An Airgintín

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
República Argentina
Bratach na hAirgintíne Armas na hAirgintíne
Bratach Armas
Mana: En unión y libertad
Amhrán náisiúnta: Himno Nacional Argentino
Suíomh na hAirgintíne
Príomhchathair Buenos Aires
34°36′ Theas 58°23′ Thiar
An chathair is mó Buenos Aires
Teangacha oifigiúla Spáinnis
Rialtas
Mauricio Macri
Neamhspleáchas
Fógraithe
Glactha leis ó
ón Spáinn
25 Bealtaine 1810
9 Iúil 1816
Achar
 • San iomlán
 • Uisce (%)
 
2,791,810 km² ()
1.1%
Daonra
 • Meas. ó 2015
 • Daonáireamh -
 • Dlús
 
43,417,000 (ú)
32ú
13/km² (ú)
OTI (PCC)
 • San iomlán
 • An duine
Meas. ó 2005
U S$ 516,951 milliún (22)
US$ 13.153 (-)
Airgeadra peso (ARS)
Crios ama
 • Samhradh (CSL)
UTC-3 (UTC)
- (UTC)
Fearann Idirlín .ar
Glaochód +54

Is tír i Meiriceá Theas í an Airgintín. Tá teorainneacha aici leis an Sile, le Paragua, leis an mBolaiv, leis an mBrasaíl agus le Peiriú.

Tagann ainm na tíre ón fhocal Laidine argentum, a chiallaíonn airgead.

Is í Buenos Aires an phríomhchathair. Bhí 43 milliún duine ina gcónaí ann i 2005.

Stair[athraigh | athraigh vicithéacs]

Neamhspleáchas[athraigh | athraigh vicithéacs]

Ar an 9 Iúil 1816, d'fhógair an Airgintín a neamhspleáchas ón Spáinn.

Bhí an Airgintín i measc na ndeich tír ba shaibhre ar domhan i 1900. Bhí an inimirce ón Eoraip an-láidir ag an am.

Deachtóireacht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Bhí an tír faoi stiúir an airm agus éagobhsaíocht ghinearálta ó 1930 go dtí 1983, beagnach. Tháinig an Peronismo (nó Justicialismo) chun san 1950idí nuair a bhí Juan Perón agus a bhean chéile, Evita i gcumhacht. Deachtóireacht a bhí ann a raibh culaith an daonlathais curtha air.

I ndiaidh dó bheith ina Aire Saothair agus ina Leas-Uachtarán, toghadh faoi thrí é mar Uachtarán na hAirgintíne agus é in oifig ó Mheitheamh na bliana 1946 go Meán Fómhair, 1955, nuair a cuireadh as oifig é le linn coup d'état, agus arís eile ó Dheireadh Fómhair na bliana 1973 go dtí a bhás i mí Iúil, 1974.

Le linn a chéad téarma (1946–52), ba mhór an tacaíocht a fuair Perón ón dara bean chéile aige, Eva Duarte ("Evita"), agus bhí an-ghnaoi ag an bpobal orthu beirt

Cogadh[athraigh | athraigh vicithéacs]

Sa bhliain 1982, d'ionsaigh rialtas míleata na hAirgintíne na hOileáin Fháclainne, agus d'éirigh ina chogadh idir an Airgintín agus an Ríocht Aontaithe. I ndiaidh dhá mhí, d'éirigh leis na Sasanaigh ruaigeadh a chur ar na hAirgintínigh.

Daonlathas[athraigh | athraigh vicithéacs]

D'éirigh an junta (deachtóireacht) níos laige ina dhiaidh an eachtra seo. Tháinig an daonlathas ar ais san Airgintín sa bhliain dar gcionn, 1983. Tháinig biseach ar na cúrsaí eacnamaíochta nuair a d'éirigh Carlos Menem ina uachtarán ó 1989. Ach bhí fadhbanna eacnamaíocha ag deireadh na 1990í agus theip ar na hAirgintínigh a gcuid íocaíochtaí a dhéanamh.

Struchtúr polaitiúil[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá córas uachtaráin i bhfeidhm, in éineacht le parlaimint le dhá theach, an Comhdháil le 257 ball agus an Seanad le 72 ball. Tá tréimhse in oifig ceithre bliana ag an uachtarán. Tá 23 cúige ann, chomh maith le ceantar feidearálach Buenos Aires, gach ceann acu lena chomhdháil is lena chóras riaracháin féin, iad go léir faoin rialtas feidearálach.

Tíreolaíocht[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • Aibhneacha Paraná, Uruguay agus Limay; eas Iguazu ar an dteorainn leis an mBrasaíl san oirthuaisceart.
  • Sléibhte Andes agus an tsliabh is airde i Meiriceá Theas, Aconcagua (6960m)
  • Las Pampas - limistéar clárach timpeall 1.5 milliún ciliméadar cearnach.
  • An Phatagóin
  • Cúigí agus limistéir eile
  • Aeráid

Eacnamaíocht[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • Tábhachtach na talmhaíochta, las Pampas agus na Gauchos
  • Fíon

Féach freisin[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]


Tíortha Mheiriceá Theas
Airgintín, an | Bholaiv, an | Bhrasaíl, an | Cholóim, an | Eacuadór | Ghuáin, an | Paragua | Peiriú | tSile, an | Suranam | Uragua | Veiniséala