An Iaráic

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Infotaula de geografia políticaAn Iaráic
Flag of Iraq (en) Coat of arms of Iraq (en)
Flag of Iraq (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Coat of arms of Iraq (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Shar Park (6556994591).jpg
Edit the value on Wikidata

Aintiún Mawtini (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata

Mana «Takbir (en) Aistrigh» Edit the value on Wikidata
Suíomh
Iraq (orthographic projection).svg Edit the value on Wikidata
 33°N 43°E / 33°N 43°E / 33; 43

Príomhchathair Bagdad Edit the value on Wikidata
Daonra
Iomlán 38,274,618 (2017) Edit the value on Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Araibis
An Choirdis Edit the value on Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de An Meánoirthear Edit the value on Wikidata
Achar dromchla 437,072 km² Edit the value on Wikidata
Pointe is airde Cheekha Dar (en) Aistrigh (3,611 m) Edit the value on Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Kingdom of Iraq (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cruthú 1932
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais federal republic (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Comhlacht reachtach Council of Representatives of Iraq (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
• Uachtarán na hIaráice Edit the value on Wikidata Barham Salih (Deireadh Fómhair 2, 2018) Edit the value on Wikidata
• Príomh-Aire na hIaráice Edit the value on Wikidata Mustafa Al-Kadhimi (en) Aistrigh (Bealtaine 7, 2020) Edit the value on Wikidata
Eacnamaíocht
Nominal GDP (en) Aistrigh

197,715,736,040.61 $ (2017) Edit the value on Wikidata

)
Nominal GDP per capita (en) Aistrigh 5,017 $ (2017) Edit the value on Wikidata
Cúlchiste iomlán 49,315,419,400 $ (2017) Edit the value on Wikidata
Airgeadra Iraqi dinar (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
UTC+03:00 (en) Aistrigh
UTC+04:00 (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Fearann Idirlín barrleibhéil .iq (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Telephone numbering plan (en) Aistrigh +964 Edit the value on Wikidata
Emergency phone number (en) Aistrigh 112, 104 (en) Aistrigh, 115 (en) Aistrigh, 122 (en) Aistrigh agus 1-0-0 (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Eile

Láithreán Gréasáin gds.gov.iq Edit the value on Wikidata

Tír sa Mheánoirthear agus in iardheisceart na hÁise í Poblacht na hIaráice. Tá sí ag críochantaíocht leis an Araib Shádach agus le Cuáit theas, leis an Tuirc sa tuaisceart, leis an Siria san iarthuaisceart, leis an Iordáin san iarhar, agus leis an Iaráin san oirthear. Thugtaí an Mheaspatáim ar an dúiche seo.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ba i réigiún na Measapatáime, idir an Eofrait agus an Tígris, a cuireadh tús le roinnt de na sibhialtachtaí is ársa ar domhan, na Suiméaraigh, na Bablóinigh agus na hAsaírigh. Tar éis a bheith faoi cheannas na Peirse ar feadh i bhfad, ghabh na hArabaigh seilbh ar an réigiún sa bhliain 656, agus aistríodh an Chailifeacht go dtí an chathair nua í mBagdad sa bhliain 762 (in aice leis an Bhablóin ársa). Bhí Bagdad ina príomhchathair don domhan Arabach ar feadh na gcéadta bliain go dtí gur chuir an Impireacht Otamánach an ceantar faoi chois sa bhliain 1534.

Cogadh Iaráin - Iaráic[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ar an 22 Meán Fómhair 1980, bhris cogadh amach idir an Iaráin agus an Iaráic. Rinne Saddam Hussein ionradh ar an Iaráin.

Maraíodh 1,000,000 ar an dá thaobh[1].

Chuir na Náisiún Aontaithe deireadh leis an doirteadh fola sa bhliain 1988[2].

Cogadh na Murascaille[cuir in eagar | athraigh foinse]

Thosaigh an Cogadh na Murascaille ar an 2 Lúnasa 1990 nuair a thóg Saddam Hussein an t-ordú ionsaí a dhéanamh ar Chuáit. Bhí an bua ag na gComhguallithe sa deireadh ar an 28 Feabhra 1991, ach níor cuireadh an ruaig ar Saddam Hussein. Agus iad ag teith ó Chuáit, dhóigh na hIarácaigh a lán de na tobair ola atá go flúirseach sa tír seo.

Cogadh na hIaráice[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ar an 19 Márta 2003 chuir an chomhghuáillíocht tús leis an gcogadh in aghaidh na hIaráice. Chuaigh Tony Blair agus George W. Bush glan i gcoinne na tuairime a bhí ag na Náisiúin Aontaithe gur cheart fanacht níos faide agus nár cheart ionsaí a dhéanamh ar an Iaráic de bharr na tubaiste a d’fhéadfadh tarlú[3].

Is iomaí tuairim fós faoi cad chuige a rinne siad é, agus cé atá freagrach as an gcinneadh tubaisteach sin[4].

Cogadh cathartha[cuir in eagar | athraigh foinse]

I mí Aibreáin 2010, chuir WikiLeaks físeán d'eachtra a tharla sa bhliain 2007 inar mharaigh fórsaí SAM sibhialtaigh hIaráice agus iriseoirí, ar a dtugtar Collateral Murder.

Feabhra, 1991: Chuir fórsaí míleata Saddam Hussein olacheantair Chuáit le tine.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War
  2. Mícheál Bréartúin.  "Ar Deoraíocht sa Bhaibealóin: Sleachta as dialann na hIaráice". Feasta 53 (2),  1 Feabhra 2000  lch 17-19. http://www.feasta.ie
  3. beo.ie, EAGRÁN 24 · AIBREÁN 2003
  4. Beo.ie EAGRÁN 108 · AIBREÁN 2010
Léarscáil