An Tuirc

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Türkiye Cumhuriyeti
Poblacht na Tuirce
Bratach An Tuirc Armas An Tuirc
Bratach Armas
Mana: Yurtta Barış, Dünyada Barış
Amhrán náisiúnta: İstiklâl Marşı
Suíomh An Tuirc
Príomhchathair Ankara
52°31′ Thuaidh 13°24′ Thiar
An chathair is mó İstanbul
Teangacha oifigiúla Tuircis
Rialtas Poblacht
Recep Tayyip Erdoğan
Binalı Yıldıirım
Neamhspleáchas
-
-
Achar
 • San iomlán
 • Uisce (%)
 
783,562 km² (37ú)
1.3
Daonra
 • Meas. ó 2005
 • Daonáireamh 2017
 • Dlús
 
72,600,000 (17ú)
79,814,871
102/km² (107ú)
OTI (PCC)
 • San iomlán
 • An duine
Meas. ó 2017 (meas.)
US$ 2.082 trilliún (17ú)
US$ 25,776 (45ú)
Airgeadra Lira (TRY)
Crios ama
 • Samhradh (CSL)
+2 (UTC)
+3 (UTC)
Fearann Idirlín .tr
Glaochód +90

Tír is ea Poblacht na Tuirce (Tuircis: Türkiye Cumhuriyeti) a bhfuil 7% dá hachar suite san Eoraip agus 93 % de san Áise. Is í Ancara an phríomhchathair ach tá Iostanbúl ar an gcathair is mó.

Tá an tír roinnte ina haon chúige is ceithre scór (il a thugtar ar chúige as Tuircis, iller an uimhir iolra).

Daonra[athraigh | athraigh vicithéacs]

I Mí Lúnasa 2006, measadh go raibh 70,413,958 duine ina gcónaí sa Tuirc.

Cé go bhfuil an Tuircis ó dhúchas ag an gcuid is mó acu, tá mionlaigh mhóra eitneacha sa tír.

Tá an Tuirc suite i réigiún a chuir a lán craiceann de ó thaobh na teanga agus an chultúir de i rith na gcéadta bliain. Bhí an Impireacht Bhiosántach agus an Impireacht Otamánach suite anseo. Ós rud é go bhfuil an Tuirc lonnaithe in áit chinniúnach idir an Eoraip agus an Áise, tá cultúr measctha aici ina dtagann traidisiúin an Iarthair agus an Oirthir le chéile. Is minic a deirtear gur droichead idir an dá thrá seo is ea an Tuirc. Dá réir sin, tá tábhacht straitéiseach na Tuirce i súile na gcumhachtaí móra ag dul chun méadaíochta le fada.

Na Coirdínigh[athraigh | athraigh vicithéacs]

Is iad na Coirdínigh an dream eitneach is mó a bhfuil teanga agus nósanna dá gcuid féin acu, ach is deacair breithiúnas maith a thabhairt ar a gcéatadán, ós rud é nach gceadaíonn reachtaíocht na Tuirce go dtabharfaí aitheantas ar bith do na saindreamanna eitneacha sna daonáirimh.

Is é oirdheisceart na tíre fód traidisiúnta dúchais na gCoirdíneach, ach chuaigh cuid mhór acu a chónaí in Iostanbúl nó go dtí na cathracha móra eile, ós rud é go bhfuil an t-atmaisféar níos liobrálaí iontu. Sna ceantair oirdheisceartacha, áfach, tá Arm na Tuirce ag cur catha ar na treallchogaithe Coirdíneach atá ar lorg neamhspleáchais. Fuair tríocha míle duine bás ar a laghad sa choimhlint seo ó na 1970idí anuas, agus an daonra sibhialta go mór mór thíos leis an gcogadh seo.

Polaitíocht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Poblacht dhaonlathach lárnaithe is ea an Tuirc, fós.

Tá an Tuirc ina ballstát bunaithe de na Náisiúin Aontaithe, d'Eagraíocht na Comhdhála Ioslamaí, den Eagraíocht um Chomhoibriú agus Fhorbairt Eacnamaíochta (OECD), agus den Eagraíocht um Shlándáil agus Chomhoibriú san Eoraip (OSCE).

Tá an Tuirc ina ballstát de Chomhairle na hEorpa ón mbliain 1949 anuas, agus chuaigh sí san ECAT (NATO) sa bhliain 1952.

Stair[athraigh | athraigh vicithéacs]

1920idí[athraigh | athraigh vicithéacs]

B'é Mustafa Kemal Atatürk, thiar sa bhliain 1923, a chuir an chéad tús leis an gcóras polaitiúil atá i bhfeidhm sa tír inniu, nuair a thit an tóin as an Impireacht Otamánach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda.

Ar an 28 Márta 1930 bhí athrú na hainmneacha ar dhá chathair sa Tuirc: Iostanbúl (Cathair Chonstaintín) agus Ancara (Angora),

Tayyip Erdogan, 2002

2005-2015[athraigh | athraigh vicithéacs]

Ó 2005 go dtí 2014, bhí an Tuirc ag éirí níos cóngaraí don Iarthar. Bhí comhchainteanna ar siúl idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc faoi bhallraíocht iomlán na Tuirce san eagraíocht.

Ar an 28 Lúnasa 2014, toghadh Tayyip Erdogan ina uachtarán ar an Tuirc, tar éis dó 11 bhliain a chur isteach mar chéad aire.

2016 -[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tharla "coup d'état" ar an 15 Iúil 2016 [1]. Maraíodh 294 agus gortaíodh 1400.

Theip an réabhlóid. Dúirt iar-cheannaire sa bhfórsa aeir Akin Ozturk gurb eisean a phleanáil an coup d'état. Dúirt daoine a thacaigh leis an coup d'état míleata gur iarracht a bhí ann stát daonlathach a dhéanamh den tír.

22 Iúil 2016

Bhí os cionn 40,00 duine gafa, baill shinsearacha den arm agus breithimh san áireamh.

Bhí foláireamh tugtha ag ceannairí na hEorpa ag an am go gcuirfear deireadh le deis na Tuirce a bheith san Aontas Eorpach má thugtar pionós an bháis ar ais.

Tíreolaíocht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  1. Na meáin stáit sa Tuirc ag tuairisciú go dhúirt iar-cheannaire sa bhfórsa aeir Akin Ozturk gurb eisean a phleanáil an coup d'état, RTÉ 2016.


Bratach an AE An tAontas Eorpach (AE) Bratach an AE
an Bheilgan Bhulgáiran Chipiran Chróitan Danmhairgan EastóinÉirean Fhionlainnan Fhraincan Ghearmáinan Ghréigan Iodáilan Ísiltíran Laitviaan LiotuáinLucsamburgMáltaan Ostairan Pholainnan Phortaingéilan Ríocht Aontaithean Rómáinan tSeican tSlóvaican tSlóivéinan Spáinnan tSualainnan Ungáir
Tíortha iarrthacha
an ÍoslainnPoblacht na MacadóineMontainéagróan tSeirbiaan Tuirc