John Hume

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
John Hume
John Hume.jpg
ball de Thionól Thuaisceart Éireann 1973–74


Election: 1973 Northern Ireland Assembly election (en) Aistrigh
Member of the 1982–1986 Northern Ireland Assembly (en) Aistrigh


Election: 1982 Northern Ireland Assembly election (en) Aistrigh
Ball de Pharlaimint Thuaisceart Éireann

Feabhra 24, 1969 - Márta 30, 1972
Eddie McAteer (en) Aistrigh - no value →
District: Foyle
Feisire de Pharlaimint na hEorpa

Iúil 16, 1979 - Iúil 23, 1984
District: Northern Ireland (en) Aistrigh
Election: 1979 European Parliament election (en) Aistrigh
Leader of the Social Democratic and Labour Party (en) Aistrigh

Samhain 28, 1979 - Samhain 6, 2001
Gerry Fitt - Mark Durkan
Ball den 49ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe

Meitheamh 9, 1983 - Bealtaine 18, 1987
District: An Feabhal
Election: 1983 United Kingdom general election (en) Aistrigh
Feisire de Pharlaimint na hEorpa

Iúil 24, 1984 - Iúil 24, 1989
District: Northern Ireland (en) Aistrigh
Election: 1984 European Parliament election (en) Aistrigh
Ball den 50ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe

Meitheamh 11, 1987 - Márta 16, 1992
District: An Feabhal
Election: 1987 United Kingdom general election (en) Aistrigh
Feisire de Pharlaimint na hEorpa

Iúil 25, 1989 - Iúil 18, 1994
District: Northern Ireland (en) Aistrigh
Election: 1989 European Parliament election (en) Aistrigh
Ball den 51ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe

Aibreán 9, 1992 - Aibreán 8, 1997
District: An Feabhal
Election: 1992 United Kingdom general election (en) Aistrigh
Feisire de Pharlaimint na hEorpa

Iúil 19, 1994 - Iúil 19, 1999
District: Northern Ireland (en) Aistrigh
Election: 1994 European Parliament election (en) Aistrigh
Ball den 52ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe

Bealtaine 1, 1997 - Bealtaine 14, 2001
District: An Feabhal
Election: 1997 United Kingdom general election (en) Aistrigh
Member of the 1st Northern Ireland Assembly (en) Aistrigh

Meitheamh 25, 1998 - Nollaig 1, 2000
District: Foyle (en) Aistrigh
Election: 1998 Northern Ireland Assembly election (en) Aistrigh
Feisire de Pharlaimint na hEorpa

Iúil 19, 1999 - Iúil 19, 2004
District: Northern Ireland (en) Aistrigh
Election: 1999 European Parliament election (en) Aistrigh
Ball den 53ú Parlaimint sa Ríocht Aontaithe

Meitheamh 7, 2001 - Aibreán 11, 2005
District: An Feabhal
Election: 2001 United Kingdom general election (en) Aistrigh
Saol
Eolas breithe Doire, Eanáir 18, 1937
Náisiúntacht Tuaisceart Éireann
Grúpa eitneach Muintir na hÉireann
Teanga dhúchais An Béarla
Bás Doire, Lúnasa 3, 2020
Oideachas
Alma mater St Columb's College (en) Aistrigh
Teangacha An Béarla
An Fhraincis
Gairm
Gairm polaiteoir
Áit oibre Strasbourg, An Bhruiséil, Londain agus Béal Feirste
Duais
Ballraíocht 1st Northern Ireland Assembly (1973–1974) (en) Aistrigh
Creideamh
Páirtithe polaitíochta Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre
IMDb nm1124685

Duine de mhórcheannairí an Phróisis Síochána i dTuaisceart Éireann, comhbhunaitheoir an SDLP, agus comhbhuaiteoir Dhuais Nobel (1998) ab ea John Hume (a rugadh i nDoire ar an 18 Eanáir 1937 agus a fuair bás ar 3 Lúnasa 2020).[1]

Ar an 22 Deireadh Fómhair 2010, i bpobalbhreith a reáchtáil RTÉ, ainmníodh Hume mar "an tÉireannach is fearr riamh" i stair na hÉireann.[2] Ní éacht beag ná suarach é sin nuair a chuimhnímid ar chuid de laochra eile na hÉireann – Michael Collins agus James Connolly mar shampla – a bhí san iomaíocht leis. Bronnadh an gradam ar an Uasal Hume as a fheachtas gan staonadh ar son na síochána i dTuaisceart Éireann.[3]

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rugadh Hume i dteaghlach neamhpholaitiúil sa bhliain 1937.

D'fhreastail sé ar Choláiste ar Choláiste Naomh Colm Cille i nDoire. Bhí sé i measc an chéad dreama de Chaitlicigh chun oideachas meánscoile saor in aisce a fháil.

Chláraigh Hume ag OÉ Má Nuad in 1954

Chláraigh sé ag OÉ Má Nuad in 1954 faoi scoláireacht chun staidéar a dhéanamh ar Fhraincis agus Stair. Rinneadh cur síos air mar scoláire den scoth, agus mhothaigh sé go raibh dualgas air cabhrú leo siúd nach raibh chomh maith as leis féin mar gheall ar chomh buíoch agus a bhí sé as a oideachas ollscoile a fháil.[4]

Polaitíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is mar mhúinteoir a thosaigh Hume amach nuair a d’fhill sé ar a chathair dhúchais i ndiaidh dó céim a bhaint amach. Ba léir riamh anall, áfach, gur sa pholaitíocht a bhí a chroí.

Chuir Hume cearta sibhialta chun cinn ar feadh a shaoil, Mar sin bhí lámh mhór aige i nGluaiseacht na gCeart Sibhialta sna 1960idí.

I gcomhar le daoine eile bhunaigh sé páirtí polaitiúil ar a dtugtar Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre (PSDLO nó an SDLP). Bhí sé mar cheannaire ar an pháirtí seo ó 1979 go 2001. Lena chois sin, bhí sé ina Chomhalta de Pharlaimint na hEorpa, ina Fheisire ar thoghcheantar an Fheabhail agus ina Chomhalta den Tionól Reachtach (MLA) in Stormont, do thoghcheantar an Fheabhail.

In ainneoin ionsaithe air féin agus ar a theach ag dílseoirí agus ag an IRA araon, d’oibrigh Hume go dícheallach leis an tsíocháin a chur i réim arís agus le deireadh a chur leis an ghunna i stair na hÉireann. Ainneoin gur theip ar chuid de na hiarrachtaí a rinne sé níor chaill sé a mhisneach.

Tháinig toradh ar a chuid iarrachtaí faoi dheireadh, áfach, ar an 10ú Aibreán 1998 nuair a síníodh Comhaontú Aoine an Chéasta[5]. Rinne Hume a dhícheall chun deireadh a chur le feachtas foréigin an IRA len iad a "thabhairt isteach ón bhfuacht" agus iad a chur ag caint leis na páirtithe aontachtacha. "An chuid is mó den phobal, d’fhan siad dílis don seasamh a bhí glactha ag John Hume – fuair Hume i gcónaí tacaíocht mhór.”[6] Agus fíoraíodh an fhís pholaitiúil a bhí ag Hume faoi dheireadh.

D'éirigh Hume as an gceannasaíocht ar an SDLP i 2001 agus ghlac Mark Durkan a áit.

Duais Nobel[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bronnadh Duais Nobel air i 1998 mar aon le David Trimble "De bharr a gcomhiarrachtaí teacht ar réiteach síochánta don choimhlint i dTuaisceart Éireann."[7]

Níor choinnigh Hume an t-airgead a fuair sé as an duais ach bhronn é ar charthanachta. Bhronn sé leathchuid den airgead a bhain sé leis an duais ar Chumann Naomh Uinseann de Pól agus an leathchuid eile ar Arm an tSlánaithe. Lena chois sin, bronnadh Gradam Martin Luther King (1999) agus Duais Síochána Gandhi (2005) air – an t-aon duine riamh ar bronnadh na trí ghradam seo air.

Gaeilge[cuir in eagar | athraigh foinse]

Bhí tuiscint mhaith ag Hume ar an nGaeilge. Cé nach raibh sé ar a chompord á labhairt, b’amhrán Gaeilge, ’Tráthnóna Beag Aréir’, a dúirt sé nuair a iarradh air ceann a rá ar 'The Late Late Show’ ar RTÉ sa bhliain 1985.[8]

Bás agus tionchar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tháinig néaltrú ar Hume nuair a bhí sé sách óg, i dtús na 2000idí (agus gan lár na seascaidí sroichte aige fiú). Bhí sé fós in ann dul ar an Late Late Show sa bhliain 2009.[9][10]

Bhásaigh John Hume ar an 3 Lunasa 2020. Dúirt an tUachtarán Mícheál D. Ó hUiginn, "Dathraigh John Hume an pholaitíocht ó bhun ar oileán na hÉireann, fear a chreid sa bhfíor dhaonlathas". Anuas ar sin, ceannaire a "léirigh ceannaireacht agus crógacht" a bhí ann, dar eisean. Rinne an Taoiseach Mícheál Ó Máirtín tagairt don "mhisneach, láidreacht, cruthaitheacht agus díocas' a bhí le fáil ina chuid oibre.[11]

Foirgneamh Hume[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ainmníodh foirgneamh mór ar champas a alma mater i Má Nuad as John Hume. Osclaíodh Foirgneamh Hume go hoifigiúil ar 23 Aibreán 2005.

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Alt - "Nuair a tháinig John Hume go hOllscoil na Banríona, thuig mé gur i láthair ceannaire agus fáidh a bhí mé"[12].

=

  1. An tUltach (2017). "94 (1), 23. Aodhán Ó Raghailligh." (ga). An tUltach. Dáta rochtana: 2020-08-04.
  2. "Ireland's Greatest Top 10 is revealed" (in en) (2010-04-06). 
  3. NICurriculum.org.uk/. "Beatha le Bua - John Hume". Dáta rochtana: 2020.
  4. OÉ Má Nuad (2010/2011). "Tuarascáil an Uachtaráin". Dáta rochtana: 2020.
  5. nó Comhaontú Bhéal Feirste mar a thugtar air
  6. AGALLAMH BEO (2006). "Risteard Mac Gabhann" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2020-08-04.
  7. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1998/
  8. Late Late Show (1985). "John Hume agus amhrán Gaeilge as Dún na nGall á rá aige". Dáta rochtana: 2020.
  9. Late Late (2009). "John Hume agus Danny Boy á rá aige". Dáta rochtana: 2020.
  10. Nuacht RTÉ (2020-08-03). "John Hume tar éis bháis" (in ga). 
  11. Callan Nick. "Tugann an Taoiseach Micheál Martin TD ómós do John Hume - Fear Déanta Síochána den chéad scoth" (ga). merrionstreet.ie. Dáta rochtana: 2020-08-04.
  12. Pól Ó Muirí. "Nuair a tháinig John Hume go hOllscoil na Banríona, thuig mé gur i láthair ceannaire agus fáidh a bhí mé" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2020-08-04.