Jump to content

Liosta d'Ardríthe na hÉireann

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Lia Fáil i dTeamhair na Rí

Ba é tuairim thraidisiún stairiúil na Meánaoise na hÉireann go raibh Ard-Rí ag Éirinn lonnaithe i Teamhair ón tseanaimsir, agus cnuasaigh cosúil le Lebor Gabála Érenn ón 11ú haois, ina dhiaidh sin saothair Luath-Nua-aoiseach ar nós Annála na gCeithre Máistrí agus Foras Feasa ar Éire, a airbheartaítear líne na nArd-Rí a rianú. Mar a mhíníonn John T. Koch: “Cé gur ríogacht ar leith í ríogacht na Teamhrach a raibh ardmhianta ag a áititheoirí i dtreo ardcheannas i measc ríthe na hÉireann, i dtéarmaí polaitíochta ní dócha go raibh a dhóthain údaráis ag aon rí chun smacht a fháil ar an oileán ar fad roimh an 9ú haois.[1] Meastar go minic gurb é Máel Sechnaill I an chéad Ard-Rí stairiúil, cé gur chuir sé ina choinne. Meastar go bhfuil sé mí-aimseartha é an teideal a chur i bhfeidhm ar ríthe níos luaithe, agus meastar go ginearálta go bhfuil ríthe ó roimh an 5ú haois ina finscéalta. Mar sin is meascán d’fhíricí stairiúla agus d’fhinscéalta é liosta traidisiúnta na nArd-Ríthe.

Déanann na hannála cur síos ar roinnt Ard-Ríthe níos déanaí mar "rígh Érenn co fressabra" ("Ríthe na hÉireann le freasúra"), is tagairt í d'éagobhsaíocht ríogacht na Teamhrach ó bhás Máel Sechnaill mac Domnaill sa bhliain 1022. Thréig Brian Bóramha é sa bhliain 1002, agus athchóiríodh é i 1014 tar éis bhás Bhriain, ach lean go leor ríshleachta eile sampla Brian sa chéid i ndiaidh 1022. Tháinig deireadh leis an Ard-Ríocht go héifeachtach sna 1170idí tar éis ionradh na Normannach, agus is é Ruaidrí Ua Conchobair an sealbhóir deiridh.

Ardríthe na Fir Bolg

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  • ARÉ 1934-1897 RC
  • FFÉ 1514-1477 RC
RíARÉ/ACMFFÉ
Sláine mac Dela1934-19331514-1513
Rudraige mac Dela1933-19311513-1511
Gann mac Dela, Genann mac Dela1931-19271511-1507
Sengann mac Dela1927-19221507-1502
Fiacha Cennfinnán mac Starn1922-19171502-1497
Rinnal mac Genann1917-19111497-1491
Fodbgen mac Sengann1911-19071491-1487
Eochaid mac Eirc1907-18971487-1477

Ardríthe Tuatha Dé Danann

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Meastar go bhfuil na ríthe seo finscéalach.

  • ARÉ/ACM 1897-1700 RC
  • FFÉ 1477-1287 RC
RíACMFFÉ
Bres1897-18901477-1470
Nuada1890-18701470-1447
Lugh1870-18301447-1407
Eochaid Ollathair (An Daghdha)1830-17501407-1337
Delbáeth1750-17401337-1327
Fiacha1740-17301327-1317
Mac Cuill,
Mac Cecht,
Mac Gréine		1730-17001317-1287

Ardríthe Chlann Mhíle

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  • ARÉ 1700 RC - AD 76
  • FFÉ 1287 RC - AD 80
RíACMFFÉ
Eber Finn agus Érimón1700 RC1287-1286 RC
Érimón1700-1684 RC1286-1272 RC
Muimne, Luigne agus Laigne1684-1681 RC1272-1269 RC
Ér, Orba, Ferón agus Fergna1681 RC1269 RC
Íriel Fáid1681-1671 RC1269-1259 RC
Ethriel1671-1651 RC1259-1239 RC
Conmáel1651-1621 RC1239-1209 RC
Tigernmas1621-1544 RC1209-1159 RC
ARÉ: idir-ríocht 1544-1537 RC
Eochaid Étgudach1537-1533 RC1159-1155 RC
Cearmna Finn agus Sobhairce1533-1493 RC1155-1115 RC
Eochaid Faebar Glas1493-1473 RC1115-1095 RC
Fíachu Labrainne1473-1449 RC1095-1071 RC
Eochaid Mumu1449-1428 RC1071-1050 RC
Óengus Olmucaid1428-1410 RC1050-1032 RC
Énna Airgdech1410-1383 RC1032-1005 RC
Rothechtaid mac Main (I)1383-1358 RC1005-980 RC
Sétna Airt (I)1358-1353 RC980-975 RC
Fíachu Fínscothach1353-1333 RC975-955 RC
Muinemón1333-1328 RC955-950 RC
Faildergdóid1328-1318 RC950-943 RC
Ollom Fódla1318-1278 RC943-913 RC
Fínnachta1278-1258 RC913-895 RC
Slánoll1257-1241 RC895-880 RC
Géde Ollgothach1241-1231 RC880-863 RC
Fíachu Findoilches1231-1209 RC863-833 RC
Berngal1209-1197 RC833-831 RC
Ailill mac Slánuill1197-1181 RC831-815 RC
Sírna Sáeglach1181-1031 RC814-794 RC
Rothechtaid Rotha (II)1031-1024 RC794-787 RC
Elim Olfínechta1024-1023 RC787-786 RC
Gíallchad1023-1014 RC786-777 RC
Art Imlech1014-1002 RC777-755 RC
Nuadu Finn Fáil1002-962 RC755-735 RC
Bres Rí962-953 RC735-726 RC
Eochaid Apthach953-952 RC726-725 RC
Finn mac Blatha952-930 RC725-705 RC
Sétna Innarraid (II)930-910 RC705-685 RC
Siomón Brecc910-904 RC685-679 RC
Dui Finn904-894 RC679-674 RC
Muiredach Bolgrach894-893 RC674-670 RC
Énna Derg893-881 RC670-658 RC
Lugaid Íardonn881-872 RC658-649RC
Sírlám872-856 RC649-633 RC
Eochaid Uairches856-844 RC633-621 RC
Eochaid Fíadmuine agus Conaing Bececlach844-839 RC621-616 RC
Lugaid Lámderg839-832 RC616-609 RC
Conaing Bececlach (ar ais i gcoróin)832-812 RC609-599 RC
Art mac Lugdach812-806 RC599-593 RC
Fíachu Tolgrach806-796 RC593-586 RC
Ailill Finn796-785 RC586-577 RC
Eochaid mac Ailella785-778 RC577-570 RC
Airgetmar778-748 RC570-547 RC
Dui Ladgrach748-738 RC547-537 RC
Lugaid Laigde738-731 RC537-530 RC
Áed Rúad731-724 RC530-509 RC
Díthorba724-717 RC509-488 RC
Cimbáeth717-710 RC488-468 RC
Áed Rúad (2a huair)710-703 RC
Díthorba (2a huair)703-696 RC
Cimbáeth (2a huair)696-689 RC
Áed Rúad (3ú huair)689-682 RC
Díthorba (3ú huair)682-675 RC
Cimbáeth (3ú huair)675-668 RC
Cimbáeth agus Macha668-661 RC
Banríon Macha661-654 RC468-461 RC
Rechtaid Rígderg654-634 RC461-441 RC
Úgaine Mór634-594 RC441-411 RC
Bodbchad594 RC411 RC
Lóegaire Lorc594-592 RC411-409 RC
Cobthach Cóel Breg592-542 RC409-379 RC
Labraid Loingsech542-523 RC379-369 RC
Meilge Molbthach523-506 RC369-362 RC
Mog Corb506-499 RC362-355 RC
Óengus Ollom499-481 RC355-337 RC
Irereo481-474 RC337-330 RC
Fer Corb474-463 RC330-319 RC
Connla Cáem463-443 RC319-315 RC
Ailill Caisfhiaclach443-418 RC315-290 RC
Adamair418-414 RC290-285 RC
Eochaid Ailtleathan414-396 RC285-274 RC
Fergus Fortamail396-385274-262 RC
Óengus Tuirmech Temrach385-326 RC262-232 RC
Conall Collamrach326-320 RC232-226 RC
Nia Segamain320-313 RC226-219 RC
Énna Aignech313-293 RC219-191 RC
Crimthann Coscrach293-289 RC191-184 RC
Rudraige mac Sithrigi (3)289-219 RC184-154 RC
Finnat Már219-210 RC154-151 RC
Bresal Bó-Díbad210-199 RC151-140 RC
Lugaid Luaigne199-184 RC140-135 RC
Congal Cláiringnech184-169 RC135-120 RC
Dui Dallta Dedad169-159 RC120-110 RC
Fachtna Fáthach159-143 RC110-94 RC
Eochaid Feidlech143-131 RC94-82 RC
Eochaid Airem131-116 RC82-70 RC
Eterscél Mór116-111 RC70-64 RC
Nuadha Neacht111-110 RC64-63 RC
Conaire Mór110-40 RC63-33 RC
ARÉ: idir-ríocht 40-33 RC
Lugaid Riab nDerg33-9 RC33-13 RC
Conchobar Abradruad9-8 RC13-12 RC
Crimthann Nia Náir8 RC - AD 912 RC - 5
Cairbre Cinnchait9-14
Feradach Finnfechtnach14-365-25
Fíatach Finn36-3925-28
Fíachu Finnolach39-5628-55
Cairbre Cinnchait55-60
Elim mac Conrach56-7660-80

Ardríthe, Buile Choinn

[cuir in eagar | athraigh foinse]
Ainm Aitheantas
(a mheastar)		 Nótaí
Gan ainm Conn Cétchathach Insítear fís Choinn, na ríthe a thiocfaidh ina dhiaidh
Art Art mac Cuinn Dál Choinn
Mac Con moccu Lugde Loígde Lugaid mac Con Dáirine
Corbmac Cormac mac Airt Dál Choinn
Corpre Cairbre Lifechair Dál Choinn
Fiechri Fiachrae Cassán Cruithne agus/nó Oirialla?
Dáire Drechlethan is dóigh Dáire Doimthech Dáirine; ach as áit, thagann sé roimh Chonn
Fécho Fíachu Sroiptine? Dál Choinn
Muiredach Tirech Muiredach Tirech Dál Choinn
Crimthand Crimthann mac Fidaig Eoghanachta, nó b'fhéidir Éarainn (Dáirine?)
Níell Niall Noígíallach Dál Choinn
Loígaire Lóegaire mac Néill Dál Choinn/Uí Néill
Corpri Coirpre mac Néill (bás c. 463) Dál Choinn/Uí Néill
Ailill Ailill Molt (bás 482) Connachta/Uí Fhiachrach
Lugid Lugaid mac Lóegairi (bás c. 507) Uí Néill
Mac Ercéni Muirchertach mac Ercae (bás c. 536) Uí Néill, Cineál Eoghain
Óengarb Túathal Máelgarb (bás c. 544) Uí Néill
Aíd is dóigh Áed mac Ainmuirech (bás 598) Uí Néill, Cineál Chonaill; is amhlaidh as agus ó thaobh ama de
Aíd Olláin is dóigh Áed Uaridnach (bás 612) Uí Néill, Cineál Eoghain; is amhlaidh as agus ó thaobh ama de
Diermait Diarmait mac Cerbaill (bás c. 565) Uí Néill? Bunúis doiléir
Feáchno Fiachna mac Baotáin (bás 626), nó b'fhéidir Fiachnae mac Feradaig, athair Shuibhne Mheann Cruithne, Dál nAraidi, nó Uí Néill, Cineál Eoghain
Suibne Suibne Menn (bás 628) Uí Néill, Cineál Eoghain
Óengus[2] Óengus mac Colmáin Uí Néill an Deiscirt, Clann Cholmáin
Domnall Domnall mac Áedo (bás c. 642) Uí Néill, Cineál Chonaill
Blathmac agus Diarmaid garmhac Blathmac mac Áedo Sláine agus Diarmait mac Áedo Sláine (an bheirt bás 665) Uí Néill an Deiscirt
Snechta Fína Fínsnechta Fledach (bás c. 695) Uí Néill an Deiscirt, Síol Aodha Sláine

Ardríthe, 76-458

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ardríthe na hÉireann, 459-844

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ardríthe, 845-1318

[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí

[cuir in eagar | athraigh foinse]
  1. ↑ Koch (2006). "Celtic Culture: A Historical Encyclopedia": 1663–1664. ABC-CLIO.
  2. ↑ Eoin O'Flynn, Clann Cholmáin c.550-916, lch. 44, nóta 7
Aisghafa ó "https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Liosta_d%27Ardríthe_na_hÉireann&oldid=1241815"