Na hOileáin Chanáracha
Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Is oileánrach iad na hOileáin Chanáracha (Spáinnis Islas Canarias) (28° 06'N, 15° 24'W) i Ríocht na Spáinne. Is seacht n-oileán bolcánach iad agus iad suite san Aigéan Atlantach ar an taobh thiar thuaidh de mhór-roinn na Afraice (gar do Mharacó agus An Sahára Thiar). Is comhphobal féinrialathach de chuid na Spáinne iad.
[athraigh] Sanasaíocht
Is cosúil go dtagann an t-ainm ó threibheanna i dtuaisceart na hAfraice (na Canarii). Sa teanga Berber, glaoitear Tkanaren orthu, ach b'fhéidir freisin go dtagann an t-ainm ón Laidin Insularia a chiallaíonn oileáin na madraí, (ar dtús níor cuireadh an t-ainm sin ach leis an oileán Gran Canaria). Ceaptar go ndeachaigh an méid madraí fíochmhara i bhfeidhm ar na Rómhánaigh a tháinig ansin.
[athraigh] Stair
Sa bhliain 1402, tháinig na hoileáin faoi smacht na Spáinnigh, le hairm Juan de Bethencourt agus Gadifer de la Salle. Tháinig siad i dtosach báire go dtí oileán Lanzarote. Ón ait sin lean siad orthu agus tar eis tamaill bhí Fuerteventura agus Hierro tógtha acu. Tugadh an teidil Rí na nOileán Canáracha do Béthencourt cé gur ghlac sé leis an rí Anraí III de Castile mar a ardrí. Bhunaigh Béthencourt Dún ar an oileán Gomera, ach thóg sé tamaill leis an oileán a chuir go hiomláin faoi chóis. Bhí muintir na hOileáin frithbheartach ar feadh ar a laghad aois iomláin, in aigheadh na Spáinnigh. Idir 1448 agus 1459, bhí teannas idir Castilla agus an An Phortaingéil thóg An Phortaingéil na hoileáin nuair a dhíol Maciot de Bethencourt riail Lanzarote le Prionsa Anraí an Loingseoir na Pórtaingéile, rud nár ghlac muintir na háite nó muintir na Spáinne a bhí ina chónaí ann. D'éirigh siad amach agus tar eis tamaill cuireadh na Pórtaingéalaigh as.
I rith réim Dara Poblacht na Spáinne d'fhás eagraíochtaí le smaointe Marxach agus ainrialaí, toisc ceannairí mar Jose Miguel Perez agus Guillermo Ascanio. Ach ní raibh iontu ach mionlach, seachas i cúpla contaethe.
Sa bhliain 1936, tháinig Francisco Franco go dtí na hOileáin Chanáracha mar Ghinearál Cheannfort, agus ó na hoileáin seo thosaigh sé an t-Éirí Amach míleata ar an 17ú Iúil, a chuir tús le Chogadh Chathartha na Spáinne. Thóg sé an oileánrach go tapa agus gan troid seachas frithbeartaíocht beag ar oileáin La Palma agus i mbaile Vallehermoso, (ar oileán Gomera). Cé nach raibh mórann troid ar na hoileáin, i ndiadh an cogadh bhí smachtú fíochmhar ann.
I rith an Dara Cogadh Domhanda rinne na Sasnaigh pleananna le na hoileáin a thógáíl ar eagla na heagla go tógadh Gibraltar.
D'fhás freasúra, le chuir i gcoinne Franco ó na 1950í ar aigheadh. Tar eis bás Franco agus chuir i mbún an daonlathas, túgadh féinríalú chuig na hoileáin sa bhliain [1982]. Sa bhliain 1983, bhí toghacháin i gcomhair rialtas na comhpobaile, bhauigh an pairtí sóisialach spáineach, PSOE iad. Sa lá atá inniú annta an Comhrialtas Chanárach i gcumhacht.
[athraigh] Tír Eolas
Seo iad na hoileáin agus a bpríomhchathair:
Tá an oileán is gaire le cósta an Aifric, 108 km uaidh.
Déanann na hoileáin éicréigiún Macaronesiach le na Azores, Cape Verde, Madeira, agus na hoileáin Sabhaois. Tá an bolcán Teide (ar an oileán Tenerife) an sleibhte is airde sa Spáinn, agus an tríú bolcáin is mós sa domhain. Ag braith ar suíomh na hoileáin maidir lena gaoithe thrádála, is féidir leis an aimsir bheith séimh ach fliuich nó an-tirim.
Ta ceithre de páirc náisiúnta na Spáinne suite ar na hoileáin (níos mó ná aon comhphobal féinrialathach eile).
| Comhphobail féinrialaitheacha na Spáinne |
 |
|
|
Andalucía | Aragón | Asturias | Na hOileáin Bailéaracha | An Tír Bhascach Theas | Navarra | Na hOileáin Chanáracha | Cantabria | An Chatalóin | Castilla-La Mancha | Castilla y León | Extremadura | An Ghailís | La Rioja | Comhphobal Maidrid | Murcia | Comhphobal Valencia |
