Dáire

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Ainm Sean-Ghaeilge is ea Dáire a thit i léig ag am moch, agus a glaodh ó shin go formhór ar phearsana seanscéalacha agus sinsearacha. Tháinig sé ar ais ar an bhfód san 18ú haois.

D'fhéadfadh an t-ainm a lua:

Pearsantú[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chreid Eoin Mac Néill[1] agus T. F. O'Rahilly gurbh ionann an chuid is mó, nó fiú uile, dóibh siúd luaite thuas, agus gur tháinig siad ón phearsa chéanna miotasach nó réamhstairiúil,[2] nó gur meascáin iad uile. De réir O'Rahilly, sa deireadh is ionann iad Dáire agus Cú Raoi,[3] ag luann sé é mar dhia an alltair.[4]

Sanasaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá ciall idir gnéasúil ("torthúil, reithíocht") agus tumultuous ("violent"). The reconstructed form is *Dārios,[5] gaolmhar leis an nGallais Dari(o) ("fíoch, míre"), focal fianaithe go forleathan ar an mór-roinn, go háirithe d'ainmneacha pearsanta.[6]

Cine nó ríocht as deisceart Chontae Aontroma agus tuaisceart Contae an Dúin ab ea na Darini, de réir Geografaíocht den 2ú haois le Tolamaes.[7][8] Chreid Julius Pokorny ámh gur bhotún é seo in ionad Darioni, ón mbunfhocal *Dārio-nion, athchruthaithe óna Dáirine próta-stairiúla,[9] de shliocht Dáire Doimthech / Dáire mac Dedad, sinsir na Corcu Loígde. Ba shinsir iad chomh maith, de chuid ar a laghad, desna Dál Fiatach, muintir Fiatach Finn mhic Dáire, aitheanta mar an dream stairiúil, na hUlaid (< *Uluti / Uoluntii), a bhí de réir Tolamaes ina gcónaí in aice leis na Darini.

Lugaid Loígde[cuir in eagar | athraigh foinse]

I seanscéalta na nGael, tá dlúth ghaol idir Dáire agus an laoch Lugaid Loígde.[10] De réir O'Rahilly, ba mhac Daire é — Lugaid mac Dáire]] mhic Dháire Doimhthigh — ach cuimhnítear anois go príomha é trína sliocht Lugaid mac Con. Is iad a phríomh-phearsantuithe eile ná Lughaidh Mac Cú Raoi mac Cú Raoi, agus is dócha Lughaidh na Riabh Dearg.

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue Gauloise. Paris: Editions Errance. 2a eagrán, athbhreithnithe agus méadaithe. 2003.
  • James MacKillop, Dictionary of Celtic Mythology. Oxford University Press. 1998.
  • Eoin MacNeill, Celtic Ireland. Academy Press. 1981 (athchló le réamhrá nua agus nótaí le Donnchadh Ó Corráin de bhun eagrán le Martin Lester Ltd, 1921).
  • Kuno Meyer (eag.), "The Laud Genealogies and Tribal Histories", in Zeitschrift für celtische Philologie 8 (1912), ll. 291–338.
  • Michael A. O'Brien (eag.) réamhrá le John V. Kelleher, Corpus genealogiarum Hiberniae. IALBÁC. 1976, páirt-eagrán digiteach: Donnchadh Ó Corráin (eag.), ginealaigh ó Rawlinson B 502. Coláiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
  • T. F. O'Rahilly, Early Irish History and Mythology. IALBÁC. 1946.
  • Julius Pokorny, "Beiträge zur ältesten Geschichte Irlands (3. Érainn, Dári(n)ne und die Iverni und Darini des Ptolomäus)", in Zeitschrift für celtische Philologie 12 (1918), ll. 323–57.
  • Whitley Stokes (eag. & aistr.), "Cóir Anmann (Fitness of Names)", in Whitley Stokes agus Ernst Windisch, Irische Texte mit Wörterbuch. Imleabhar 3, Cuid 1–2. Leipzig: Verlag von S. Hirzel. 1891 (1); 1897 (2), ll. 285–444.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Mac Néill, ll. 61–2
  2. de réir Mac Néill, an dia Lugh ab ea é.
  3. O'Rahilly, lch. 49
  4. O'Rahilly, lch. 48
  5. O'Rahilly, ll. 2, 7
  6. Delamarre
  7. O'Rahilly, lch. 7
  8. Tolamaes, Geografaíocht, 2.1
  9. Pokorny, lch. 328; freisin O'Rahilly, lch. 7
  10. O'Rahilly, ll. 48 ff, 77 ff, 202