An Rúis

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Infotaula de geografia políticaAn Rúis
Россия (ru)
Российская Федерация (ru) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach na Rúise Armas na Rúise
Bratach na Rúise Cuir in eagar ar Wikidata Armas na Rúise Cuir in eagar ar Wikidata
Russia 87.74494E 66.20034N.jpg
Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún Amhrán náisiúnta Chónaidhm na Rúise (Nollaig 27, 2000) Cuir in eagar ar Wikidata

Mana «Reveal your own Russia»
«Datgelwch eich Rwsia eich hun» Cuir in eagar ar Wikidata
Ainmnithe in ómós Kievan Rus' (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Russian Federation (orthographic projection) - Crimea disputed.svg
 66°25′N 94°15′E / 66.42°N 94.25°E / 66.42; 94.25

Príomhchathair Moscó Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán 146,804,372 (2017) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Rúisis Cuir in eagar ar Wikidata
Reiligiún neamh-shainchreidmheach Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de Post-Soviet states (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla 17,075,400 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisce Muir Bhailt, An tAigéan Ciúin, An tAigéan Artach agus An Mhuir Dhubh Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airde Mount Elbrus (en) Aistrigh (5,642 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísle Muir Chaisp (−28 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Russian Soviet Federative Socialist Republic (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
862Tír (Invitation of the Varangians (en) Aistrigh)
Deireadh Fómhair 25, 1917 (Iúlach)Russian Soviet Federative Socialist Republic (en) Aistrigh (Tír) cúis leis seo Réabhlóid Dheireadh Fómhair
Nollaig 25, 1991Dissolution of the Soviet Union (en) Aistrigh (Dissolution of the Soviet Union (en) Aistrigh) cúis leis seo Official name change (en) Aistrigh
Eachtra barrthábhachtach
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais representative democracy (en) Aistrigh, poblacht chónaidhme agus semi-presidential system (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Rialtas na Rúise Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtach Federal Assembly of the Russian Federation (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• Uachtarán na Rúise Cuir in eagar ar Wikidata Vladímír Pútín (Bealtaine 7, 2012) Cuir in eagar ar Wikidata
• Príomh-Aire na Rúise Cuir in eagar ar Wikidata Mikhail Mishustin (Eanáir 16, 2020) Cuir in eagar ar Wikidata
Údarás breithiúnach is airde Constitutional Court of Russia (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Onnmhairí iomlána 337,800,000,000 US$ (2015) Cuir in eagar ar Wikidata
Airgeadra Russian ruble (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .ru, .рф (en) Aistrigh, .рус (en) Aistrigh agus .su Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód +7 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112, 01, 02, 03, 101, 102 agus 103 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú agus Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáin gov.ru Cuir in eagar ar Wikidata

Is tír leath-Eorpach, leath-Áiseach í an Rúis (ainm oifigiúil: Cónaidhm na Rúise). Is í an tír is mó ar domhan, le hachar 17,075,400 km², beagnach dhá oiread níos mó ná an chéad tír eile, is é sin, Ceanada. Is í an t-ochtú tír is mó maidir le daonra. Is é Moscó an phríomhchathair. Is í an Rúisis an teanga oifigiúil, siúd is go bhfuil an dúrud teangacha eile á labhairt ag na mionlaigh ar fud na tíre.

Bhí sí ar an tír cheannasach in Aontas na bPoblachtaí Sóivéideacha Sóisialacha (APSS) agus is iomaí duine sa Rúis a airíonn uaidh cumhacht na Rúise sna laethanta a bhí. Is é Vladimir Putin uachtaráin den tír agus i 2022, rinne sé ionsú ar an Úcráin.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Príomhalt: Stair na Rúise

Déimeagrafaic[cuir in eagar | athraigh foinse]

Teangacha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Labhraítear 100 teanga difriúla. Is í an Rúisis an t-aon teanga oifigiúil ach tá 27 teanga mhionlach atá aitheanta. De réir an daonáirimh sa bhliain 2002, bhí 142.6 milliún duine ábalta Rúisis a labhairt de na 143.8 milliún duine ar fad sa Rúis (99.1%). Is í an Tatairis an dara teanga is mó le 5.5 milliún cainteoirí. Is í an Úcráinis an tríú teanga is mó agus 1.8 milliún cainteoirí aici. Tá an Rúisis ar cheann de sé theanga oifigiúla na Náisiún Aontaithe.

Oideachas[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá córas oideachais saor i gcóir gach duine mar chuid den bhunreacht. Ó 1990 tá córas 11 bhliain i réim. Sa bhliain 2004 chaith rialtas na Rúise 3.6% de GDP na tíre ar an oideachas.

Reiligiún[cuir in eagar | athraigh foinse]

An eaglais Stroganov in Nizhny Novgorod

Níl aon daonáireamh oifigiúil i gcóir reiligiúin ach tá na figiúirí seo bunaithe ar suirbhéanna. I Lúnasa ceap ARENA gur Críostaithe iad (Ceartchreidmhaigh, Caitlicigh agus Protastúnaigh araon) iad 46% den daonáireamh. Ceapann Levada go bhfuil 76% den daonra sa Rúis ina gCríostaithe. De réir POF tá 65% ina Chríostaithe agus de réir PRC 73.6%.

Baineann timpeall 95% de pharóistí Ceartcreidmheacha sá Rúis leis an Eaglais Cheartchreidmheach Rúiseach.

Is iad an Chríostaíocht Cheartchreidmheach, Ioslam, Giúdachas agus Búdachas na reiligiúin traidisiúnta sa tír.

Is é an tIoslam an dara reiligiún is mó sa Rúis. In iomlán tá 9,400,000 Moslamach sa Rúis (6.5%) i 2012 (níl an figiúr seo ró-chruinn mar ní chlúdaínn sé na Stáit Mhoslamacha traidisiúnta, .i. Chechnya agus Ingushetia. Seo hiad na stáit (a bhí clúdaithe sa suirbhé) le níos mó ná 10% Moslamach: Kabardino-Balkaria (49%),  Bashkortostan (38%), KarachayCherkessia (34%), Tatarstan (31%), Yamalia (13%), Orenburg Oblast (11%), Adygea (11%) agus Cúige na hAstracáine (11%). Tá daonra Moslamach idir 1-2% sa chuid is mó de na stáit sa tSibéir.

Cultúr[cuir in eagar | athraigh foinse]

Litríocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Príomhalt: Litríocht na Rúise

Is í litríocht na Rúise litríocht na Rúise féin agus a cuid deoraithe, agus litríocht Rúisise na dtíortha a bhain leis an Rúis nó leis an Aontas Sóivéadach.

Spórt[cuir in eagar | athraigh foinse]

Beidh Corn an Domhain Sacair 2018 insan Rúis.

Caidreamh iasachta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa bhliain 2009 bhí caidreamh ag an Rúis le 191 tíortha agus bhí ambasáidí i 144 tíortha.

Gailearaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]