An Aetóip

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de geografia políticaAn Aetóip
የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (am)
Federaalawaa Dimokraatawaa Repabliikii Itoophiyaa (om)
ናይኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ (ti) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach na hAetóipe Emblem of Ethiopia (en)
Bratach na hAetóipe Cuir in eagar ar Wikidata Emblem of Ethiopia (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún Whedefit Gesgeshi Woude Henate Ethiopia Cuir in eagar ar Wikidata

Mana «Land of origins» Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Ethiopia on the globe (Africa centered).svg
 9°N 40°E / 9°N 40°E / 9; 40

Príomhchathair Adas Ababa Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán 104,957,438 (2017) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teanga An Amairis Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Cuid de An Afraic Thoir Cuir in eagar ar Wikidata
Achar dromchla 1,104,300 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airde Ras Dashen (en) Aistrigh (4,533 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísle Danakil Depression (en) Aistrigh (−125 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Cruthú Meán Fómhair 12, 1974:  (Derg (en) Aistrigh)
Bealtaine 28, 1991:  (Transitional Government of Ethiopia (en) Aistrigh)
Lúnasa 21, 1995:  (1995 Constitution of Ethiopia (en) Aistrigh)
Éarlamh Naomh Seoirse Cuir in eagar ar Wikidata
Eagraíocht pholaitiúil
Córas rialtais poblacht chónaidhme Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht feidhmiúcháin Government of Ethiopia (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtach Federal Parliamentary Assembly (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• President of Ethiopia (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata Sahle-Work Zewde (Deireadh Fómhair 25, 2018) Cuir in eagar ar Wikidata
• Príomh-Aire na hAetóipe Cuir in eagar ar Wikidata Abiy Ahmed (Aibreán 2018) Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Airgeadra birr (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Fearann Idirlín barrleibhéil .et Cuir in eagar ar Wikidata
Glaochód +251 Cuir in eagar ar Wikidata
Uimhir theileafóin éigeandála 911, 907, 939 agus 991 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú , , agus Cuir in eagar ar Wikidata

Is tír san Afraic í Poblacht Dhaonlathach Fheidearálach na hAetóipe, nó an Aetóip de ghnáth.Tá an Aetóip in oirthuaisceart na hAfraice, sa limistéar ar a dtugtar Corn na hAfraice[1]. Ba é Abyssinia an t-ainm a bhí uirthi níos luaithe.

Tíreolaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is í an Aetóip an dara tír is mó daonra san Afraic, agus í ar an náisiún neamhspleách is sine chomh maith.

Tá an tír, ina bhfuil daonra os cionn 80 milliún duine, timpeall 15 uair méid na hÉireann, agus tá timpeall 85% dá dhaonra ina gcónaí i gceantair tuaithe.

Is í Adas Ababa (nó Addis Ababa as Béarla) príomhchathair na tíre.

Tá teorainneacha aici leis an Eiritré, Djibouti, an tSomáil, an Chéinia agus an tSúdáin.

Tosaíonn an Níl Ghorm san Aetóip.

Aeráid[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is báisteach thaomach a bhíonn i gcuid mhaith den tír, rud a fhágann go mbíonn neamhshláine bia i gceist i gcónaí i gcuid mhaith den tír.

Teangacha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is í an Amáiris (አማርኛ āmariññā) an teanga is tábhachtaí san Aetóip agus an t-aon teanga amháin a bhfuil stádas oifigiúil aici ar fud na tíre.

Tháinig an phrótatheanga ar an bhfód in Oirthuaisceart na hAfraice b'fhéidir. Tá scoláirí áirithe, cosúil le hIgor Diakonov agus Lionel Bender, den tuairim sin: san Aetóip, tá réimse leathan teangacha fós ann inniu, agus iad á labhairt go tiubh in aice le chéile.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhunaigh an tImpire Menelik IIan Adas Ababa sa bhliain 1886.

Ar 7-10 Eanáir, 1936, fuair arm na hIodáile an ceann is fearr ar na hAetópaigh i gcath Ganale Doria i ndeisceart na hAetóipe. Ar feadh 10-15 Feabhra, bhí frithionsaí ó na hAetópaigh ar arm na hIodáile i gCath Amba Aradam, ach bhí an bua i gcónaí ag na hIodálaigh. Ar 5 Bealtaine, ghabh arm na hIodáile an phríomhchathair, Adas Ababa.

I ndeireadh na dála, ní raibh aon tairbhe le hiarrachtaí na hIodáile impireacht a bhunú. Ba thréimhse fhuilteach agus náireach í i stair na hIodáile.

Geilleagar[cuir in eagar | athraigh foinse]

In ainneoin go raibh fadhbanna suntasacha acu sna 1980idí, tá an Aetóip tar éis dul chun cinn suntasach a dhéanamh maidir le laghdú na bochtaineachta agus brostú fáis agus forbartha geilleagraí[2]

An Amáiris: An t-amhrán náisiúnta ó 1922

Leabharliosta[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Reidy, Frank - Seal san Aetóip[3]: Sa leabhar seo leanann Frank Reidy turas na hÁirce ó Iarúsailéim go dtí an Aetóip. Cíorann sé stair agus seanchas na hÁirce agus tagann sé ar thuiscint nua ar an Áirc ar a stádas agus an tábhacht a bhaineann léi san Aetóip. Tugtar léargas nua anseo ar thír nach mbíonn luaite léi go minic ach ocras, anró agus bás.

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Féile Meskel, 2017

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]