An Tuirc

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Infotaula de geografia políticaAn Tuirc
Türkiye Cumhuriyeti (tr)
Türkiye (tr) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach na Tuirce National emblem of Turkey (en)
Bratach na Tuirce Cuir in eagar ar Wikidata National emblem of Turkey (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Anatolia composite NASA.png
An Áise Bheag Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún İstiklâl Marşı Cuir in eagar ar Wikidata

Mana «Yurtta sulh, cihanda sulh» Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Turkey (orthographic projection).svg
 39°N 36°E / 39°N 36°E / 39; 36

Príomhchathair Ankara Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán 84,680,273 (2021) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Tuircis Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de Na Balcáin, Western Asia (en) Aistrigh, An Meánoirthear, Mediterranean Basin (en) Aistrigh agus Black Sea Basin (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla 783,562 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisce An Mheánmhuir, An Mhuir Dhubh, An Mhuir Aeigéach agus An Mhuir Leiveantach Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airde Mount Agri (en) Aistrigh (5,137 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísle An Mhuir Dhubh (0 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
An Ghréig (Deireadh Fómhair 29, 1923)
An Bhulgáir (Deireadh Fómhair 29, 1923)
An tSiria
An Iaráic (Deireadh Fómhair 3, 1932)
An Airméin (Meán Fómhair 21, 1991)
An Iaráin (Deireadh Fómhair 29, 1923)
An tSeoirsia (Aibreán 9, 1991)
An Asarbaiseáin (Deireadh Fómhair 18, 1991)
Léig na nArabach (Márta 22, 1945)
An tAontas Eorpach (Eanáir 1, 1981) Cuir in eagar ar Wikidata
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Impireacht Otamánach Cuir in eagar ar Wikidata
Cruthú Deireadh Fómhair 29, 1923
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais poblacht, stát aonadach agus presidential system (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Cabinet of Turkey (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtach Grand National Assembly of Turkey (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• Uachtarán na Tuirce Cuir in eagar ar Wikidata Recep Tayyip Erdoğan (Lúnasa 28, 2014) Cuir in eagar ar Wikidata
• Uachtarán na Tuirce Cuir in eagar ar Wikidata Recep Tayyip Erdoğan (Meitheamh 24, 2018) Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Airgeadra lira na Tuirce Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .tr Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód +90 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112, 110, 155 agus 177 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú agus Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáin turkiye.gov.tr Cuir in eagar ar Wikidata

Tír is ea Poblacht na Tuirce (Tuircis: Türkiye Cumhuriyeti) a bhfuil 7% dá hachar suite san Eoraip agus 93 % de san Áise. Is í Ancara an phríomhchathair ach tá Iostanbúl ar an gcathair is mó.

Tá an tír roinnte ina haon chúige is ceithre scór (il a thugtar ar chúige as Tuircis, iller an uimhir iolra).

Daonra[cuir in eagar | athraigh foinse]

I Mí Lúnasa 2006, measadh go raibh 70,413,958 duine ina gcónaí sa Tuirc.

Cé go bhfuil an Tuircis ó dhúchas ag an gcuid is mó acu, tá mionlaigh mhóra eitneacha sa tír.

Tá an Tuirc suite i réigiún a chuir a lán craiceann de ó thaobh na teanga agus an chultúir de i rith na gcéadta bliain. Bhí an Impireacht Bhiosántach agus an Impireacht Otamánach suite anseo. Ós rud é go bhfuil an Tuirc lonnaithe in áit chinniúnach idir an Eoraip agus an Áise, tá cultúr measctha aici ina dtagann traidisiúin an Iarthair agus an Oirthir le chéile. Is minic a deirtear gur droichead idir an dá thrá seo is ea an Tuirc. Dá réir sin, tá tábhacht straitéiseach na Tuirce i súile na gcumhachtaí móra ag dul chun méadaíochta le fada.

Na Coirdínigh[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is iad na Coirdínigh an dream eitneach is mó a bhfuil teanga agus nósanna dá gcuid féin acu, ach is deacair breithiúnas maith a thabhairt ar a gcéatadán, ós rud é nach gceadaíonn reachtaíocht na Tuirce go dtabharfaí aitheantas ar bith do na saindreamanna eitneacha sna daonáirimh.

Is é oirdheisceart na tíre fód traidisiúnta dúchais na gCoirdíneach, ach chuaigh cuid mhór acu a chónaí in Iostanbúl nó go dtí na cathracha móra eile, ós rud é go bhfuil an t-atmaisféar níos liobrálaí iontu. Sna ceantair oirdheisceartacha, áfach, tá Arm na Tuirce ag cur catha ar na treallchogaithe Coirdíneach atá ar lorg neamhspleáchais. Fuair tríocha míle duine bás ar a laghad sa choimhlint seo ó na 1970idí anuas, agus an daonra sibhialta go mór mór thíos leis an gcogadh seo.

Polaitíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Poblacht dhaonlathach lárnaithe is ea an Tuirc, fós.

Tá an Tuirc ina ballstát bunaithe de na Náisiúin Aontaithe, d'Eagraíocht na Comhdhála Ioslamaí, den Eagraíocht um Chomhoibriú agus Fhorbairt Eacnamaíochta (OECD), agus den Eagraíocht um Shlándáil agus Chomhoibriú san Eoraip (OSCE).

Tá an Tuirc ina ballstát de Chomhairle na hEorpa ón mbliain 1949 anuas, agus chuaigh sí san ECAT (NATO) sa bhliain 1952.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

1920idí[cuir in eagar | athraigh foinse]

B'é Mustafa Kemal Atatürk, thiar sa bhliain 1923, a chuir an chéad tús leis an gcóras polaitiúil atá i bhfeidhm sa tír inniu, nuair a thit an tóin as an Impireacht Otamánach i ndiaidh an Chéad Chogadh Domhanda.

Ar an 28 Márta 1930 bhí athrú na hainmneacha ar dhá chathair sa Tuirc: Iostanbúl (Cathair Chonstaintín) agus Ancara (Angora),

Tayyip Erdogan, 2002

2005-2015[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ó 2005 go dtí 2014, bhí an Tuirc ag éirí níos cóngaraí don Iarthar. Bhí comhchainteanna ar siúl idir an tAontas Eorpach agus an Tuirc faoi bhallraíocht iomlán na Tuirce san eagraíocht.

Ar an 28 Lúnasa 2014, toghadh Tayyip Erdogan ina uachtarán ar an Tuirc, tar éis dó 11 bhliain a chur isteach mar chéad aire.

2016 -[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tharla "coup d'état" ar an 15 Iúil 2016 [1]. Maraíodh 294 agus gortaíodh 1400.

Theip an réabhlóid. Dúirt iar-cheannaire sa bhfórsa aeir Akin Ozturk gurb eisean a phleanáil an coup d'état. Dúirt daoine a thacaigh leis an coup d'état míleata gur iarracht a bhí ann stát daonlathach a dhéanamh den tír.

22 Iúil 2016

Bhí os cionn 40,00 duine gafa, baill shinsearacha den arm agus breithimh san áireamh.

Bhí foláireamh tugtha ag ceannairí na hEorpa ag an am go gcuirfear deireadh le deis na Tuirce a bheith san Aontas Eorpach má thugtar pionós an bháis ar ais.

Tíreolaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Na meáin stáit sa Tuirc ag tuairisciú go dhúirt iar-cheannaire sa bhfórsa aeir Akin Ozturk gurb eisean a phleanáil an coup d'état, RTÉ 2016.


Bratach an AE An tAontas Eorpach (AE) Bratach an AE
an Bheilgan Bhulgáiran Chipiran Chróitan Danmhairgan EastóinÉirean Fhionlainnan Fhraincan Ghearmáinan Ghréigan Iodáilan Ísiltíran Laitviaan LiotuáinLucsamburgMáltaan Ostairan Pholainnan Phortaingéilan Rómáinan tSeican tSlóvaican tSlóivéinan Spáinnan tSualainnan Ungáir
Tíortha iarrthacha
an Íoslainnan Mhacadóin ThuaidhMontainéagróan tSeirbiaan Tuirc