An Iodáil

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
(Athsheolta ó Iodáil)
Jump to navigation Jump to search
Repubblica Italiana
Poblacht na hIodáile
Bratach na hIodáile Armas na hIodáile
Bratach Armas
Mana: L'Italia e' una Repubblica democratica, fondata sul lavoro

Is Iodáil Poblacht daonlathach, arna fhothú ar saothair

Amhrán náisiúnta: Il Canto degli Italiani
Suíomh na hIodáile
Príomhchathair An Róimh
41°54′ Thuaidh 12°29′ Thoir
An chathair is mó An Róimh
Teangacha oifigiúla Iodáilis1
Rialtas
Sergio Mattarella
Giuseppe Conte
Comhaontú
17 Márta 1861
Achar
 • San iomlán
 • Uisce (%)
 
301,230 km² (71ú)
2.4%
Daonra
 • Meas. ó 2016
 • Daonáireamh 2011
 • Dlús
 
60,599,936 (23ú)
59,433,744
201.3/km² (42ú)
OTI (PCC)
 • San iomlán
 • An duine
Meas. ó 2005
$1,694 trilliún ()
$29,414 (19ú)
Airgeadra Euro () (EUR)
Crios ama
 • Samhradh (CSL)
CET (UTC+1)
CEST (UTC+2)
Fearann Idirlín .it
Glaochód +39
1 Labhraítear Gearmáinis mar dhara theanga oifigiúil sa réigiún leathneamhspleách Alto Adige/Tirol Theas. Tá thart ar 11 teangacha mionlaigh sa tír atá á aithint ag bunreacht na hIodáile.

2 Roimh 1999: Lira na hIodáile.

Tír i ndeisceart na hEorpa í an Iodáil (Iodáilis: Italia) nó Poblacht na hIodáile (Iodáilis: Repubblica Italiana) le thart ar 57 milliún duine ina gcónaí inti. Is ballstát den Aontas Eorpach í. Tá cruth buataise ar an leithinis, an chuid is mó den tír, agus is cuid den tír freisin an dá oileán is mó sa Mheánmhuir, an tSicil is an tSairdín. Tá teorainneacha aici leis an Ostair, an bhFrainc, an Slóivéin, agus an Eilvéis sa tuaisceart. Tá na h-iamhchríocha San Mairíne agus an Vatacáin istigh san Iodáil. Usáideann siad an euro. Is í an Róimh príomhchathair na hIodáile.

Tá áit an-tábhachtach aici sa stair 'Iartharach'; rugadh inti sibhialtachtaí na nEitriuscach, na Gréige Móra, Impireachta na Róimhe; poblachtaí muirithe na Meánaoise, an fhealsúnacht daonnachach, agus an Renaissance. Tá an Iodáil ina tír aontaithe ó 1861, tar éis an Risorgimento a ghiollaigh Ríocht na Sairdíne, agus tá sí ina poblacht ó cuireadh ar ceal an mhonarcaíocht i reifreann sa bhliain 1946. Tá sí ar cheann de na sé stát a bhunaigh an Comhphobal Eorpach sa bhliain 1957, agus den aon stát déag a bhunaigh an limistéar eoró sa bhliain 1999.

Tíreolaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is leithinis mhór go príomha le dhá phríomh-oileán, an tSicil agus an tSairdín í. Is í an tsliabh is airde ná Monte Bianco in iarthar na nAlpa. Tá cuid de na lochanna is mó suite i dtuaisceart na hIodáile, mar Loch Garda, Loch Como, Loch Maggiore agus Loch Iseo.

Réigiúin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá an Iodáil deighilte i 20 réigiún (regioni, uatha regione). Tá stádas faoi leith féinrialaitheach ag cúig cinn acu, rianaithe ag an *:

Tá gach réigiún, seachas Valle d'Aosta, roinnte i ndá nó níos mó cúigí.

Eacnamaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Úsáidtear an euro mar airgeadra san Iodáil. Dar le tuairisc na bliana 2017 ón gCiste Airgeadúil Idirnáisiúnta, is é geilleagar na hIodáile an 12ú ceann is mó ar domhan de réir olltáirgeacht intíre (OTI) chothroime cumhachta ceannaíochta (CCC), agus an 9ú ceann de réir OTI ainmniúla. De réir OTI CCC de réir chónaithigh, is an 35ú geilleagar is mó ar domhan atá ag an Iodáil, é ar $37,970 don chónaitheach.

Dar le hInnéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime na Náisiún Aontaithe, a thomhaiseann caighdeán an tsaoil i dtíortha éagsúla de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamh-eacnamaíochta, is í an Iodáil an 31ú tír is forbartha ar domhan, as 151 ceann a tomhaiseadh, agus an 19ú tír is forbartha san Aontas Eorpach, as 28 ceann.[1] I dTuarascáil Sonais Domhanda 2018 na Náisiún Aontaithe, meastar gurb í an Iodáil an 47ú tír is sona, as 156 thír.

I Mí Mheithimh 2019, bhí ráta dífhostaithe na tíre ar 9.7%, an tríú leibhéal is airde san Aontas Eorpach.[2]

Polaitíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Suíomhanna i dTeach na dTeachtaí, teach íochtarach Pharlaimint na hIodáile

Ón olltoghchán is déanaí sa bhliain 2018, tá rialtas náisiúnta na hIodáile déanta de chomhcheangail idir Gluaiseacht na gCúig Réalta, páirtí polaitíochta pobalach agus frith-chórasach, agus An gConradh, páirtí den eite an-deis. Tá an polaiteoir neamhspleách Giuseppe Conte ina uachtarán ar Chomhairle na n-Airí – ról cosúil le ról an Taoisigh in Éirinn. Is iad na ceithre pháirtí eile a bhfuil suíomhanna acu i dTeach na dTeachtaí ná Forza Italia agus Deartháireacha na hIodáile ar an eite dheis, agus An Páirtí Daonlathach agus Saor agus Cothrom ar an eite chlé.

Gailearaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. "| Human Development Reports". hdr.undp.org. Dáta rochtana: 2019-01-27.
  2. "Unemployment statistics - Statistics Explained". ec.europa.eu. Dáta rochtana: 2019-01-26.


Bratach an AE An tAontas Eorpach (AE) Bratach an AE
an Bheilgan Bhulgáiran Chipiran Chróitan Danmhairgan EastóinÉirean Fhionlainnan Fhraincan Ghearmáinan Ghréigan Iodáilan Ísiltíran Laitviaan LiotuáinLucsamburgMáltaan Ostairan Pholainnan Phortaingéilan Ríocht Aontaithean Rómáinan tSeican tSlóvaican tSlóivéinan Spáinnan tSualainnan Ungáir
Tíortha iarrthacha
an Íoslainnan Mhacadóin ThuaidhMontainéagróan tSeirbiaan Tuirc