Fianna

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

I Miotaseolaíocht na nGael, ba bhuíonta beaga leath-neamhspleácha gaiscíoch iad na Fianna. Faightear iad sa sraith seanscéalta, An Fhiannaíocht, faoi cheannas Fionn mac Cumhaill. Bunaithe ar bhuíonta stairiúla den luath-mheánaois d'fhir óga gan fód talún atá siad.

Fionn mac Cumhaill comes to aid the Fianna (Tagann Fionn mac Cumhaill i gcabhair na bhFiann), léaráid le Stephen Reid.

Stairiúlacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Luaitear na fianna go stairiúil san Fhéineachas. Mar bhaill d'fhiann bhíodh fir agus mná óga gan talamh, go minic uaslathaithe nach bhfuaireadar fós a n-oidhreacht.[1] Féinní (fénnid) a glaodh ar ball d'fhiann; rífhéinní (rígfénnid) ab ea ceannaire féinne.

Ag scríobh sa 17ú haois, deir Seathrún Céitinn go gcuirtí na Fianna ar ceathrúin agus go mbeathaítí iad ag na huaisle i rith an gheimhridh, ag coinneáil oird ar a son mar chúiteamh, ach i rith an tsamhraidh ó Bhealtaine go Samhain, bhí orthu maireachtáil ag fiach le haghaidh bia agus pelts do dhíol.[2] Is cnuasach scéalta agus nósanna seachas foinse stairiúil é an Foras le Céitinn, ach sa chás seo, mar chomhthacaíocht tugann scoláirí faoi ndeara tagairtí i luath fhilíocht na Gaeilge, agus go raibh séasúr dúnta na seilge d'fhia agus torc allta idir Samhain agus Bealtaine san Albain meánaoiseach.[3]

Seanscéalta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá an réaltacht stairiúil na bhfiann le fáil i roinnt cur síos seanscéalach. Mar shampla, san Rúraíocht, chuaigh an draoi Cathbhadh in éadan fiann 27 fear i gcomhrac in each fiann eile, agus mharaigh sé an dá athair altrama déag de bhanfhlaith na nUladh, Neas. Mar chúiteamh, chuaigh sí ar thóir Chathbhaidh i gceannas a seacht féinní is fiche féin.[4]

Ar an lámh eile ámh, i scéalta na Fiannaíochta, suite i ré Chormaic mhic Airt, ba arm seasta iad na Fianna i seirbhís Ard-Ríthe na hÉireann, cé go raibh dhá baicle iomaíocha ann, Clann Baíscne na Laighean, i gceannas Fhionn mhic Chumhaill, agus Clann Morna na gConnacht, i gceannas Ghoill mhic Mhorna. Mhair siad amach ó tsochaí ag seilg i gcomhair bia.

Rosc catha agus manaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Dord Fiann ab ea rosc catha na bhFiann, agus d'úsáidtí roimh agus i rith catha, nó mar mhódh teachtaireachta, nó chun scnradh a chur ar a naimhde. Sa seanscéal Anbhás Fhionn, scairt Fionn an Dord Fiann nuair a chonaic sé gur thit a gharmahc Oscar sa Chath Gabhra in éadan airm Chairbre Lifechair. Rinne sé frithionsaí fíochmhar in aghaidh a naimhde, ag marú na scórtha gaiscíoch.[5] Chuaigh na Fianna i léig de bharr an chatha seo, áfach.

Bhí trí mana acu:

  • Glaine ár gcroí
  • Neart ár ngéag
  • Beart de réir ár mbriathar

Fénnid ar leith[cuir in eagar | athraigh foinse]

An t-ainm inniu[cuir in eagar | athraigh foinse]

I staire le déanaí, faightear an t-ainm Fianna ÉireannFianna Fáil:

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Dáibhí Ó Cróinín, Early Medieval Ireland, Longman, 1995, lch. 88
  2. Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn, 2.45
  3. Nerys Patterson, Cattle Lords and Clansmen: the Social Structure of Early Ireland, University of Notre Dame Press, 1994, lch. 122-123
  4. Kuno Meyer, "Anecdota from the Stowe MS. No. 992", Revue Celtique 6, 1884, ll. 173-186.
  5. Augusta, Lady Gregory - Gods and Fighting Men, The Death of Fionn, 1904