Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart
Mozart timpeall an bhliain 1780, portráid le Johann Nepomuk della Croce
Rugadh	27 Eanáir, 1756
Bás	5 Nollaig, 1791
Náisiúntacht	Ostarach
Gairm	Cumadóir
Síniú

Wolfgang Amadeus Mozart (Johannes Chrysostomus Wolfgang Theophilus Mozart) (27 Eanáir, 1756 – 5 Nollaig, 1791), duine de na cumadóirí ba thábhachtaí is ab iomráití i gceol clasaiceach na hEorpa. Rugadh é in Salzburg na hOstaire. Ba Wunderkind é i gcúirteanna na hEorpa san 18ú haois. É ina rímháistir ar an veidhlín agus ar an bpianó, má b'fhíor do lucht a linne.

Admhaítear go raibh sé ar mháistrí móra an cheoldráma, agus gur thug sé an coinseartó, an siansa agus an tsonáid chun forfeachta, foirmeacha a tháinig chun tosaigh sa cheol clasaiceach ina dhiaidh sin.

Scéal a bheatha

É ina pháiste (1756-1773)

An Páiste iontach

Portráid - Mozart óg (an Wunderkind) - 1763

Rugadh é in Salzburg, príomhchathair phrionsachta de chuid na hImpireachta Naofa Rómhánaí. Rugadh é do chumadóir agus múinteoir mór ceoil (Leopold Mozart (1719 - 1787) agus dá bhean chéile siúd (Anna Maria Pertl (1720 - 1778). Rugadh seachtar duine clainne, ach níor tháinig slán ach Mozart féin agus a dheirfiúr Maria-Anna Mozart (Nannerl).

Bhí féith an cheoil ann ó thús: cluas fhoirfe aige agus sárchuimhne. Thosaigh sé ag foghlaim conas seinm ar an gcruitchorda óna athair in aois a chúig bliana, agus thug faoi sheinm an veidhlín agus faoin gcumadóireacht ina dhiaidh sin. Bhí sé in ann nodaireacht cheoil a thuiscint agus a sheinm sula raibh léamh agus scríobh aige, agus é ag cumadh ceoil in aois a shé bliana. Aithnítear anois gur chuid nár bheag dá sháréirim cheoil an oiliúint iontach a fuair sé agus é an-óg agus an saothrú gan stad a lean í. Níor tháinig ainchleachtadh riamh air.

An Taistealaí

Idir 1762 agus 1766 bhí sé ag taisteal lena athair agus le Maria-Anna (a bhí ina sársheinnteoir í féin), agus b'fhada an turas é: Munich, Augsburg, Mannheim, Francfort, an Bhruiséal, Páras, Londain, an Háig, Amstardam, Dijon, Lyon, An Ghinéiv, Lausanne. Thosaigh sé ag scríobh ceoldrámaí, agus idir 1769 agus 1773 ba mhinic san Iodáil é ag déanamh staidéir ar an gceoldrámaíocht; rinne an Pápa Cléimint XIV Cavaliere dello speron d’oro (Ridire an Spoir Órga) de.

Ar Fostú ag an bPrions-Ardeaspag

Bhí Mozart ar fostú cheana ag an bPrions-Ardeaspag Schrattenbach; cailleadh é siúd sa bhliain 1771, agus ba é an Prions-Ardeaspag Colloredo an máistir nua. Ní rómhaith a réitigh siad le chéile; b'fhearr leis an bPrions-Ardeaspag an cumadóir a choinneáil sa bhaile agus deireadh sé leis conas ba chóir ceol a scríobh do na deasghnátha diaga. D'éirigh Mozart as a phost agus chuaigh chomh fada le Páras ar thóir poist nua; b'éigean dó filleadh abhaile agus a sheanphost a fháil arís, a bhuíochas sin ar a athair, a thug an Prions-Ardeaspag ar a thaobh. Cailleadh a mháthair idir an dá linn.

Scríobh sé ceoldráma, Idomeneo, Rè di Creta, a moladh go haer. Lean sé a fhostaí go dtí Vín, áit ar scar an bheirt go deo, agus chuaigh sé i mbun oibre mar chumadóir neamhspleách. Faoin am seo bhí sé féin agus Joseph Haydn an-mhór le chéile; dúirt Haydn le Leopold go raibh a mhac ar an gcumadóir ba mhó dá raibh ar a aithne.

Vín (1782-1791)

Neamhspleáchas

Sa bhliain 1782 d'iarr an tImpire Joseph II ceoldráma air: Die Entführung aus dem Serail (An Fuadach ón Saraiglí). Phós Mozart Constanze Weber sa bhliain chéanna, agus i gceann tamaill chuir sé eolas ar cheol Bach et Haendel, beirt chumadóirí a bhí ligthe i ndearmad agus a ndeachaigh a saothar i gcion air.

Sa bhliain 1784 chuaigh Mozart isteach sna Máisiúin agus tá a rian sin le haithint ar Die Zauberflöte (An Fhliúit Dhraíochta) (1791). Bhí an-fháilte roimh Le nozze di Figaro i Vín agus i bPrág (1786), agus i bPrág a chéadléiríodh Don Giovanne, le leabhróg ó lámh Lorenzo da Ponte, file drámata. Cailleadh a athair timpeall an ama seo, rud a bhuair go mór é. Níor lig sé faillí sna siansaí agus eile idir an dá linn.

Saol Deacair

Sna blianta deireanacha ba mhinic Mozart tinn, agus d'fhág a nósanna costasacha fiacha móra air, d'ainneoin an ratha a bhí ar a shaothar i gcoitinne. Rinne sé an t-uafás rudaí a chumadh: sonáidí, coinseartónna, siansaí, ceoldrámaí. Cailleadh é ar 5 Nollaig 1791.

D'ainneoin na barúla coitianta, ní in olluaigh a cuireadh é ach in uaigh chomhchoiteann i reilig a bhí suite tamall ó Vín ar chúiseanna sláinte. Uaigh dheichniúir ba ea í ar íocadh aisti roimh ré. Bhí na mílte duine ag seirbhís chuimhneacháin i bPrág ar 14 Nollaig, agus bhí seirbhís eile i Vín.

A Theaghlach

Rug Constanze a lán páistí, ach ní raibh ach beirt acu nár cailleadh ina naíonáin, Karl Thomas agus Franz Xaver Wolfgang. Deirtear gur lagaigh an toircheas go mór í.

Mhair Constanze ar feadh i bhfad i ndiaidh a fir agus í ag taisceadh a chuid lámhscríbhinní go cúramach.

Ábhar díospóireachta is ea cás Maria-Anna, deirfiúr Mhozart: is léir go raibh bua an cheoil thar barr aici, ach dealraíonn sé nár thug Leopold an aire chéanna di is a thug sé do Wolfgang. Ní fios cén toradh a bheadh ar a bua siúd dá saothrófaí é, rud a tharraingíonn anuas ceist na hoiliúna agus na hardéirime.

Catalóg Köchel (KV)

Sa bhliain 1862 chríochnaigh Ludwig von Köchel catalóg 626 saothar de réir dátaí agus í geall le lánchuimsitheach. Í ina gnáthfhoinse thagartha inniu.

Mór Shaothair

Saothair Dhiaga

• Veni sancte spiritus, KV 47
• Exsultate, jubilate, KV 165 (1773, Milan)
• Vesperae de dominica, KV 321
• Krönungsmesse i C beag, KV 317 (1779)
• Vesperae solennes de confessore, KV 339
• Messe en ut mineur, KV 427 (1782-83)
• Ave verum corpus, KV 618
• Requiem i D beag, KV 626 (1791, Vín)

Ceoldrámaí

• Bastien und Bastienne, KV 50 (1768, Vín)
• Mitridate, rè di Ponto, KV 87 (1770, Milan)
• Lucio Silla, KV 135 (1772, Milan)
• Il re pastore, KV 208 (1775, Salzburg)
• Idomeneo, Rè di Creta, KV 366 (1781, Munich)
• Die Entführung aus dem Serail, KV 384 (1782, Vín)
• Le nozze di Figaro, KV 492 (1786, Vín)
• Don Giovanni, KV 527 (1787, Vín agus Prág)
• Così fan tutte, KV 588 (1790, Vín)
• La Clemenza di Tito, KV 621 (1791)
• Die Zauberflöte, KV 620 (1791, Vín)

Siansacha Óige (1764-1771)

• Siansa uimh. 1 in E maol mór, KV 16
• Siansa uimh. 2 i B maol mór, KV 17
• Siansa uimh. 3 in E maol mór, KV 18
• Siansa uimh. 4 i D mór, KV 19
• Siansa uimh. 5 i B maol mór, K. 22
• Siansa uimh. 6 i F mór, KV 43
• Siansa uimh. 7 i D mór, KV 45
• Siansa uimh. 8 i D mór, KV 48
• Siansa uimh. 9 i C mór, KV 73/75a
• Siansa uimh. 10 i G mór, KV 74
• Siansa uimh. 11 i D mór, KV 84/73q
• Siansa uimh. 12 i G mór, KV 110/75b
• Siansa uimh. 13 i F mór, KV 112

Siansacha as an Salzburg-ré (1771–1777)

• Siansa uimh. 14 in A mór, KV 114 (1771)
• Siansa uimh. 15 i G mór, KV 124 (1772)
• Siansa uimh. 16 i C mór, KV 128 (1772)
• Siansa uimh. 17 i G mór, KV 129 (1772)
• Siansa uimh. 18 i F mór, KV 130 (1772)
• Siansa uimh. 19 in E maol mór, KV 132 (1772)
• Siansa uimh. 20 i D mór, KV 133 (1772)
• Siansa uimh. 21 i A mór, KV 134 (1772)
• Siansa uimh. 22 i C mór, KV 162 (1773)
• Siansa uimh. 23 i D mór, KV 181/162b (1773)
• Siansa uimh. 24 i B maol mór, KV 182/173dA (1773)
• Siansa uimh. 25 in G beag, KV 183 (1773)
• Siansa uimh. 26 in E maol mór, KV 184/161a (1773)
• Siansa uimh. 27 i G mór, KV 199/161b (1773)
• Siansa uimh. 28 i C mór, KV 200/189k (1774)
• Siansa uimh. 29 in A mór, KV 201/186a (1774)
• Siansa uimh. 30 i D mór, KV 202/186b (1774)

Siansacha Deanach

• Siansa uimh. 31 i D mór, KV 297 (1778)
• Siansa uimh. 32 i G mór, KV 318 (1779)
• Siansa uimh. 33 i B maol mór, K. 319 (1779)
• Siansa uimh. 34 i C mór, KV 338 (1780)
• Siansa uimh. 35 i D mór, KV 385 (1782)
• Siansa uimh. 36 i C mór, KV 425 (1783)
• Siansa uimh. 37 i G mór, KV 444 (1783)
• Siansa uimh. 38 i D mór, KV 504 (1786)
• Siansa uimh. 39 in E maol mór, KV 543 (1788)
• Siansa uimh. 40 i G beag, KV 550 (1788)
• Siansa uimh. 41 i C mór, KV 551 (1788)

Is síol é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.
Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.