Navarra

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de geografia políticaNavarra
Comunidad Foral de Navarra (es)
Nafarroako Foru Komunitatea (eu)
Comunautat Forala de Navarra (oc) Cuir in eagar ar Wikidata
Bratach Navarra Armas Navarra
Bratach Navarra Cuir in eagar ar Wikidata Armas Navarra Cuir in eagar ar Wikidata
Navarra - Mapa municipal 5 Merindades.svg
Cuir in eagar ar Wikidata

AintiúnHimne de Navarra (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata

Suíomh
Navarre in Spain.svg
 42°49′N 1°39′W / 42.82°N 1.65°W / 42.82; -1.65
Stát ceannasachAn Spáinn Cuir in eagar ar Wikidata

PríomhchathairPamplona Cuir in eagar ar Wikidata
Daonra
Iomlán661,537 (2021) Cuir in eagar ar Wikidata
Teanga, nó leagan teangaAn Spáinnis
An Bhascais Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Achar dromchla10,391 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is airdeMesa de los Tres Reyes (en) Aistrigh (2,438 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Pointe is ísleBidasoa (18 m) Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Sonraí stairiúla
Leanann sé/síprovince of Navarra (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
CruthúLúnasa 16, 1841
ÉarlamhNaomh Proinsias Xavier agus Fermin (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Eagraíocht pholaitiúil
Comhlacht feidhmiúcháingovernment of Navarra (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Comhlacht reachtachParliament of Navarre (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
• President of Navarre (en) Aistrigh Cuir in eagar ar WikidataMaría Chivite (Lúnasa 6, 2019) Cuir in eagar ar Wikidata
Údarás breithiúnach is airdeHigh Court of Justice of Navarre (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Lonnaithe i gcrios ama
Eile

Suíomh gréasáinnavarra.es Cuir in eagar ar Wikidata

Is Comhphobal féinrialaitheach na Spáinne í Navarra (Bascais Nafarroa) agus is chuid den Thír Bhascach í. Comunidad Foral de Navarra' is í a ainm iomláin Spáinnis, (Bascais: Nafarroako Foru Erkidegoa)

An Comhphobal[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá teorainn ag Navarra leis An Tír Bhascach Theas (taobh thoir) , La Rioja (ó dheas), toabh thiar de Aragón agus ó thuaidh ta an Fhrainc

Leis an gcóras féinrialaithe, tá pairlimnt (Parlamento de Navarra) agus rialtas (Gobierno de Navarra) féin aici. Tá na seibhisí sláinte, fostaíocht, oideachas sóisialta, tithíocht, forbaint bailte, cosaint an timpeallacht faoi dulgais an rialtais áitiúil (mar atá i ngach comhphobail féinrialaithe). Murab ionann agus na réigiún eile (cosúil leis an tír Bascach) ta dulgais iomláin aici faoi báiliú cháin Tá 272 contaetha sa cheantar Navarra ach cónaíonn aon-trían den daonra sa phríomhchathair Iruña (Spáinnis Pamplona)

Cultúr Dúchais[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá méascan cultúr i Navarra, tá tionchair an Bascach ag teacht óna sléibhte Piréineach agus ón meánmhuir tríd abhainn na Ebro. Tá gleann an Ebro go maith i gcomhair fás an cruithneacht, glasraí, fíon agus fiú crainn ológa cósúile le na hAragóine agus La Rioja. Ba chuid den Impireacht Rómhánach í agus sna Meánaoiseanna rinneadh é taifa den ríocht Tudela. I rith an Reconquista, bhog muintir an tuaisceart ó dheas. Sna Meánaoiseanna b'é corssbhealach í Iruña do na Bascaigh, Gasconaigh ó thaobh thall na sléibhte Píréineach (an Fhrainc); agus cainteoirí Rómansúil.

Tá teanga na Bascaigh tar éis laghdaithe thar na blianta. Labhraítear an cánnúint Nabháiris sinsearach sa réigiúin seo. Go minic tá comhghaol idir móthúcháin Bascach agus labhairt na teanga. Go poiliciúl tagann labhairt na Bascais le naisiúnachas an Bascach le chéile, mar shampla tá páirtí mar Batasuna, Aralar, Eusko Alkartasuna EAJ-PNV nó Batzarre níos laidre sa tuaisceart ait a bhfuil labhairt na teanga níos coitianta. Páirtí eile a bhfuil sa réigiún Bascach ná na brainse aitiúl den PSOE, chomh maith le paitithe réigiúnach mar an UPN (Unión del Pueblo Navarro) agus Convergencia de Demócratas Navarros.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhí Ríocht an Navaire ann ar feadh tamail agus d'fhás sé as an contae timpeall ar Pamplóna an phríomhchathair traidisiúnta. Thosaigh sé nuair a throid an ceannaire Bascach Eneko Haritza in aghaidh na Francaigh, agus rinneadh Rí as. Bhí an Ríocht mar antaon ríocht neamhspleách Bascach go dtí gur tógadh í isteach sa Ríocht Castilla sa bhliain 1513.

Daonra & Riaracháin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá 272 bardais i Navarra le daonra iomláin 636,142 (2018). Tá aon trían den daonra ina gcónaí sa phríomhchathair, Pamplona nó leath den daonra ina gcónaí in a mórcheantar uirbeach (315,988). Níl aon bardais móra eile sa réigiúin. Níl ach 32,802 daoine ina gcónaí i Tudela.

Bardais de réir Daonra (2017)[1]
Uimhir Bardas Daonra
1.ª Pamplona / Iruña 197.138
2.ª Tudela 35.298
3.ª Eguesibar 20.417
4.ª Barañáin 20.124
5.ª Burlada 18.591
6.ª Zizur Mayor 14.686
7.ª Estella-Lizarra 13.707
8.ª Ansoáin 10.752
9.ª Tafalla 10.638
10.ª Aranguren 10.239


Polasaí Fuinneamhach[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá Navarra mar an ait is fearr san Eoraip de bharr a úsáid teicneolaíocht fuinneamh in-athnuaite. Tá pleanna aici le 100% fuinneamh in-athnuaite a bheith acu roimh 2010. By 2004 bhí 61% den fuinneamh mar fuinneamh in-athnuaite 43.6% ó 28 feirm ghaoithe 28, 12% ó uisce agus 5.3% bithmais agus bithghais. Freisin tá an monarchan chumhachtaigh fotovoltach is mó sa Spáinn (nó beagnach an cheann is mó)ag Montes de Cierzo de Tudela (1.2 MWp), agus na céadta cinn beaga.



Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Instituto Nacional de Estadística. (2017)



Comhphobail fhéinrialaitheacha na Spáinne
Flag of Spain.svg

An Andalúis | Aragón | Asturias | Na hOileáin Bhailéaracha | Tír na mBascach Theas | Cantabria | Castilla-La Mancha | Castilla y León | Na hOileáin Chanáracha | An Chatalóin | Extremadura | An Ghailís | La Rioja | Comhphobal Mhaidrid | Murcia | Navarra | Comhphobal Valencia

Cathracha fhéinrialaitheacha na Spáinne

Ceuta · Melilla