James Joyce

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
James Joyce
James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg
Saol
Ainm iomlán James Augustine Aloysius Joyce
Eolas breithe Ráth Garbh, Feabhra 2, 1882
Náisiúntacht Éire
Áit chónaithe avenue Charles-Floquet
avenue Charles-Floquet
Teanga dhúchais An Béarla
Bás Zürich, Eanáir 13, 1941
Áit adhlactha Fluntern Cemetery (en) Aistrigh
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás  (Peireatóiníteas)
Muintir
Athair John Stanislaus Joyce
Céile/Céilí Nora Barnacle  (1931 -  Eanáir 13, 1941)
Páirtí/Páirtithe Nora Barnacle
Páistí
Siblíní
Oideachas
Alma mater Coláiste Belvedere
Coláiste Choill Chluana Gabhann
An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath
(1898 - 1902)
Teangacha An Iodáilis
An Laidin
An Fhraincis
An Béarla
An Ghearmáinis
An Danmhairgis
Gairm
Gairm file, úrscéalaí, múinteoir, údar, scríbhneoir, iriseoir, léirmheastóir liteartha agus scríbhneoir próis
Airde 71 in
Áit oibre Páras, Trieste agus Zürich
Saothar iomráiteach Dubliners
A Portrait of the Artist as a Young Man
Ulysses
Finnegans Wake
Pomes Penyeach (en) Aistrigh
Exiles (en) Aistrigh
Stephen Hero (en) Aistrigh
Gluaiseacht ealaíne litríocht fhicseanúil
filíocht
psychological fiction (en) Aistrigh
Bildungsroman (en) Aistrigh
stream of consciousness (en) Aistrigh
Creideamh
Reiligiúin Caitliceachas
IMDb nm0004656
James Joyce signature.svg

Scríbhneoir a rugadh i mBaile Átha Cliath in Éirinn ab ea James Augustine Aloysius Joyce (gaelaítear a ainm mar Séamus Seoige scaití). (2 Feabhra 188213 Eanáir 1941).

Ba i mBéarla a scríobh sé a chuid saothair, ach feictear ina mhórshaothair ar nós Ulysses (1922) agus Finnegans Wake (1939) go raibh an-eolas aige ar nua-theangacha na hEorpa, beagán Gaeilge san áireamh, chomh maith le Laidin, Gréigis, Fraincis, Spáinnis, Iodáilis agus mórán eile nach iad.

Tá easaontas i measc lucht litríochta ar fheabhas chuid den scríbhneoireacht sna leabhair sin, mar go bhfuil an teanga casta, le meascán teangacha, agus mar gur i bhfoirm sruth smaointe atá cuid mhór de.

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chaith Joyce cuid mhór dá shaol san Eoraip, i bPáras na Fraince, i Zürich na hEilvéise, agus i dTrieste na hIodáile sa chuid ba mhó.

Fuair sé post i mbanc sa Róimh fosta ach b'fhuath leis an chathair úd agus d'fhill seisean agus a theaghlach go Trieste i ndiaidh tamaill ghairid.

B'as Gaillimh a bhean, Nora Barnacle. Bhí iníon agus mac acu.

Deireadh a shaoil[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ghoill an glácóma air, agus é ag druidim le deireadh a shaoil ach go háirithe, agus bhí an-deacracht aige léamh profaí a dhéanamh ar a chuid leabhar.

Fuair sé bás i Zürich nuair a tháinig cóma air i ndiaidh obráid ar othras bréifneach.

Oidhreacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is cinnte go raibh an-tionchar ag an stíl sin ar údair eile, agus go bhfuil an-éacht déanta aige i gcuid dá chuid cur síos.

Saothar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Dubliners, 1914

Ulysees[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is cur síos ar lá amháin i saol fhir óig an chuid is mó de Ulysses, agus ceiliúrann lucht liteartha Bhaile Átha Cliath agus a gcairde Lá Bloom (Bloomsday) ar 16 Meitheamh in ómós do laoch an leabhair, Leopold Bloom.

Príomhalt: Ulysses

I measc saothair eile James Joyce tá:

Gaeilge[cuir in eagar | athraigh foinse]

Cé gur i mBéarla a scríobh an Seoigeach, maíonn Thomas Kinsella go bhfuil saothar Joyce mar chuid de shnáithe leanúnach traidisiúin litríochta na hÉireann: ‘…Yeats stands for the Irish tradition as broken; Joyce stands for it as continous, or healed – or healing – from its mutilation’.[1][2]

Ach is díol suntais a laghad suime ar an mórgóir a bhíonn ag scoláirí Joyceacha sa Ghaeilge agus i litríocht na Gaeilge, “an extraordinary situation” i gcás Finnegan’s Wake, dar le Diarmuid Curraoin, “when one considers that, firstly, the author declares in the book Irish to be the second language of the ‘Wake’ and secondly, that there is hardly a page of the novel which does not contain at least one Irish language element”.[1]

Gailearaí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. 1.0 1.1 Seán Tadhg Ó Gairbhí (2015). "James Joyce agus an Ghaeilge: ‘You are an Irishman and you must write in your own tradition’" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2021-12-29.
  2. Siobhan Long. "A song for Nora Barnacle: ‘James Joyce wouldn’t have been the writer he was without her’" (en). The Irish Times. Dáta rochtana: 2021-12-29.
  3. aistriulitriochta.ie. "Bunachar na nAistriúchán" (ga). Aistriú Litríochta. Dáta rochtana: 2020-07-10.