Cóiced Ól nÉchmacht

Ainm ársa ar Chúige Chonnacht is ea Cúige Ól Éagmacht (Sean-Ghaeilge Cóiced Ól nÉcmacht).

Fir Ól nÉchmacht is ea leagan eile dá ainm. In am trátha, tháinig na Connachta chun cinn. Sháraigh siad Fir Ól nÉchmacht agus tugadh an t-ainm Cúige Chonnacht ar an gceantar.

Tíreolaíocht

Meastar go bhfuil nasc idir an t-ainm 'Échmacht' agus treibh darbh ainm Nagnatae ar léarscáil Tolamaes de chuid an 2a haois AD.

Bhí trí phríomhthreibh ann i bhFir Ól nÉchmacht :

• Fir Craibe: suite ó Luimneach go dtí Pálás Fhiodaigh in oirthuaisceart Aidhne, a mheastar. Níos déanaí, d'ionghabhfaí Tuamhain taobh ó dheas d'Aidhne, sa Mhumhain isteach, mar atá fós.
• Tuatha Taiden: sínte ó Fhiodach soir trasna na Sionainne i dtreo Teamhrach, ar chomhchríocha is dócha le hUí Mhaine ar a mhéid is mó.
• Gamanraige: ón nGaillimh go dtí An Drobhaois agus An Duibh san oirthuaisceart. Ráth Eochach ba ea a príomhionad, ar a glaodh níos deireanaí Ráth Cruachan. Is amhlaidh gurbh iad na críocha seo ina Chúige Ól Éachmacht ó cheart l.

Tuatha Ol nEchmacht

Seo a leanas tuartha Ól nÉchmacht a bhfuil eolas orthu:

Tuath	Suíomh
Badhna	éiginnte
Bunrath	tuaisceart Bhaile Átha an Rí/iardheisceart Tuaim
Cairpre	Droim Chliabh, Contae Shligigh
Cálraige	teorainn idir Contaetha Sligigh agus Liatroma
Cattraige	éiginnte
Ciarraige	lár Chontae Mhaigh Eo
Clann Úmóir	Oileáin Árann, Gaillimh agus Maigh Eo
Conmaicne	iarthar agus tuaisceart na Gaillimhe
Corca Fhir Thrí	deisceart Chontae Sligigh
Corco Moga	oirthuaisceart na Gaillimhe
Dál nDruithne	soir ó Bhaile Locha Riach
Dartraige	iarthuaisceart Chontae Liatroma
Delbna	deisceart Chontae Ros Comáin, agus an dá thaobh d'Abhainn na Gaillimhe
Erdini	Contae Liatroma agus Contae an Chabháin
Fir Craibe	Contae an Chláir (cuid desna Connachta ansin) agus iardheisceart na Gaillimhe
Fir Domnann	iarthar Mhaigh Eo
Gabraige	le taobh na Suca
Gamanrad	iarthar Chuan Chill Ala
Gailenga	lár Mhaigh Eo
Luigne	oirthear Mhaigh Eo
Mairtine Mór	géag de thuath na Mumhan
Medraige	Meáraí, Órán Mór sa lá atá inniu ann
Nagnatae	Contae Shligigh
Óic Bethra	Droichead an Chláirín
Partraige	Conamara agus Partraí, Maigh Eo
Senchineoil	Béal Átha na Sluaighe
Soghain	lár-oirthear na Gaillimhe
Tuatha Taiden	oirthear na Gaillimhe agus deisceart Ros Comáin
Uaithne	Ros Comáin, Gaillimh (is dócha Auteini Tholamaes)
Uí Mail	ceantar thart ar Chuan Mó

Naisc sheachtracha

• Denis Walsh, Ireland c. 150

Foinsí

• Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn, 1636.
• Dubhaltach Mac Fhirbhisigh, Leabhar Mór na nGinealach, 1649–1666.
• Ruaidhrí O Flaithbheartaigh, Ogygia, 1684.
• T. H. Knox, The History of Mayo, 1908.