Mogh Rotha

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

I Miotaseolaíocht na nGael, draoi dall cumhachtach na Mumhan ab ea Mogh[1] Rotha (Sean-Ghaeilge Mug Ruith), a bhíodh ina chónaí ar Dhairbhre, Contae Chiarraí.

Bhíodh cumas aige fás go hollmhór, agus mhúsclaíodh a anáil stoirmeacha agus dhéanadh cloch de dhaoine. Chaitheadh sé seithe thairbh agus a masc éin, agus d'eitlíodh sé ina roth rámhach. Bhíodh carbad le damh aige ina mbíodh an oíche chomh geal leis an lá, sciath dhubh bhreacréalt le hairgid ar a himeall, agus cloch a d'iompaíodh i riocht eascainne nimhnigh agus í caite i n-uisce isteach.

Fadsaolaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Faightear scéalta faoi Mhogh Rotha suite i n-aoiseanna éagsúla de stair na hÉireann. Deir roinnt gur mhair sé i réimeas Chormaic mhic Airt, Ard Rí na hÉireann]] den 3ú haois; de réir eile, bhí sé i nIarúsailéim le linn ama Críost; i Leabhar Gabhála na hÉireann, insítear go bhfuair sé bás i réimeas Chonmhaoil, dhá mhíle bliain roimh Chríost a bheag nó a mhór. B'fhéidir gurbh é de bharr an achair fhada seo gur luaigh filí a fhadsaolaí neamhghnách leis - de réir scéil áirithe, mhair sé ar feadh réimis naoi rí déag. De dheasca a chumhachtaí agus a fhadsaolaí, molann roinnt scoláirí gurbh é dia na gréinedia na stoirme eoihéimireach é.

Seanscéalta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Deirtear gur mhac léinn de Simon Magus ab ea é, a mhúin dó scileanna draíochta.

De réir dhá dhán ar a laghad, breathnaítear Mogh Rotha mar an céastúnach a bhain a cheann d'Eoin Baiste, rud a chuir mallacht ar Éirinn. Ba bhreá an éadáil é chomh maith sa scéal Forbuis Droma Damhghaire, suite in achar Chormaic mhic Airt. Sa scéal seo, insítear gur chloígh sé draoithe Chormaic i mbun catha ilchasta draíochta, agus gur bronnadh ar mar chúiteamh críocha ó rí deisceart na Mumhan, Fiachu Muillethan.

Roth rámhach[cuir in eagar | athraigh foinse]

Thug Magus cabhair do Mhogh a eitleán roth rámhach a thógáil, a deirtear gur charbad caorthainn é, tarraingthe ag dhá dhamh, le dhá poles of electrum, taobhanna gloine agus chomh geal sa ló is san oíche. Dhalladh sé an té a d'fhéachfadh air, bhodhraíodh an té a chloisfeadh, agus mharaíodh an té a bhuailfeadh. De bharr an chuir síos seo, déanann an scoláire Alan Ward comparáid le samhlaoidí na gréine agus leis an bpearsa, Dian Cécht.[2]

Clann[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tlachta, bandraoi cumhachta, ab ea iníon Mhoigh Rotha. Éigníodh í ag triúr mhac an draoi Simon Magus, meantóir a hathar, agus thug sí mar thoradh trírín ar an saol, dárbh ainmneacha Cumma, Doirb agus Muach.

Críocha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é Fir Maige Féne ainm na gcríoch a d'fhág Mogh Rotha ag a mhuintir. Mhaígh an treibh meánaoiseach, na Fir Maige Féne gurbh é Mogh a sinsear, cé go raibh faoi riail ag muintir neamhghaolmhar, an chlann Uí Chaoimh, de shliocht an Eoghanacht Gleanndamhnach.[3]

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Seán Ó Duinn (aistr.) (1993), Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong
  • James MacKillop (1998), Dictionary of Celtic Mythology. Londain: Oxford. ISBN 0-19-860967-1.

Tuilleadh le léamh[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Carey, John (eag.). "An Old Irish poem about Mug Ruith." Journal of the Cork Historical & Archaeological Society 110 (2005), ll. 113–34.

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. mogh ar teanglann FGB
  2. [1] The Myths of the Gods: Structures in Irish Mythology le hAlan Ward, 1981.
  3. "rootsweb.com".