Dara Éirí Amach i nDeasmumhain

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Ard na Caithne, Dún an Óir, Ciarraí

Tharla an Dara Éírí Amach i nDeasmhumhain (nó an Dara Ceannairc Deasúnach) idir 1579 agus 1583, nuair a throid ríshliocht Mhic Gearailt Dheasmhumhan in aghaidh fhorlámhas coimhthíoch na Sasanach in Éirinn. Bhí an t-éirí amach seo níos forleithne agus níos fuiltí ná an chéad cheann a tharla sna blianta 1569-73.

Thosaigh an dara éirí amach seo i mí Iúil na bliana 1579, nuair a thuirling Séamus Mac Muiris Mac Ghearailt in Éirínn, agus fórsa de chuid airm an Phápa ina theannta aige. Spreag an eachtra seo éirí amach fud fad dheisceart na tíre, i measc iadsan a bhí báúil do ríshliocht Mhic Gearailt agus a bhí mí-shásta le Rialtas Shasana.

Nuair a tháinig an troid chun deiridh, bhí na ceannaircí cloíte, agus bhí Gearóid Mór Mac Gearailt, an 15ú Iarla Dheasmhumhan, básaithe.

Dún an Óir

Bhí dálaí éagsúla taobh thiar den reibiliún, ina measc siúd bhí: agóid na n-iarlaí feodacha in aghaidh ionsá nó cur isteach an Rialtais lárnach (Londain) ar a gcuid gnóthaí agus a an cead a bhí acu cumhachtaí á dháileadh; freagairt imchoimeádacha na nÉireannach in aghaidh polasaithe na Sasanach, a bhí ina ndúshlán do shochaí traidisiúnta agus nósanna na nGael; agus cosaint an Chaitliceachais in éadan rialach Protastúnaí na Sasanach.

Askeaton Friary

Mar thoradh ar theip an éirí amach, tharla léirscrios ar ríshliocht Dheasmumhan agus plandáladh an críocha siúd le coilínigh ó Shasana ina dhiaidh sin - Plandáil na Mumhan - sa bhliain 1585. Thairis sin, rinneadh cuid mhaith d'uachtar na hÉireann a bhánú faoin am gur stad an troid. Ceaptar go bhfuair suas le trian den dhaonra bás de dheasca gorta agus galair arbh thorthaí den chogadh iad. Maraíodh a lán stoic agus milleadh na barra.

Earl of Desmond, 1583

Dá bhrí sin is uilig, deirtear nach bhfuair na plandóirí rompu ach talamh bánaithe ina raibh fiailí ag fás go tiubh ann.

Cúlra an scéil[athraigh | athraigh vicithéacs]

Sir Valentine Browne

Ionradh 1578 a thréigean.[athraigh | athraigh vicithéacs]

An t-Ionradh i 1579.[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tosach an Reibiliúin.[athraigh | athraigh vicithéacs]

Comhcheanglaíonn Gearóid Iarla leis na Reibiliúnaigh.[athraigh | athraigh vicithéacs]

Feachtas míleata an Earraigh 1580 agus léigear Chaisleán Charraig an Phoill .[athraigh | athraigh vicithéacs]

Féach freisin[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • Richard Bagwell, Ireland under the Tudors 3 vols. (London, 1885–1890).
  • John O'Donovan (ed.) Annals of Ireland by the Four Masters (1851).
  • Cyril Falls Elizabeth's Irish Wars (1950; reprint London, 1996). ISBN 0-09-477220-7.

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

Naisc Sheachtracha[athraigh | athraigh vicithéacs]