An Úcráin

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Bosca Geografaíocht PholaitiúilAn Úcráin
Україна (uk) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach Armas
Bratach Armas
Maidan Nezalezhnosti view.jpg
Cuir in eagar ar Wikidata

AintiúnShche ne Vmerla Ukrainy i Slava, i volia Cuir in eagar ar Wikidata

Ainmnithe in ómósname of Ukraine (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
EU-Ukraine.svg Map
 49°N 32°E / 49°N 32°E / 49; 32

PríomhchathairCív Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán41,167,335 (2022) Cuir in eagar ar Wikidata
• Dlús68.21 hab./km²
Teanga oifigiúilAn Úcráinis Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid deOirthear na hEorpa
Post-Soviet states (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla603,550 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airdeHoverla (en) Aistrigh (2,061 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísleInbhear Kuyalnik (−5 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/síPoblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine agus Daon-Phoblacht na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata
Cruthú 9 haoisKievan Rus'
1199Kingdom of Galicia–Volhynia (en) Aistrigh
1648Cossack Hetmanate (en) Aistrigh
7 Samhain 1917 (Iúlach)Daon-Phoblacht na hÚcráine
10 Márta 1919Poblacht Shóivéadach Shóisialach na hÚcráine
24 Lúnasa 1991:  cúis leis seo Iarracht ar coup d'état san APSS i 1991
Eachtra barrthábhachtach
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtaissemi-presidential system (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháinCabinet of Ministers of Ukraine (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtachVerkhovna Rada (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• Uachtarán na hÚcráine Cuir in eagar ar WikidataLeonid Kravchuk (1991–1994) Cuir in eagar ar Wikidata
• Príomh-Aire na hÚcráine Cuir in eagar ar WikidataDenys Shmyhal (2020–) Cuir in eagar ar Wikidata
Údarás breithiúnach is airdeCúirt Uachtarach na hÚcráine Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
AirgeadraHryvnia (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil.ua agus .укр (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód+380 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála112, 101, 102 agus 103 Cuir in eagar ar Wikidata
Cód tíreUA Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáinukraine.ua Cuir in eagar ar Wikidata
Facebook: UkraineUA.MFA Twitter: Ukraine Instagram: ukraine.ua

Tír is ea an Úcráin (Úcráinis: Україна, rómhánaithe: Ukrayina [ʊkrɐˈjinɐ]) suite in Oirthear na hEorpa.

Sanasaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá teoiricí éagsúla ann maidir le bunús sanasaíoch an ainm Úcráin, ach is é an ceann is coitinne ná gur tháinig sé ó shean-nath Slavach le haghaidh "talamh críche, teorainn" .i. ó Sean-Slavais Oirthearach оукраина, díorthaithe ó na focail оy (u, "ag") + краи (krai, "imeall"), nó край (kraj, "talamh").

Tíreolaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá an Úcráin ag críochantacht leis An Rúis, ar an taobh thoir agus thuaidh, leis An Bhealarúis san iarthuaisceart, leis An Pholainn, leis An tSlóvaic, leis An Ungáir ar an taobh thiar, leis An Rómáin, agus leis An Mholdóiv ar an taobh thiar theas, agus an Mhuir Dhubh agus an Mhuir Mheoid san deisceart agus san oirdheisceart faoi seach.

Tá achar de 603,628 km2 (233,062 míle cearnach ) aici, rud a chiallaíonn gurb í an tír is mó í atá go hiomlán laistigh den Eoraip.

Daonra[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhí 42.5 milliún duine ina gcónaí sa tír sa bhliain 2008, 77.8 % díobh ina Úcránaigh eitneacha, le mionlaigh shuntasacha eile; Rúisigh eitneacha (17 %), Bealarúisigh, Tataraigh agus Rómánaigh.

Teangacha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is í an Úcráinis teanga oifigiúil na hÚcráine, agus í scríofa san aibítir Choireallach.

Bíonn Rúisis á labhairt go forleathan freisin.

Cultúr[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is í an Chríostaíocht Cheartchreidmheach Oirthearach an reiligiún ceannasach, agus chuaigh sé go mór i gcion ar ailtireacht, litríocht agus ceol na hÚcráine.

Is é 24 Lúnasa Lá Náisiúnta na hÚcráine, a dhéanann comóradh ar neamhspleáchas na tíre ón Rúis.[1]

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá daoine ina gcónaí i gcríoch na hÚcráine ar a laghad ar feadh 44,000 bliain. Tá seans maith ann gur thosaigh ceansú an chapaill anseo, agus freisin gur tír thionscnaimh na teangan Prota-Ind-Eorpaise í.

Sna meánaoiseanna, ba limistéar lárnach í de chultúr na nOir-Shlavach í, mar shampla, an stát cumhachtach 'Cív na Rúise'.

Tar éis í a bheith ilroinnte sa 13ú haois, bhí an Úcráin faoi réir coimhlinte, forlámhais agus deighilte ag cumhachtaí éagsúla. Tháinig Poblacht Chosacach chun cinn le linn na 17ú agus an 18ú aoiseanna, ach, thairis sin, d'fhan an Úcráin roinnte go dtí a comhdhlúthú isteach sa phoblacht Sóivéadach sa bhfichiú haois.

Bhain an Úcráin a neamhspleáchas amach ar 24 Lúnasa 1991.[1]

An réabhlóid Oráisteach, 2004

Tar éis gur tharla díscaoileadh an Aontais Shóivéadaigh, lean an Úcráin ag coimeád an dara fórsa míleata is mó san Eoraip, i ndiaidh na Rúise, nuair a chuirtear cúltacaí agus pearsanra paraimíleata san áireamh.

2014-2021[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ghabh an Rúis an Chrimé isteach inti féin sa bhliain 2014, ar cuid den Úcráin í ó cheart, go mídhleathach, gníomh a cháin an tAontas Eorpach.[2]

Chuir Parlaimint na hÚcráine a hUachtarán as oifig ar 22 Feabhra 2014 tar éis na míonna d'agóidí agus de chorraíl i measc an phobail. Thosaigh tréimhse fhada éiginnteachta de dhroim chaidreamh na hÚcráine leis an Aontas Eorpach, ar thaobh amháin, agus leis an Rúis, ar an taobh eile.

Ar an 25 Samhain 2018, rinne an Rúis ionradh armtha ar thrí longa cogaidh de chuid na hÚcráine i gcaolas Ceirts.[3] Ghabh an Rúis smacht ar an Mhuir Mheoid mar sin, gníomh a cháin an tAontas Eorpach aon uair arís.

2022-[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ar adhmhaidin an 24ú Feabra 2022, d'fhógair Vladimir Putin, uachtarán na Rúise, "oibríocht mhíleata" leis an Úcráin a "dhímhíleatú".[4][5]

Polaitíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is poblacht í an Úcráin, faoi chóras leath - uachtaránachta le craobhacha reachtacha, feidhmiúcháin, agus breithiúnacha ar leith.

Ardeaglais Mhicil Naofa i gCív

Is stát aonadach é an Úcráin atá comhdhéanta de 24 oblast (cúige), agus cathair a bhfuil stádas speisialta aici: Cív, an phríomhchathair agus an chathair is mó,

Fómhar an arbhair, Volodymyr Orlovsky, 1882

Roimh 2014, bhí poblacht uathrialach amháin (an Chrimé) agus cathair a raibh stádas speisialta aici Sevastopol, ina mbíonn leaba ancaire in áirithe, faoi chomhaontú léasaithe, ag Cabhlach Rúiseach na Mara Duibhe.

Geilleagar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Le fada, bhí an Úcráin ina ciseán aráin domhanda, mar gheall ar an ithir shaibhir. Sa bhliain 2011, bhí an Úcráin san tríú háit ar domhan i dtaobh onnmhairithe gráinne. Ina theannta sin, tá earnáil déantúsaíochta dea-fhorbartha aici, go háirithe i réimse an aeraspáis agus trealaimh thionsclaíochta.

Gailearaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. 1.0 1.1 Nuacht RTÉ (2022-08-24). "Lá náisiúnta na hÚcráine" (as ga-IE). 
  2. "Cóip cartlainne". Cartlannaíodh an bunleathanach ar 2018-06-15. Dáta rochtana: 2017-12-16.
  3. Alex Hijmans. "‘Tá mo chnaipe núicléach níos mó ná do cheannsa’ agus scéalta eile" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2019-01-13.
  4. "Ukraine-Russia crisis live news: Putin declares operation to ‘demilitarise’ Ukraine – latest updates" (en-GB). The Guardian.
  5. europa.eu (15 Márta 2022). "RIALACHÁN CUR CHUN FEIDHME (AE) 2022/427 ÓN gCOMHAIRLE". Dáta rochtana: Lúnasa 2022.