Colm Cille

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Colm Cille
Columba at Bridei's fort.jpg
ab

Saol
Eolas breithe Contae Dhún na nGall, Nollaig 7, 521
Náisiúntacht Éire
Áit chónaithe Contae Dhún na nGall
Bás Í Chaluim Chille, Meitheamh 9, 597
Áit adhlactha Í Chaluim Chille
Muintir
Athair Feidhlimidh (?)
Máthair Eithne of Leinster
Oideachas
Teangacha An Laidin
Múinteoirí Finnian of Moville (en) Aistrigh
Gairm
Gairm manach agus misinéir
Saothar iomráiteach Cathach of St. Columba (en) Aistrigh
Ballraíocht Dhá Aspal Déag na hÉireann
Féile
9 Meitheamh
Seirbhís mhíleata
Throid sé/sí ag Battle of Cúl Dreimhne (en) Aistrigh
Creideamh
Reiligiúin An Chríostaíocht

Is é Colm Cille (Colmcille nó Columba i mBéarla) an naomh Gaelach is mó a urramaítear go traidisiúnta i gCúige Uladh (7 Nollaig 521 – 9 Meitheamh 597) .[1] Ba i nGartán i gCo Dhún na nGall a rugadh Naomh Colm Cille sa bhliain 521, ach ba i nDoire a bhunaigh sé a chéad mhainistir atá in aice le Séipéal Naomh Aibhistín taobh istigh de bhallaí na cathrach.[2]

Tá Colm Cille ar an naomh Éireannach is mó a bhfuil gnaoi air de bharr an ghrá a bhí aige do achan chineál idir neacha daonna agus ainmhithe.[3]

Tús a shaoil[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rugadh ar an 7 Nollaig 521 é i nGartán i gContae Dhún na nGall. Bhí pór uasal ann, agus gaol aige leis na hUí Néill - le sliocht Néill Naoighiallaigh, ríthe Gaelacha Uladh.[4]

Nuair a bhí sé óg, shocraigh sé gur mhaith leis bheith ina mhanach. Rinne sé staidéar faoi Naomh Finnian Mhá Bhile agus Naomh Finnian Chluain Ioraird.[5] Bhí Colm Cille ar thóir Dé agus an léinn, agus tharraing sé air idir léann na Críostaíochta agus léann dúchasach na nGael sna scoileanna ar ar fhreastail sé i gContae an Dúin agus i gCúige Laighean.

Ainm[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é Criomhthann nó Criomhachán an chéad ainm a baisteadh air.[6] Ach ós rud é go raibh sé ina aifreannach díograiseach dúthrachtach, agus é ag tarraingt ar an eaglais ó bhí sé óg, thosaigh na daoine ag tabhairt Colm na Cille air. Thug a chairde an t-ainm Colm Cille air toisc go raibh sé deas, cineálta agus séimh, cosúil leis an éan an colm. Fuair sé an dara cuid dá ainm toisc go raibh sé le feiceáil sa mhainistir go minic.

Eaglais, Gartán

Misinéireacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Nuair a bhí an scolaíocht críochnaithe aige, chuaigh Colm Cille ag déanamh misinéireachta in Ultaibh. Is iomaí mainistir agus scoil a bhunaigh sé, is cosúil. Thóg Colm Cille a chéad mhainistir i nDoire sa bhliain 545. Tugtar Doire Cholm Cille ar an áit freisin, in ómós do Cholm Cille.

Cogadh agus inimirce[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ba dhóbair do Cholm Cille nárbh é a shaint i léann a chaill é. Bhí spéis mhór ag Colm Cille i leabhar cáiliúil agus rinne sé cóip de gan chead. Ba le duine darbh ainm Fionán an leabhar.

Fuair sé iasacht leabhair ó Fhíonán, a bhí mar mhúinteoir aige i scoil na sagart, i Maigh Bhile, Baile Nua na hArda, Co. an Dúin. Nuair a thug sé an leabhar ar ais, fuair Fíonán amach go raibh cóip den leabhar breactha síos aige.

Thit Fionán amach le Colm Cille nuair a chuala sé faoin rud a rinne sé. Bhí Fíonán ag éileamh go dtabharfaí an macleabhar dó chomh maith leis an mbunleabhar.

Rinne Fionán gearán leis an . D’iarr an rí ar Cholm Cille an chóip a thabhairt d’Fhionán ach dhiúltaigh sé. D'éirigh ina chogadh dearg idir lucht leanúna na beirte eaglaiseach agus thosaigh Colm Cille agus a chairde ag troid i gcoinne arm an rí. Troideadh cath mór i gContae Shligigh sular tháinig an scéal chun réitigh. Fuair na céadta duine bás is cosúil.

Gartan Ráth Cnó Colm Cille 1400

Fuair Fíonán an leabhar ar ais sa deireadh - ón lá sin, thugtaí "An Cathach" ar an gcóip sin den leabhar.

D’fhág Colm Cille Éire mar gheall ar an mbrón a bhí air. Chuaigh Colm Cille ag misinéireacht in Albain mar bhreithiúnas aithrí. D’imigh sé féin agus manaigh eile ar bhád go hOileán Í, Oileán beag ar chósta na hAlban. Thóg sé mainistir eile ansin. Chaith Colm Cille an chuid eile dá shaol ar Oileán Í Í (Í Cholm Cille). B'ón áit sin a chuaigh an Chríostaíocht i bhfairsinge ar fud na hAlban.

Bás agus oidhreacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Fuair Colm Cille bás ina mhainistir féin in Í ar an 9 Meitheamh 597.

Bíonn Lá Fhéile Colm Cille ann ar an 9ú Meitheamh gach bliain. Téann go leor daoine ar thuras go hOileán Í go fóill. Tá Naomh Colm Cille chomh tábhachtach le Naomh Pádraig agus le Naomh Bríd in Éirinn.

Tá sé ina sheanscéal i mbéaloideas Uladh gur thug sé tairngreacht ar leaba a bháis, inar thuar sé cuid mhór de na himeachtaí nua-aimseartha. Luaigh sé, mar shampla, an mhuc dhubh sna sléibhte: is gnách an chiall a bhaint as sin gurbh í an traein agus an t-iarnród a bhí i gceist aige. Rinne Séamus Ó Grianna agus Seosamh Mac Grianna tagairt do thairngreacht Cholm Cille go minic ina gcuid scéalta agus scríbhinní, agus í ina hinspioráid thábhachtach acu.

Gleann Cholm Cille agusTuras Cholmcille: Stad 5 Séipéal Colm Cille

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. cogg.ie. "Taisce Tuisceana". Dáta rochtana: 1 Márta 2019.
  2. Ailbhe Ó Monacháin / Nuacht RTÉ (2021-06-03). "Tús curtha le comóradh ar bhreith Cholm Cille" (in ga). 
  3. "Slí Cholmcille" (ga). www.facebook.com. Dáta rochtana: 2019-06-09.
  4. "Lá an Tobair 9 Meithimh". anghaeltacht.net. Dáta rochtana: 2019-06-09.
  5. "Naomh Colm Cille, ab. Leaséarlamh na hÉireann. Féile: Meitheamh 9 | Cumann na Sagart". www.cumannnasagart.ie. Dáta rochtana: 2019-06-09.
  6. cogg.ie. "Naomh Colm Cille". Dáta rochtana: 2019.
  7. "Colmcille agus Bainne na Bó Bacaí…" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2019-06-09.