Macgnímartha Finn

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Scéal na Fiannaíochta i Miotaseolaíocht na nGael is ea Macghníomhartha Fhionn (Sean-Ghaeilge Macgnímartha Finn).

Scéal[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ag tús an scéil, mharaigh Goll mac Morna athair Fhionn, Cumall, ceannaire na bhFiann. Torrach a bhí Muireann bean chéile Cumhaill ag an am, agus rug sí mac ar an saol in am trátha, darb ainm Demne agus é óg. Agus imní orthu faoina shábháilteacht, chur siad an buachaill chuig deirfiúr Chumaill, an bandraoi Bodhmall, agus a comrádaí Liath Luachra. Thóg an bheirt bhanghaiscíoch é, agus chuaigh in éineacht leis ar chuid dá eachtraí, ina measc an eachtra inar thuill sé a leasainm, Fionn.

Tharraing a ghníomhartha níos mó aird agus é ag fás, agus sa deireadh, chuir a mháithreacha altrama ar shiúl é, ar eagla go bhfaighe fir Ghoill. I scéalta a leanas, insítear é i seirbhís an rí Bheanntraí, conas a aisghabh sé taisce Chumhaill á mharú Liath Luachra (caractar eile ná a mháthair altrama), agus a theacht le chéile le na Fianna sean agus curtha as seilbh a throid in éadan a athair.

Insíonn sraith mór le rá eile conas a d'ith Fionn de thaisme an Bradán Feasa, a bhronnadh fios feasa don té a d'íosfadh é. Bhí Fionn i mbun staidéir faoin fhile Finn Eces, a bhí ag iarraidh an t-iasc a bhreith le seacht mbliana. I ndeireadh na dála, rug sé é, agus d'iarr sé ar Fhionn é a réitigh. Fionnaidh Fionn a ordóg ar an iasc agus chuir sé isteach ina bhéal é, agus ar an dóigh sin, fuair sé bua fios feasa.

Chuaigh Fionn ar turas go Teamhraigh, a chuirtí trí thine gach Samhain ag Aillen na dTuath Dé Danann. Ní raibh ar chumas Ghoill nó na bhFiann é a chosc, toisc go gcuirtí Aillen gach éinne a chodladh le fonn draíochta. Tharraing Fionn anáil de nimh poison óna gha féin chun fanacht ina dhúiseacht, agus mharaigh sé Aillen. Nocht sé é féin sa chúirt ríoga, agus cheap an rí é mar cheannaire na bhFiann. D'éirigh Goll as dá thoil féin, agus rinne síocháin lena namhaid.

Téacsanna[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é Laud 610: folio 118Rb-121Va an lámhscríbhinn is tábhachtaí, cé go bhfuil an chríoch in easnamh, ag stopadh agus sídhe á iniúchadh ag Fionn roimh a thuras go Teamhraigh.[1]

Ba é Kuno Meyer a chuir Laud 160 in eagar don chéad uair in 1881, don iris na Fraince Revue Celtique.[2] De réir Meyer, is den 12ú haois an téacs.[2]

Cosúlachtaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tugadh faoi ndeara ag scoláirí cosúlachtaí idir leaganacha níos luaite de Macghníomhartha Fhionn agus scéalta faoi loach na Rúraíochta, Cú Chulainn agus é óg.[3] Mar shampla, insíonn Macghníomhartha Chú Chulainn agus Tochmharc Eimhire, réamhscéalta de chuid Táin Bó Cuailgne, conas a bhfuair Cú Chulainn a leasainm, a teagasc leis an mbanghaiscíoch Scáthach, agus an chaoi a thuill sé a gha marfach, an Ga Boilg.

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. cén lámhscríbhinní eile?
  2. 2.0 2.1 Meyer, "Macgnimartha Find."
  3. Mackillop, Dictionary of Celtic Mythology, lch. 318.