An Iaráin

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Infotaula de geografia políticaAn Iaráin
ایران (fa) Edit the value on Wikidata
Flag of Iran (en) Coat of Arms of Iran (en)
Flag of Iran (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Coat of Arms of Iran (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata

Aintiún National Anthem of the Islamic Republic of Iran (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata

Mana «Takbir (en) Aistrigh» Edit the value on Wikidata
Ainmnithe in ómós Aryan (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Suíomh
Iran (orthographic projection).svg Edit the value on Wikidata
 32°N 53°E / 32°N 53°E / 32; 53

Príomhchathair Tehran Edit the value on Wikidata
Daonra
Iomlán 79,966,230 (2017) Edit the value on Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Pheirsis Edit the value on Wikidata
Reiligiún Ioslam Edit the value on Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de An Meánoirthear agus Western Asia (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Achar dromchla 1,648,195 km² Edit the value on Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisce Muir Chaisp, Murascaill na Peirse agus Gulf of Oman (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Pointe is airde Damavand (en) Aistrigh (5,610 m) Edit the value on Wikidata
Pointe is ísle Muir Chaisp (−28 m) Edit the value on Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Persian Empire (en) Aistrigh, Pahlavi Dynasty (en) Aistrigh agus Pahlavi Iran (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cruthú Aibreán 1, 1979
Eachtra barrthábhachtach
Saoire phoiblí
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais Islamic republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Government of the Islamic Republic of Iran (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Comhlacht reachtach Islamic Consultative Assembly (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
• Supreme Leader of Iran (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Ali Khamenei (Meitheamh 4, 1989) Edit the value on Wikidata
• Uachtarán na hIaráine Edit the value on Wikidata Hassan Rouhani (Lúnasa 3, 2013) Edit the value on Wikidata
Eacnamaíocht
Airgeadra Iranian rial (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .ir (en) Aistrigh agus ایران. (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Glaochód +98 Edit the value on Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 110 (en) Aistrigh, 115 (en) Aistrigh agus 125 (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Eile

Láithreán gréasáin president.ir… Edit the value on Wikidata

Is tír in iardheisceart na hÁise í Poblacht Ioslamach na hIaráine. Tá teorainneacha aici leis an Airméin, an Asarbaiseáin agus an Tuircméanastáin sa tuaisceart, an Afganastáin is an Phacastáin san oirthear, agus leis an Tuirc is an Iaráic san iarthar. Tá uiscí na Murascaille roinnte leis an Araib Shádach, Cuáit, Catar, Bairéin agus Aontas na nÉimíríochtaí Arabacha.

Thugtaí an Pheirs ar an dtír san Iarthar go dtí an bhliain 1935. Ansin, d'iarr an ceann stáit Reza Shah Pahlavi ar na toscairí eachtrannacha an t-ainm úd an Iaráin a úsáid i gcomhfhreagras foirmiúil ón mbliain 1936 ar aghaidh. Tá achrann ann faoi láthair maidir le hainm oifigiúil na tíre. Sa bhliain 1979, bhunaigh an t-Ayatollah Ruhollah Khomeini poblacht Ioslamach faoi stiúir na n-iamám tar éis Réabhlóid Ioslamach na bliana sin agus is é Poblacht Ioslamach na hIaráine an t-ainm a úsáidtear ó shin i leith.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Príomhalt: Stair na hIaráine

Geilleagar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Go dtí na 1960idí bhí geilleagar na hIaráine bunaithe ar an talmhaíocht sa chuid ba mhó. As sin amach rinneadh iarracht an tionsclaíocht a fhorbairt, go mórmhór táirgeadh peitriceimiceán, teicstílí (in Isfahan go háirithe), ábhar tógála, feithiclí, gléasanna leictreacha agus leictreonacha, páipéir agus táirigí bia.

Neda Agha Soltan, reilig
2004
trádáil eachtrach (2011)

I ndiaidh na Réabhlóide Ioslamaí sa bhliain 1979, bhí titim an-mhór san infheistíocht eachtrannach i ngeilleagar na tíre agus thit an tóin as an turasóireacht go hiomlán, beagnach. Mar bharr ar an donas, rinne an cogadh leis an Iaráic an-dochar don ghníomhaíocht eacnamaíoch sa tír agus ní dhearna praghasanna marbhánta an artola aon mhaitheas di ach an oiread. Tháinig an tsíocháin ar ais faoi dheireadh na 1980idí. fFaoin bhliain 1995 bhí geilleagar na tíre ag fás ag ráta 2.5% sa bhliain. Chuaigh praghas an artola in airde arís ag tosnú sa bhliain 2003.

Sa bhliain 2005, d’eascair 11.6% den olltáirgeacht intíre (OTI) ón talmhaíocht agus 30% den daonra ag brath uirthi lena mbeatha a shaothrú. Cruithneacht agus eorna an dá bharr is tábhachtaí. In oirthuaisceart na tíre tá saothrú an chadáis fairsing agus mar i gcéanna leis an rís sna ceantracha riascacha in aice Mhuir Chaisp. Saothraítear an tobac, an tae agus biatais siúcra freisin. I measc torthaí na tíre, áirítear líomóidí an tuaiscirt, fíonchaora, úill, piorraí agus péitseoga an réigiún láir agus dátaí na gceantracha in aice na Murascaille. Tá cáil ar an Iaráin as a cuid torthaí tíortha, go mór mór na cnónna pistéise.

Tá iascaireacht ar siúl feadh na gcóstaí, theas agus thuaidh. Tá tóir ar eochraí an bhradáin fearna (caibheár) ón Muir Chaisp. San iarthuaisceart tógtar caoirigh agus gabhair, chomh maith le cuid . Tógtar camaill ann go fóill freisin agus iad in úsáid le haghaidh iompair agus spóirt.

Déanann an comhlacht Iran Khodro an Runna. Comhlacht príobháideach a bunaíodh sa bhliain 1962 é IKCO.

Is é an peitriliam an acmhainn nádúrtha is tábhachtaí sa tír; is é an gás nádúrtha an darna ceann. Faightear an peitriliam agus an gás in iardheisceart na tíre. Sa bhliain 2005 rinneadh 1 mhilliún gluaisteán san Iaráin den chéad uair. Is é Iran Khodro (IKCO) an déantóir gluaisteán is mó sa Mheán Oirthear. Tá roinnt comhfhiontar curtha ar bun ag an gcomhlacht le Renault agus comhlachtaí eile ar cheithre mhór-roinn ar fud an domhain.

2002

Is iad bia, innealra, trealamh iompair, iarann agus cruach na rudaí is mó a impórtálann an Iaráin. Is iad an t-artola, rugaí urláir, torthaí tíortha, agus ainmhithe feirme na rudaí is mó a easpórtálann an tír.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]