Tomás ó Aquino

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Tómas ó Aquino - le Carlo Crivelli (1476)

Sagart Caitliceach Iodálach ba ea Naomh Tomás ó AquinoSan Tomás Acain (c. 12257 Márta 1274). Fealsamh agus diagaire a bhí ann agus é ina bhall d'Ord Doiminiceach na Seanmóirithe.

Saol[athraigh | athraigh vicithéacs]

Rugadh San Tomás Acain sa bhliain 1226 i Roccasecca, Aquino, An tSicíl, i gcaisleán a athar, an Cunta Landulph. Chaith Tomás a shaol faoi phribhléid, toisc gur bhain sé le teaghlach uasal rachmasach, agus cuireadh ardoideachas air. Cuireadh ar scoil as baile é nuair a bhí sé cúig bliana d’aois, agus thuig a chuid múinteoirí go luath gur duine an-éirimiúil a bhí ann[1].

Chomh luath agus a bhí sé fásta go leor, in aois seacht mbliana déag dó, tháinig Tomás faoi thionchar na gluaiseachta nua Doiminiceánach. Shocraigh sé ar dhul isteach in Ord na nDoiminiceánach, ord a bhunaigh San Doiminic[2]. Chuir a mhuintir, a bhí traidisiúnta go maith, ina aghaidh seo. Ní raibh a theaghlach sásta agus cuireadh faoi ghlas é.

Benozzo Gozzoli, Triumph of St Thomas Aquinas, 1471

Ach de réir a chéile, d’éirigh le Tomás a mhian a fháil. D'éirigh le Tomás éalú sa bhliain 1245.

Agus é fiche bliain d'aois, cuireadh go Páras é don chéad uair agus i bPáras. D'fhan sé ann go dtí 1248, cuireadh go Cologne é. Tháinig sé ar ais go Páras i 1252. D’éirigh sé thar a bheith cairdiúil le Louis IX, Rí na Fraince.

Rinneadh Dochtúir le Diagacht de, agus thug sé léachtaí ar an Diagacht i gcathracha tábhachtacha mar an Róimh.

S. Thomae Aquinatis In octo Physicorum Aristotelis, 1595

Sa bhliain 1261, chuir an Pápa ceist air teacht chun na Róimhe le múineadh inti.

Ar an mbealach chun Dara Chomhairle Lyon dó, ar ordú ón bPápa Greagóir X, bhuail tinneas é agus fuair sé bás ag an mainistir Chistéirseach de Fossa Nuova na hIodáile, sa bhliain 1274. Níor éirigh leis a mhórshaothar léinn, an Summa Theologica, a chríochnú.

Múinteoireacht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá meas ag an Eaglais Chaitliceach air mar eiseamláir múinteora, go háirithe i ngeall ar oideachas sagart. Scríobh sé breis agus fiche leabhar le linn a shaoil.

Tá sé ar na trí dhuine dhéag is fiche a dtugtar Múinteoirí na hEaglaise orthu, agus meastar gurb é an diagaire is fearr san Eaglais.

Aristotelis Politicorum libros, 1478 Tomás de Aquino ed. Johannes Ferrarius

Tugtar an Dochtúir Ainglí agus an Doctor Universalis air.

Fealsúnacht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá Tomás ar na diagairí is tábhachtaí san fhealsúnacht nádúrtha Chlasaiceach, agus chuir sé scoil fhealsúnach ar bun a dtugtar an Tómachas uirthi.

Is é Summa Theologica a phríomhshaothar.

Oidhreacht[athraigh | athraigh vicithéacs]

Duine de na diagairí ba mhó tionchair dár mhair riamh ba ea Tomás. D’ainmnigh an Pápa Pius V é bheith mar Dhochtúir na hEaglaise nuair a chanónaíodh é sa bhliain 1323.

Thaitin an mhúinteoireacht chomh mór sin le Tomás go mbreathnaítear anois air mar éarlamh ar scoileanna, ar ollscoileanna agus ar mhic.

Ar an 28 Eanáir, ceiliúrtar Lá Fhéile Tomás Acain.

Taisí naoimh, église des Jacobins, Toulouse

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]