Nathanna Macallacha

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Is éard is nath macallach (nó comhaonaiddúblógadúblóg uamach uaireanta) ann ná nath beag a bhfuil dhá fhocal ann agus a bhfuil rím eatarthu de ghnáth. Is féidir gur an focal céanna ata á athrá nó go mbeadh athrú beag i gceist. Tá an tógáil sách coitianta sa Ghaeilge rí rá mar shampla. Feictear samplaí amhail helter skelter sa Bhéarla, áit a dtugtar reduplicated words, reduplicatives, rhyme motivated compounds, echo wordsflip-flop words orthu scaití.

Samplaí sa Ghaeilge[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • beag beagadán - duine beag
  • (seolta) bocóideacha bacóideacha - bellying sails. ('chequered' dar le roinnt foinsí) Ó Dónaill
  • bog bogadán - duine bog
  • briolla bhrealla/*brille bhreaille*: seafóid chainte
  • briste brúite*: worn out
  • bulcánta balcánta - sturdy and strong. FGB
  • cling-cleaing - clang FGB
  • ciolar chiot* a dhéanamh de rud: rud a bhriseadh ina phíosaí beaga, bia míoltóg a dhéanamh de dhuine.
  • clic cleaic*: click-clack/Clack-clack, trup-trap FGB
  • cliotar cleatar*: racket, din FGB
  • clipthe cráite*: tormented
  • clú agus cáil*: fame
  • cniogaide cnagaide*: tap-tap (foilsíodh rainn i bhfoirm leabhair ag Nicholas Williams faoin teideal seo https://www.cic.ie/books/published-books/cniogaide-cnagaide-leabhair-cloite
  • cogar mogar*: hugger mugger (i.e. jumble, confusion;jumbled,confused)
  • cosair-easair - litter, mess
  • croí cráite brokenheart,brokenhearted
  • dáiríre píre
  • dic-dic - Abhacantalóp atá dúchasach don Afraic is ea an dic-dic
  • diúra deabhra (nó dúra dara ) - Bheith i do dhiúra dheabhra, to be in a state of utter confusion, to be left speechless. FGB
  • thit an drioll ar an dreall aige - hewasflabbergasted;he lostcourage
  • dubhdóite - sick and tired
  • dúr dúramán - duine dúr
  • duth is dath - 'Bhí sé cinnte orm duth is dath í a choinneáil uaim.' Deoraíocht, Pádraic Ó Conaire, lch 44.
  • Gan dubh gan dath - without a trace FGB
  • dúrtam dártam tittle-tattle
  • dúirse-dáirse - ráfla, on the grape-vine FGB, Leagan eile is ea "Dubhairt sé Dabhairt sé" an leagan Gaeilge a cuireadh ar theideal dhráma Lady Gregory a d'aistrigh An Seabhac Foilsíodh é ar an An Claidheamh Soluis ar an 29 Iúil, 1911.
  • éasca péasca easypeasy
  • faoiste fáiste a dhéanamh de rud : topoohpoohsth. a bheag a dhéanamh de rud
  • fíge fí atriflingthing
  • filimín fálaimín, s. Humpty-dumpty. FGB
  • fionna feanna jot,nothing;"níorfágadhfionnafeanna ann"-nothingwasleftthere;"nífiúfionnafeannaé"-it isworthnothing
  • fite fuaite(le) intertwined(with)(i.e.intricately associatedwith) FGB
  • ag teacht go folcanta falcanta (leagan malartach folcánta falcánta) - ag teacht go neartmhar láidir FGB
  • frois frais a dhéanamh de rud - praiseach a dhéanamh de rud
  • frumsó framsó
  • frum fram - as Fan Inti, Domhnall Mac an tSíthigh, lch 97.
  • "Fú Fá Féasóg" - (fee fo fum) Sgéalta na bhFianna. Micilín Mac Donnachadha. Cárna.
  • fuirseadhfairseadh adhéanamhderud:tobotchsth.
  • fudar fadar - praiseach "fudar a dhéanamh de rud" - praiseach a dhéanamh de rud
  • Tá rudaí ar fudar fadar thingsareinastateofconfusion
  • fuile faile confusion,commotion,fuss,hubbub
  • fuimine farc a ghabháil ar dhuine - léasadh a thabhairt do dhuine
  • furtla fartla - fuadar, tranglam
  • futa fata/fut fat - gáróid, clismirt, cabaireacht áthais
  • géaraide goinide - a leech
  • giob geab/giub geab pecking, mionchaint
  • ní raibh gíog ná míog as : Ní raibh focal le clos uaidh
  • gírle guairle hurly-burly (leagan malartach - gírle má guairle)
  • gliog gleaig clickclack,chatter
  • gogaille gó a dhéanamh de dhuine - to send someone on a fool'serrand
  • Gugalaí gug leabhar foilsithe ag Futa Fata.
  • bheith i do hoibín host ag duine:to be a burden-bearer,a drudge for someone
  • hip hap agus hip hop = hip hop tearma.ie agus focloir.ie
  • holamhalam hulamholam hulmhalm commotion,uproar; confusion
  • hul(a)m hal(a)m = holam halam - holam halam, s. Commotion, uproar; confusion. (leagan malartach: hólam tró)
  • húirte háirte hubbub
  • hula hairc (/calltodogs)/hark(away)!
  • Hula hul - liú fiaigh Ciarraíoch - le feiceáil mar theideal ar leabhar le Seán Mac Mathúna.
  • hulach halach commotion,uproar;noiseofchase
  • hulúiste huláiste - yo-heave-ho!
  • hurla burla - hurly-burly.
  • Ní raibh húm ná hám as - Therewasnotasoundoramove outofhim
  • hurdaí-gurdaí hurdy-gurdy
  • hurlama giúrlama commotion uproar
  • huth, int. Huh! Ní dúirt sé ~ ná hath leis, he said nothing, was non-committal, about it. FGB
  • (teanga) liom leat - double-talk, double-dealer. Ó Dónaill
  • liútar éatar - raic agus rírá
  • longar langar disorder,confusion
  • luchartha lochartha - decrepit
  • thit an lug ar an lag aige : he was flabbergasted, chaill sé misneach
  • lúrapóg lárapóg ainm ar chluiche do pháistí ar buille faoi thuairim(FGB); nonsensephrasesignifyingthegallopingofahorse(Dineen)
  • luthairt lathairt - raidhse, mórán
  • lumpar agus lampar bailúchán seanrudaí;"idir lumpar agus lampar":everythingincluded (fosta: "cruifleog")
  • míle murdal! nó Míle murdar! - horror of horrors!
  • idir mhioth agus mhaith: idir mhaith agus olc, de gach sórt
  • meascán mearaí
  • mugadh magadh humbug,farce
  • múta máta duine gan mhaith, bodach (FGB);onewhocando nothingproperly(Dineen)
  • neam neam, s. (Child’s talk) Sweet, titbit.
  • niúdar neádar 1.trifling,indecisive,insipidtalk; namby pamby. 2. Hesitant person; dead-and-alive person
  • núscar náscar*: 1. insipiant talk 2. hesitant person, duine lag
  • gheall sé na *hoirc is na hairc* dom: gheall sé gealach is grian dom
  • ping pang - an cluiche leadóige boird - bunaithe ar an mBéarla
  • plinc pleainc*: De thuairt, ceann ar aghaidh, (adv.); "dúirt sé plinc pleainc é" - dúirt sé glan amach é Liosta Focal as Ros Muc.
  • plob plab*: 1. bubbling, gurgling sound. 2. blubbering, incoherent speech
  • rírá*: hubbub, uproar
  • de rite reaite - faoi luas FGB
  • ruaille buaille/rúille búille - commotion, tumult, confusion
  • rup rap*: buinneach agus caitheamh amach
  • rúp ráp*: confusion, din
  • sciobtha scuabtha*: spick and span
  • sciob sceab*: scrimisc, brútam
  • sciot sceat/sciot scot** *a dhéanamh de rud: to mess up sth.; to cut up something so as only to leave the worst parts
  • seobob, siobab, m., haste, hurry, confusion, fluster; diarrhoea. cf hubub an dhob. Dineen
  • tá an bord seo *siugaí siú*: this table is falling apart, unsteady, wobbling
  • siún sincín*: confused person, exhausted person
  • ‘slis sleais’ Ealaín an Aistriúcháin 4: The Jabberwocky. Comhar 72 (5), 22. Antain Mac Lochlainn.
  • slubar slabar = muck, mush
  • slupar slapar*: an fhuaim a dhéanann uisce atá ag lapadaíl
  • snasta blasta*: branda seacláide
  • sníomhaí snámhaí - feithid (spinner FGB) agus Rí na gCearrbhach le Seán Ó Dúrois, agus sa ghearrscéal seo http://www.feasta.ie/2014/meanf/alt4.html
  • spior spear* a dhéanamh de rud: a bheag a dhéanamh de rud
  • 'sputar spatar'* - Lch 440 Cluiche na Corónach.
  • súm sám: duine leamh, díbheo, spadaire, duine fuarspreosach, duine spadánta.
  • tamhach táisc*: commotion, uproar
  • tic teaic - tic-tack FGB
  • tic teaic - tick tock "Cluineann sí tic teaic an chloig." lch 71, Máire Dinny Wren, Go mbeinnse choíche saor, cnuasach gearrscéalta.
  • toiriall tairiall - stráice craiceann ó chorpán, (a ndeirtí go raibh draíocht ag roinnt leis)
  • (Go) torpach tiarpach = (FGB) all puffed up, full of pomposity.
  • treillisg bhreillisg - melee
  • triopall treapall*: trailing thing; disorder; confusion "Ná fág gach uile rud ina thriopall treapall" - Ná fág gach rud ina phraiseach.
  • tromach tramach*: pell mell, topsy turvy
  • bhí *trup trap* acu ar fud an tí: bhíodar ag siúl go torannach ar fud an tí.
  • tuf taf *: rancid
  • tuf taf "Tá an sneachta alright ach is fearr liom tuf-taf é ná ina phlub-phlab" Ón ngearrscéal Leaca an Tí Mhóir le Seán Mac Mathúna
  • tuirseach traochta*: exhausted
  • trut trat, sound of tramping feet, noise, din. FGB

Abairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • ar bhois agus ar bhais an mhaide rámha
  • bhain sé sliseóg dhe thaobh dúrach agus sliseóg de thaobh darach
  • Ba mhó a shola ná a dhola, he gained more than he lost. FGB
  • siúlach scéalach

Samplaí i nGaeilge na hAlban[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • fìth-fàth masc - mist of invisibility (or the power to produce said mist) (féth fíada sa Ghaeilge)
  • fàth-fìth masc -mist of invisibility (or the power to produce said mist)
  • sù-sì - súisí/sushi ACDD
  • rù-ra - haphazard, jumbled The Gaelic-English Dictionary - Colin B.D. Mark

Foinsí[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • Foinse FGB nó Dineen seachas uimh. 21 is uimh. 70. Maidir le huimh. 69, seans go gciallaíonn sé 'd'ardchaighdeán', 'an-mhaith', 'an-deas'.
  • LISTSERV.HEANET.IE
  • Tá eolas breise le fáil i mBéaldoideas, 1988, lch 141-152 agus ar http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/corpus/macalla/
  • 10459.

Ní Dhomhnaill (Cáit): Dúblóga uamacha Gaeilge. In Béaloideas 56 (1988), pp. 141�152

A collection of alliterative and riming doublets in Irish. Includes (Ÿ8) an excursus on the possible derivation of �onna feanna