Cúige Laighean

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Cúige Laighean
Flag of Leinster.svg
Leinster locator map.svg
Achar: 19,774.23 km²
Daonra: 2,504,814 (2011)

Is é Cúige LaigheanLaighin an dara cúige is lú in Éirinn, agus an cúige leis an líon is mó contaetha ann, dhá chontae déag. Is é an cúige leis an daonra is mó in Éirinn, áfach, mar gheall ar go bhfuil Baile Átha Cliath, príomhchathair na tíre, ann.

Agus na Normannaigh tagtha i dtír in Éirinn, thosaigh na sean-chúigí ar a thugtaí Midhe agus Laighin ag aontú de réir a chéile, agus tionchar na Páile á imirt orthu.

Contaetha[athraigh | athraigh vicithéacs]

Roinneadh Contae Bhaile Átha Cliath i gceithre chuid le gairid, mar a leanas:

Contae Cód Achar Daonra Príomhchathair
Dublin crest.svg Bhaile Átha Cliath Cathair Bhaile Átha Cliath D 114.99 km2 553,165 Baile Átha Cliath
Átha Cliath Theas 222.74 km2 265,205 Tamhlacht
Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin 127.31 km2 217,274 Dún Laoghaire
Fhine Ghall 454.60 km2 296,214 Sord
Carlow County Crest.svg Cheatharlach CW 897 km2 56,875 Ceatharlach
Kilkenny County Crest.svg Chill Chainnigh KK 2,073 km2 95,419 Cill Chainnigh
Kildare couty arms.png Chill Dara KE 1,695 km2 222,130 An Nás
Wicklow county arms.png Chill Mhantáin WW 2,027 km2 142,332 Cill Mhantáin
Westmeath Coat of Arms.gif Na hIarmhí WH 1,840 km2 88,396 An Muileann gCearr
Laoiscocologo.png Laoise LS 1,720 km2 84,732 Port Laoise
IRL COA County Wexford 3D.svg Loch Garman WX 2,365 km2 145,273 Loch Garman
Longford county arms.png An Longfoirt LD 1,091 km2 40,810 An Longfort
Louth county arms.png LH 826 km2 128,375 Dún Dealgan
Meath coa.svg Na Mí MH 2,342 km2 194,942 An Uaimh
Offaly crest.svg Uíbh Fhailí OY 2,001 km2 76,687 Tulach Mhór

Stair[athraigh | athraigh vicithéacs]

Roimh theacht na Normannach, sheas Ríocht Laighean sa chuid seo den tír, agus í i bhfad níos lú ná cúige an lae inniu. Eascraíonn an chéad chuid d'ainm na ríochta ó Laighin (Laigin sa seanlitriú), treibh mhór a bhí lonnaithe sa réigiún. Is éard is brí leis an chuid eile, creidtear, ná an focal Gaeilge "tír", nó an focal sean-Normannach "staðr", focail a bhfuil an brí chéanna acu.

Aontaíodh treibheanna Laighean le chéile faoi smacht Úgaine Mór, ardrí a thóg an dún siúd Dún Ailinne, gar do Chill Chuilinn, meastar. Tá seans maith gurb eisean an chéad rí stairiúil ar Laighean, thiar sa 7ú chéad R.C.


Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]