Mailí

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Infotaula de geografia políticaMailí
Mali (bm) Edit the value on Wikidata
Flag of Mali (en) Coat of Arms of Mali (en)
Flag of Mali (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Coat of Arms of Mali (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata

Aintiún Pour l'Afrique et pour toi (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata

Mana «Un peuple, un but, une foi»
«One people, one goal, one faith»
«Един народ, една цел, една вяра»
«Ein Volk, ein Ziel, ein Glaube»
«ߡߌ߬ߙߌ߲߬ߘߌ߬ ߞߋߟߋ߲߫ ߸ ߟߊ߬ߢߌߣߌ߲߫ ߞߋߟߋ߲߫ ߸ ߘߍ߲߬ߞߣߍ߬ߦߊ߬ ߞߋߟߋ߲߫»
«شعب واحد، هدف واحد، إيمان واحد» Edit the value on Wikidata
Ainmnithe in ómós Mali Empire (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Suíomh
Mali (orthographic projection).svg Edit the value on Wikidata
 17°N 4°W / 17°N 4°W / 17; -4

Príomhchathair Bamako Edit the value on Wikidata
Daonra
Iomlán 18,541,980 (2017) Edit the value on Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Fhraincis Edit the value on Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de An Afraic Thiar Edit the value on Wikidata
Achar dromchla 1,240,192 km² Edit the value on Wikidata
Pointe is airde Mount Hombori (en) Aistrigh (1,153 m) Edit the value on Wikidata
Pointe is ísle Abhainn na Seineagáile (23 m) Edit the value on Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/sí Mali Federation (en) Aistrigh, Súdáin na Fraince agus French West Africa (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Cruthú Meán Fómhair 22, 1960
Eagraíocht pholaitiúil
Comhlacht reachtach National Assembly (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
• President of Mali (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Ibrahim Boubacar Keïta (Meán Fómhair 4, 2013) Edit the value on Wikidata
• Prime Minister of Mali (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata Boubou Cisse (en) Aistrigh (Aibreán 23, 2019) Edit the value on Wikidata
Eacnamaíocht
OTI ainmniúil

15,288,163,367.26 US$ (2017) Edit the value on Wikidata

)
OTI ainmniúil in aghaidh an duine 827 US$ (2017) Edit the value on Wikidata
Airgeadra West African CFA franc (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .ml (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Glaochód +223 Edit the value on Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 112, 15 (en) Aistrigh, 17 (en) Aistrigh agus 18 (en) Aistrigh Edit the value on Wikidata
Eile

Láithreán gréasáin primature.gov.ml Edit the value on Wikidata

bhliIs tír san Afraic í Mailí, nó Poblacht Mhailí. Is í Bamako an phríomhchathair. Is iar-choilíneacht Fhrancach í. Tá Mailí ar an tseachtú tír is mó san Afraic, agus teorainneacha aici leis an Ailgéir, leis an Nígir, le Buircíne Fasó, leis an gCósta Eabhair, leis an nGuine, leis an tSeineagáil agus leis an Máratáin. Tá Mailí corradh is 1,240,000 ciliméadar cearnach ar achar, agus trí mhilliún déag de dhaoine ina gcónaí ansin.

Tá radharcra agus nádúr Mhailí an-éagsúil, nó tá talamh méith i ndeisceart na tíre áit a bhfuil Abhainn na Seineagáile agus Abhainn na Nigire ag tabhairt uisce, ach ón taobh eile de sroicheann críocha thuaidh na tíre go domhain isteach sa Sahára. Ceann de na tíortha is boichte atá ann, agus is ar iascaireacht agus ar thalmhaíocht is mó a thagann muintir Mhailí i dtír, cé go bhfuil ór, úráiniam agus salann in ithir na tíre.

Fuair Mailí a hainm ó Impireacht Mhailí, a bhí ag rialú an taobh seo den Afraic sna blianta 1230-1600. Bhí impireachtaí eile ann freisin a raibh tionchar acu sa réigiún tráth: Impireacht Ghána agus Impireacht Songhay. Go deireanach san ochtú haois déag, thit Mailí leis na Francaigh, a bhí díreach ag leathadh a n-impireachta coilíní féin in Iarthar na hAfraice. Bhain Mailí amach neamhspleáchas ón bhFrainc sa bhliain 1959, ach san am sin, ba aon stát amháin iad an tSeineagáil agus Mailí.

Scoilt an chónaidhm seo an bhliain dár gcionn. Bhí an tír á rialú ag aon pháirtí amháin ar feadh i bhfad, ach sa bhliain 1991, i ndiaidh réabhlóid mhíleata, cuireadh daonlathas ar bun sa tír. Sna blianta 1992-2002, bhí Alpha Oumar Konaré ag rialú na tíre, ach ansin, d'fhág sé an Uachtaránacht i dtoghcháin dhaonlathacha ag Amadou Toumani Touré, a bhí i gceannas ar na réabhlóidithe sa bhliain 1991.

Cé gur tír thar a bheith bocht í Mailí, áirítear ar ceann de na tíortha is cobhsaí san Afraic í inniu.

Is í an Fhraincis teanga oifigiúil Mhailí, ach is léir go bhfuil a lán teangacha eile le cloisteáil timpeall na tíre. Is í an teanga Bambara an ceann is tábhachtaí de na teangacha dúchasacha, agus is féidir le ochtar as an deichniúr de mhuintir Mhailí an teanga seo a labhairt. Ceann de na teangacha Mande í, cosúil lena lán teangacha in Iarthar na hAfraice (ar nós na dteangacha Dioula agus Mandinka, cuir i gcás), agus í intuigthe go maith ag cainteoirí na dteangacha seo.

Muslamaigh iad 90 % de mhuintir Mhailí, ach is tír shaolta í Mailí, agus ní raibh iarrachtaí ann le dlí an Ioslaim a chur i bhfeidhm. Críostaithe iad 5 %, agus cloíonn an 5 % eile le reiligiúin thraidisiúnta na hAfraice.

Mosc i Djenné

Bhí Mailí riamh ar ceann de na lárionaid thábhachtacha chultúrtha san Afraic. Inniu, chuala an saol mór iomrá ar thraidisiún ceoltóireachta na tíre, agus chuaigh ainmneacha cosúil le Salif Keita ar fud an domhain. Thairis sin, tharraing a lán scríbhneoirí Mailíocha súil an tsaoil mhóir orthu féin. Tá a dtraidisiún litríochta féin ag na Mailígh, cé gur minic nach mbíonn ann ach béal-litríocht, agus í á hiompar ag na seanchaithe, nó na griots.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]