Ráig coróinvíreas 2019–2020

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Scaipeadh ráig coróinvíreas na bliana 2019–2020 a thosaigh in Wuhan na Síne.

Is paindéim leanúnach de ghalar coronavirus 2019 (COVID-19) é paindéim coróinvíreas 2019–20. Bhí sé a sainaithníodh den chéad uair i mí na Nollag 2019 i Wuhan, príomhchathair chúige Hubei na Síne. D’fhógair an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) ráig éigeandála idirnáisiúnta sláinte poiblí ar an imní idirnáisiúnta an 30 Eanáir 2020 agus d’aithin é mar phaindéim an 11 Márta 2020.[1][2][3] Amhail an 15 Aibreán 2020, tuairiscíodh níos mó ná 2 mhilliún[4] cás ar fud 210 tír agus críoch,[5] agus fuair níos mó ná 128,000 bás dá bharr. Tá níos mó ná 623,000 duine tar éis biseach a fháil[6] cé nach bhfuil cinnteacht ann faoi sheans athiompaithe ar an ngalar nó faoi ionfhabhtú an athuair.

I measc na n-airíonna coitianta tá fiabhras, casacht agus giorra anála.[7] I measc na n-airíonna eile tá tuirse, pian sna matáin, buinneach, scornach tinn, cailliúint boladh, agus pian bhoilg.[8][9][10] Scaiptear an víreas go príomha idir daoine le linn dlúth-theagmhála,[11][12] go minic trí bhraoiníní beaga a tháirgtear trí chasacht,[13] ag sraothartach nó ag caint.[14][15][16] Cé go dtáirgtear na braoiníní seo agus iad ag anáil amach, is gnách go dtiteann siad go talamh nó ar dhromchlaí. D’fhéadfadh daoine a bheith ionfhabhtaithe freisin trí dhul i dteagmháil le dromchla éillithe agus ansin a n-aghaidh.[17][18] Is féidir leis an víreas maireachtáil ar dhromchlaí ar feadh suas le 72 uair an chloig.[19] I measc na mbeart a mholtar chun ionfhabhtú a chosc tá níochán láimhe go minic, fad fisiceach a choinneáil ó dhaoine eile (go háirithe uathu siúd a bhfuil comharthaí orthu), casacht agus sraothartach a chlúdach le fíochán nó uillinn inmheánach, agus lámha gan scaoileadh a choinneáil ar shiúl ón duine.[20][21] Faoi láthair, níl aon vacsaín ná cóireáil shonrach frithvíreas ann do COVID-19.[22]

Mar thoradh ar an bpaindéim tá cur isteach mór socheacnamaíoch domhanda,[23] imeachtaí spóirt, reiligiúnacha, polaitiúla agus cultúrtha a chur siar nó a chealú,[24] agus ganntanas forleathan soláthairtí níos measa ag ceannach scaoll.[25][26] Dúnadh scoileanna, ollscoileanna agus coláistí ar bhonn náisiúnta nó áitiúil i 197 tír, ag dul i bhfeidhm ar thart ar 99.9 faoin gcéad de dhaonra mac léinn an domhain.[27] Tá mífhaisnéis faoin víreas scaipthe ar líne,[28][29] agus tharla eachtraí de sheineafóibe agus idirdhealú i gcoinne mhuintir na Síne agus i gcoinne iad siúd a fheictear a bheith Síneach nó gur as ceantair a bhfuil rátaí arda ionfhabhtaithe iad.[30][31][32][33]

Comharthaí COVID-19
Daoine a bhfuil an coróinvíreas orthu san ospidéal in Teheran san Iaráin
Tascfhórsa na hIodáile i mbun oibre i gcoinne ráig an choróinvíris sa tír úd
Ag díghalrú na sráideanna sa Téaváin
Scrúdú sláinte ag Aerfort Linate, Milano na hIodáile
Seilfeanna folmha nach mór san Astráil

2019–20 paindéim coróinvíreas ar tír agus críoch[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tír Cásanna Básanna Téarnamh
Flag of the U.S..svg Stáit Aontaithe Mheiriceá 1,682,005 98,129 345,698
Flag of Brazil.svg An Bhrasaíl 365,213 22,746 149,911
Flag of Russia.svg An Rúis 353,427 3,633 118,798
Flag of the United Kingdom.svg An Ríocht Aontaithe 259,559 36,793 -
Flag of Spain.svg An Spáinn 235,823 28,773 150,376
Flag of Italy.svg An Iodáil 229,858 32,785 140,479
Flag of Germany.svg An Ghearmáin 180,523 8,389 162,648
Flag of Turkey.svg An Tuirc 156,827 4,340 118,694
Flag of France.svg An Fhrainc 144,921 28,367 64,617
Flag of India.svg An India 138,845 4,021 57,721
Flag of Iran.svg An Iaráin 137,724 7,451 57,721
Flag of Peru.svg Peiriú 119,959 3,456 49,795
Flag of Canada.svg Ceanada 84,699 6,424 43,985
Flag of the People's Republic of China.svg An tSín (mórthír) 82,985 4,634 78,268
Flag of Saudi Arabia.svg An Araib Shádach 74,795 399 45,668
Flag of Chile.svg An tSile 73,997 761 29,302
Flag of Mexico.svg Meicsiceo 68,620 7,394 47,424
Flag of Belgium.svg An Bheilg 57,342 9,312 15,297
Flag of Pakistan.svg An Phacastáin 56,349 1,167 17,482
Flag of Qatar.svg Catar 45,465 26 9,363
Flag of the Netherlands.svg An Ísiltír 45,445 5,830 -
Flag of Belarus.svg An Bhealarúis 37,144 204 14,449
Flag of Ecuador.svg Eacuadór 36,756 3,108 3,560
Flag of Bangladesh.svg An Bhanglaidéis 35,585 501 7,334
Flag of Sweden.svg An tSualainn 32,809 3,925 4,971
Flag of Singapore.svg Singeapór 31,960 23 14,876
Flag of Portugal.svg An Phortaingéil 30,788 1,333 17,822
Flag of Switzerland.svg An Eilvéis 30,746 1,642 28,100
Flag of the United Arab Emirates.svg Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha 29,485 245 15,056
Flag of Ireland.svg Éire (na 26 Chontae) 24,639 1,608 21,060
Flag of Indonesia.svg An Indinéis 22,750 1,391 5,642
Flag of South Africa.svg An Afraic Theas 22,583 429 10,104
Flag of Kuwait.svg Cuáit 21,967 165 6,621
Flag of Poland.svg An Pholainn 21,631 1,007 9,276
Flag of Ukraine.svg An Úcráin 21,245 623 7,234
Flag of Colombia.svg An Cholóim 21,175 727 5,016
Flag of Romania.svg An Rómáin 18,283 1,193 11,630
Flag of Israel.svg Iosrael 16,690 279 13,915
Flag of Japan.svg An tSeapáin 16,518 799 12,672
Flag of Austria.svg An Ostair 16,391 635 15,005
Flag of Egypt.svg An Éigipt 15,786 707 4,374
Flag of the Philippines.svg Na hOileáin Fhilipíneacha 13,597 857 3,092
Flag of the Dominican Republic.svg An Phoblacht Dhoiminiceach 12,725 434 6,613
Flag of South Korea.svg An Chóiré Theas 11,078 263 9,938
Flag of Norway.svg An Iorua 6,360 187 -
Flag of Australia.svg An Astráil 6,292 56 3,141
Flag of Denmark.svg An Danmhairg 11,182 561 9,643
Flag of the Czech Republic.svg An tSeic 5,735 123 370
Flag of Malaysia.svg An Mhalaeisia 4,530 73 1,995
Flag of Serbia.svg An tSeirbia 10,919 237 5,310
Flag of Luxembourg.svg Lucsamburg 3,270 62 500
Flag of Panama.svg Panama 10,116 291 6,245
Flag of Finland.svg An Fhionlainn 2,974 49 -
Flag of Argentina.svg An Airgintín 9,918 416 3,019
Flag of Thailand.svg An Téalainn 2,551 38 1,218
Flag of Greece.svg An Ghréig 2,145 99 269
Flag of Algeria.svg An Ailgéir 1,914 293 591
Flag of Morocco.svg Maracó 1,763 126 203
Flag of Moldova.svg An Mholdóiv 1,712 36 107
Flag of Cuba.svg Cúba 1,881 79 1,505
Flag of North Macedonia.svg An Mhacadóin Thuaidh 1,817 104 1,301
Flag of Iceland.svg An Íoslainn 1,802 10 1,786
Flag of Estonia.svg An Eastóin 1,784 64 938
Flag of Gabon.svg An Ghabúin 1,728 12 402
Flag of Croatia.svg An Chróit 1,650 25 400
Flag of Hungary.svg An Ungáir 1,458 109 120
Flag of Iraq.svg An Iaráic 1,375 78 718
Flag of Bahrain.svg Bairéin 1,361 6 591
Flag of Kazakhstan.svg An Chasacstáin 1,295 16 140
Flag of Azerbaijan.svg An Asarbaiseáin 1,253 13 404
Flag of Slovenia.svg An tSlóivéin 1,248 61 165
Flag of Armenia.svg An Airméin 1,111 17 297
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg An Bhoisnia-Heirseagaivéin 1,106 42 251
Flag of Lithuania.svg An Liotuáin 1,091 30 138
Flag of New Zealand.svg An Nua-Shéalainn 1,086 11 816
Flag of Puerto Rico.svg Pórtó Ríce 1,043 56 -
Flag of Oman.svg Óman 1019 4 176
Flag of Hong Kong.svg Hong Cong 1,018 4 485
Flag of Slovakia.svg An tSlóvaic 977 8 151
Flag of Cameroon.svg Camarún 848 21 228
Flag of Tunisia.svg An Túinéis 822 37 43
Flag of Bulgaria.svg An Bhulgáir 800 38 122
Flag of Cyprus.svg An Chipir 725 12 77
Flag of Andorra.svg Andóra 682 33 177
Flag of Latvia.svg An Laitvia 675 5 57
Flag of Lebanon.svg An Liobáin 663 21 86
Flag of Côte d'Ivoire.svg An Cósta Eabhair 654 6 146
Flag of Costa Rica.svg Cósta Ríce 642 4 67
Flag of Ghana.svg Gána 641 8 83
Flag of Djibouti.svg Diobúití 591 2 73
Flag of Niger.svg An Nígir 627 18 110
Flag of Burkina Faso.svg Buircíne Fasó 557 35 294
Flag of Albania.svg An Albáin 548 26 302
Flag of Jamaica.svg Iamáice 520 9 127
Flag of Guinea.svg An Ghuine 518 3 65
Flag of Uruguay.svg Uragua 508 9 294
Flag of Kyrgyzstan.svg An Chirgeastáin 506 5 130
Flag of Bolivia.svg An Bholaiv 493 31 31
Flag of Nigeria.svg An Nigéir 493 17 159
Flag of Kosovo.svg An Chosaiv 480 12 84
Flag of Honduras.svg Hondúras 457 46 10
Flag of Malta.svg Málta 426 3 99
Flag of San Marino.svg San Mairíne 426 38 55
Flag of Palestine.svg An Phalaistín 418 2 69
Flag of Jordan.svg An Iordáin 407 7 265
Flag of France.svg La Réunion 407 0 237
Flag of the Republic of China.svg An Téaváin 398 6 178
Flag of Georgia.svg An tSeoirsia 385 3 84
Flag of Senegal.svg an tSeineagáil 350 3 211
Flag of Mauritius.svg Oileán Mhuirís 325 9 180
22px Poblacht Dhaonlathach an Chongó 307 25 26
Flag of Montenegro.svg Montainéagró 305 5 55
Flag of the Isle of Man.svg Oileán Mhanann 291 4 169
Flag of Vietnam.svg Vítneam 268 0 201
Flag of Kenya.svg An Chéinia 262 12 60
Flag of France.svg Mayotte 254 4 117
Flag of Sri Lanka.svg Srí Lanca 248 7 86
Flag of Jersey.svg Geirsí 245 12 -
Flag of Guernsey.svg Geansaí 239 9 87
Flag of Guatemala.svg Guatamala 235 7 21
Flag of Venezuela.svg Veiniséala 227 9 113
Flag of Mali.svg Mailí 216 13 41
Flag of Paraguay.svg Paragua 206 8 41
Flag of El Salvador.svg An tSalvadóir 201 7 44
Flag of the Faroe Islands.svg Oileáin Fharó 185 0 176
Flag of France.svg Martinique 158 8 73
Flag of Tanzania.svg An Tansáin 147 5 11
Flag of France.svg Guadalúip 145 8 67
Flag of Rwanda.svg Ruanda 144 0 69
Flag of the Republic of the Congo.svg Poblacht an Chongó 143 6 11
Flag of Brunei.svg Brúiné 137 1 113
Flag of Guam.svg Guam 136 5 97
Flag of Somalia.svg An tSomáil 135 7 2
Flag of Gibraltar.svg Giobráltar 130 0 105
Flag of Cambodia.svg An Chambóid 122 0 103
Flag of Madagascar.svg Madagascar 120 0 35
Flag of Trinidad and Tobago.svg Oileán na Tríonóide agus Tobága 114 8 20
22px An Chipir Thuaidh 108 3 52
Flag of Ethiopia.svg An Aetóip 105 3 16
Flag of Myanmar.svg Maenmar 98 5 5
Flag of Aruba.svg Arúba 96 2 44
Flag of France.svg Guáin na Fraince 96 3 16
Flag of Liberia.svg An Libéir 91 8 7
Flag of Bermuda.svg Beirmiúda 86 5 35
Flag of Togo.svg Tóga 84 5 49
Flag of Liechtenstein.svg Lichtinstéin 82 1 55
Flag of Barbados.svg Barbadós 79 6 32
Flag of Equatorial Guinea.svg An Ghuine Mheánchriosach 79 0 4
Flag of the Bahamas.svg Na Bahámaí 78 11 15
Flag of Uganda.svg Uganda 75 0 46
Flag of Afghanistan.svg An Afganastáin 74 1 1
Flag of Sint Maarten.svg Sint Maarten 67 9 12
Flag of Cape Verde.svg Rinn Verde 58 1 1
Flag of Uzbekistan.svg An Úisbéiceastáin 50 0 0
Flag of Syria.svg An tSiria 38 2 5
Flag of Slovakia.svg An tSlóivéin 30 0 0
Flag of Macau.svg Macau 28 0 10
Flag of Georgia.svg An tSeoirsia 25 0 0
Flag of Monaco.svg Monacó 94 3 20
Flag of Maldives.svg Oileáin Mhaildíve 52 0 16
Flag of Libya.svg An Libia 51 1 11
Flag of Guinea-Bissau.svg Guine-Bissau 50 0 3
Flag of Mongolia.svg An Mhongóil 32 0 7
Flag of Nepal.svg Neipeal 31 0 3
Flag of Sierra Leone.svg Siarra Leon 30 0 0
Flag of Nicaragua.svg Nicearagua 25 8 7
Flag of Antigua and Barbuda.svg Antigua agus Barbúda 24 3 11
Flag of Zimbabwe.svg An tSiombáib 25 3 2
Flag of Namibia.svg An Namaib 16 0 13
Flag of Burundi.svg An Bhurúin 15 1 7
Flag of Saint Kitts and Nevis.svg St. Kitts & Nevis 15 0 14
Flag of the Falkland Islands.svg Oileáin Fháclainne 13 0 13
22px Turks & Caicos 12 1 10
Flag of Zambia.svg An tSaimbia 12 0 0
Flag of Greenland.svg An Ghraonlainn 12 0 11
Flag of Montserrat.svg Montsarat 11 1 10
Flag of Seychelles.svg Na Séiséil 11 0 11
Flag of Haiti.svg Háítí 7 0 0
Flag of the Vatican City.svg Cathair na Vatacáine 12 0 2
Flag of Benin.svg Beinin 6 0 0
Flag of Guyana.svg An Ghuáin 5 1 0
Flag of Belize.svg an Bheilís 4 0 1
Flag of Eswatini.svg Ríocht eSuaitíní 4 0 0
Flag of Fiji.svg Fidsí 4 0 0
Flag of Malawi.svg An Mhaláiv 4 0 0
22px São Tomé agus Príncipe 4 0 0
Flag of Sudan.svg An tSúdáin 3 1 0
Flag of The Gambia.svg An Ghaimbia 3 1 0
Flag of the Central African Republic.svg Poblacht na hAfraice Láir 3 0 0
Flag of Chad.svg Sead 3 0 0
Flag of Mozambique.svg Poblacht Mhósaimbíc 3 0 0
Flag of Barbados.svg Barbadós 2 0 0
Flag of Mauritania.svg An Mháratáin 2 0 0
Flag of Saint Lucia.svg San Lucia 2 0 0
Flag of Mauritania.svg An Mháratáin 2 0 0
Flag of Dominica.svg Doiminice 2 0 0
Flag of Papua New Guinea.svg Nua-Ghuine Phapua 8 0 8
Flag of Bhutan.svg An Bhútáin 2 0 0
Flag of Angola.svg Angóla 2 0 0
Flag of Laos.svg Laos 2 0 0
Flag of Suriname.svg Suranam 11 1 9
Flag of the Central African Republic.svg Poblacht na hAfraice Láir 1 0 0
22px San Uinseann agus na Greanáidíní 1 0 0
Flag of South Sudan.svg An tSúdáin Theas 5 0 0
Flag of Anguilla.svg Anguilla 3 0 3
Flag of Sint Eustatius.svg Sint Eustatius 2 0 2
Flag of Bonaire.svg Bonaire 2 0 2
Flag of Saba.svg Saba 3 0 3
Flag of East Timor.svg An Tíomór Thoir 24 0 21
Flag of Eritrea.svg An Eiritré 1 0 0
Flag of Grenada.svg Greanáda 1 0 0
Flag of Yemen.svg Poblacht Éimin 1 0 1
Flag of Lesotho.svg Leosóta 2 0 0
Flag of France.svg Saint-Pierre-et-Miquelon 1 0 1

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)
  2. https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html
  3. https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020
  4. https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6
  5. https://www.worldometers.info/coronavirus/
  6. https://gisanddata.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6
  7. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html
  8. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html
  9. https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
  10. https://www.entuk.org/loss-sense-smell-marker-covid-19-infection
  11. https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
  12. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html
  13. https://doi.org/10.1001%2Fjama.2020.4756
  14. https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
  15. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html
  16. https://www.ecdc.europa.eu/en/novel-coronavirus-china/questions-answers
  17. https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
  18. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html
  19. https://www.nih.gov/news-events/news-releases/new-coronavirus-stable-hours-surfaces
  20. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public
  21. https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults
  22. https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses
  23. https://www.nytimes.com/2020/02/29/opinion/sunday/corona-virus-usa.html
  24. https://www.nytimes.com/article/cancelled-events-coronavirus.html
  25. https://www.cnbc.com/2020/03/18/supply-chain-experts-foods-that-could-be-less-available-in-pandemic.html
  26. https://www.cfr.org/in-brief/coronavirus-disrupt-us-drug-supply-shortages-fda
  27. https://en.unesco.org/themes/education-emergencies/coronavirus-school-closures
  28. https://www.businessinsider.com/coronavirus-death-toll-global-gdp-loss-australian-national-university-study-2020-3
  29. http://theconversation.com/coronavirus-and-the-black-death-spread-of-misinformation-and-xenophobia-shows-we-havent-learned-from-our-past-132802
  30. https://www.nytimes.com/2020/03/23/us/chinese-coronavirus-racist-attacks.html
  31. https://www.theguardian.com/world/2020/mar/29/china-coronavirus-anti-foreigner-feeling-imported-cases
  32. https://thethaiger.com/coronavirus/thailand-increasingly-blaming-caucasians-for-coronavirus-crisis
  33. http://www.rfi.fr/en/international/20200319-foreigners-feel-the-heat-of-kenya-s-coronavirus-fears-nairobi-covid-19-xenophobia-european-mzungu