Bono

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Bono sa bhliain 2009.

Amránaí, cumadóir amhráin, caipitlí fiontair, fear gnó agus daonchara Éireannach ab ea Paul David Hewson (Gaeilge: Pól Daithí Mac Aodha) (rugadh ar an 10ú Bealtaine 1960), ach Bono an ainm stáitse atá aige. Ta sé mar phríomhamhránaí den banna rac-cheol U2. Rugadh agus tógadh é i mBaile Átha Cliath, Éire agus d'fhreastal sé ar Scoil Chuimsitheach Mount Temple,áit a chas sé leis an bhean a phósfadh sé ina dhiadh sin, Alison Stewart agus na daoine a bhéas i U2 ina dhiadh sin. Scríobhann Bono am cuid is mó de liricí U2 agus baineann sé úsáid as téamaí reiligiúnach, sóisialta agus polaitiúil go minic. I rith bliantaí luath U2, chur a liricí leis an tuin míéireach a bhí acu. Nuair a d'fhás an banna, thosaigh sé ag scríobh liricí faoi taithí pearsanta.

Taobh amuigh de U2, d'oibrigh sé le go leor ealaíontóirí eile, tá sé mar stiúrthóir bainistíochta agus comhpháirtí bainistíochta de Elevation Partners, agus rinne sé athchóiriú ar an Óstán Clarence i mBaile Átha Cliath, atá sé mar úinéir ar le The Edge. Tá aithne ag go leor daoine ar Bono de bharr a ghníomhaíochas maidir leis an Afraic, rud a bhunaigh sé DATA, EDUN, an Feachtas ONE agus Product Red le haghaidh. D'eagraigh sé agus sheinn sé ag roinnt ceolchoirmeacha charthanachta agus tá sé tar éis bualadh le polaiteoirí cumhachtach. Mholtear agus cháintear gníomhaíochas Bono agus an baint atá aige le U2.

Bhron Éilís II na Ríochta Aontaithe ridireacht oinigh ar Bono de bharr a "sheirbhísí don tionscal ceoil agus de bharr a obair dhaonnúil", agus rinneadh Ceannasaí den Ordre des Arts et des Lettres (Ord na hEalaíone agus Litreacha) Francíse. Ainmníodh é mar Duine na mBliana ins an Irisleabhar TIME é, in aonacht le Bill agus Melinda Gates i 2005, chomh maith le duaiseanna agus ainmniúcháin eile.

Luath Saol[athraigh | athraigh vicithéacs]

Rugadh Bono i Ospidéal an Rotunda, Baile Átha Cliath ar an 10u Bealtaine 1960. Tógadh in bhFionnghlas, bruachbaile i dTuaisceart Baile Átha Cliath é, lena dheartháir (atá ocht mbliain níos sine ná Bono). Is ball de Eaglais na hÉireann a bhí ina mháthar, Iris (née Rankin) agus is Caitliceach Rómhánach a bhí ina athair, Brendan Robert "Bob" Hewson. Rinne a thuistí an cinne go thógfaidh siad an chéad pháiste mar Anglacánach agus an dara pháiste mar Chaitliceach. Cé gurbh é Bono an dar pháiste, d'fhreastal sé ar na seirbhísí de chiud Eaglais na hÉireann lena mháthar agus deartháir chomh maith.

D'fhreastal sé ar an mbunscoil áitúil, Scoil Náisiúnta Glas Níon. Fuair máthar Bono bás ar an 10ú Meán Fómhar 1974, nuair a tháinig ainéaras ceirbrerach uirthi ag sochraid a hathair. Cuireann na hamhráin, "I Will Follow", "Mofo", "Out of Control", "Lemon" agus "Tomorrow" de chuid U2, béim ar bás a mháthar.

D'fhreastal Bono ar Scoil Cuimsitheach Mount Temple. scoil il-sainchreidmheach i gCluain Tarbh. Le linn a óige agus ógantacht, bhí Bono agus a chairde páirteach i ndrong sráide osréalaíoch darbh ainm "Lypton Village". Bhuail Bono le cheann de a dhlúthchairde, Guggi, i Lypton Village. Bhí nós ag an drong, leasainmneacha a bhronnadh ar a chuid baill. Bhí roinnt ainmneacha ag Bono, ar dtús, bhronnadh "Steinhegvanhuysenolegbangbangbang" air, ansin díreach "Huyseman", ansin bhí "Houseman", "Bon Murray", "Bono Vox of O'Connell Street" agus ansin díreach "Bono". Is athrú é Bono de Bonavox , phrása Laidineach a astraíonn go "guth maith". Deirtear gur bhronn a dhlúthchara Gavin Friday an ainm "Bono Vox" air. Níor thaithin an ainm leis ar dtús, ach nuair a fuair sé amach gurb é "guth maith" an chiall a bhí leis, ghlac se leis. Glaotar "Bono" air ó dheireadh na 1970idí ar aghaidh. Ce gur ainm stáitse é Bono, glaoíonn a chlann agus a chairde Bono air chomh maith, ball U2 san áireamh.

Rugadh i mBaile Átha Cliath é. Caitiliceach ab ea a athair agus ba Phrotastúnach í a mháthair. Tógadh é le creideamh láidir mar bhall d’Eaglais na hÉireann ach nuair a ceistíodh é faoina chreideamh, dúirt sé go raibh sé idir dhá chomhairle faoin gceist.

Bhásaigh a mháthair nuair a bhí sé ceithre bliana déag d’aois. Chuaigh sé ar scoil i Scoil Chuimsitheach Shliabh an Teampaill. B’ansin a tugadh an leasainm ‘Bono Vox of O’Connell Street’ air.

Sa bhliain 1976, d’fhreagair sé fógra a chuir a chomhscoláire Larry Mullen amach chun banna a chur le chéile.

Rinne David Evans (The Edge), a dheartháir Dick Evans (a d’fhág an banna go gairid ina dhiaidh sin) agus Adam Clayton amhlaidh. Do mhúnlaigh an ceathrar a bhí fágtha an grúpa Feedback sular athraigh siad an t-ainm go The Hype agus, ar deireadh thiar thall, shocraigh siad ar an ainm U2. Ar dtús, sheinn Bono an giotár agus chum sé amhráin ach, de réir mar a tháinig feabhas ar The Edge mar ghiotáraí, ní dhearna Bono ach amhráin a chanadh ansin.

I ndiah an scoil a fhágáil, dúirt a athair leis go raibh cead aige fanacht sa bhaile ar feadh blian amhán ach muna raibh sé in ann a bealach féin a íocadh, beidh air an teach a fhágáil.

Saol Pearsanta[athraigh | athraigh vicithéacs]

Tá Bono pósta le Alison Hewson (née Stewart). Tá ceathrar pháistí acu: iníonacha Jordan (rugadh ar an 10ú Bealtain 1989) agus Memphis Eve (7ú Iúil 1991) agus mic Elijah Bob Patricius Guggi (17ú Lúnasa 1999) agus John Abraham (20ú Bealtaine 2001).

Ní fheictear Bono gan spéaclaí gréine go ró-minic, de bharr go bhfuil glácóma air.

Go déanach and 1980idí nó go luath sna '90idí, chennaigh Bono árasán dhá leibhéal ar barr an bloc árasán San Remo i Manhattan ó Steve Jobs ar costas $15 milliúin. Rinne Steve Jobs athchóiriú ar dá úsáid féin, ach níor bhog sé isteach ann ríomh. I 2002, bhí sé liostaithe mar cheann de na 100 Briotanach Ab Fhearr i bpobalbhreith a rinneadh i measc daonra na Breataine, cé gur Éireannach atá ann. I 2004, thug Ollcoil Pennysylvania céim oinigh dó.

I mí Bealtaine 2010, tháinig gortú dromlaigh ar Bono agus é ag ullmhú i gcomhair camchuairt U2, agus tógadh go clinic Gearmáinis é i Munchen i gcomhair néaramháinliacht. Chuireadh an céim Meirceánach Thuaidh den camchuairt ar athló agus athsceidealu é go 2011.

D'ainmnigh an Irish Post Bono mar cheann de ne 17 ealaíontóirí Éireannach ab ba chóir bheith bródúil as ar an 9ú Aibreán 2013. Chuir Irisleabhar Time é ins an 8ú áit ar an liosta de na Daoine Cáiliúil is Inspioráideach i 2013; ba é an taon duine ón tionscal ceoil faoi uimhir a deich.

Thosaigh obair Bono mar ghníomhaí, atá mar thoradh ar a chrediúintí Críostaíochta den chuid is mó, nuair a spreag Live Aid dó, cuairt a thabhairt ar campa bheathaithe san Aetóip agus dul ag obair ann lena bhean chéile, Alison agus an carthanacht World Vision, eagrúchán cabhair dhaonnúil, forbairt agus abhcóideacht Críostaíoch Soiscéalach. Maidir le cad a dúirt Bono in agallaimh a foilsiú agus a thaifeadú i 2013, deireann sé gurbh é Íosa Críost an fearr a dúirt sé go raibh sé nó "complete and utter nut case". Comh luath le 2005, bhí Bono ag agair an argóint seo, glaotar an "Lewis trilemma" ar seo.

Ar an 16ú Samhain 2014, bhí Bono i dtimpiste rothair nuair a rinne sé iarracht rothaí eile a sheachaint. Thugadh láithreach bonn é chuig an roinn éigeandála den ospidéal Preispitéireach i Nua Eabhrac, áit a fuair sé go leor x-gathanna agus scanta CAT in aonacht le cúig uaireanta d'obráid. Bhris sé a shlinneán, húiméireas, logall súile agus lúidín. Scríobh Bono ar súíomh gréasáin oifigiúil U2 go raibh seans ann nach mbeidh sé in ann an giotár a sheinnt ríomh arís.

Gairm Ceoil[athraigh | athraigh vicithéacs]

U2[athraigh | athraigh vicithéacs]

Príomh-airteagal: U2

Ar an 25ú Mean Fómhair 1976, d'fhreagair Bono, David Evans ("The Edge"), a dheartháir Dik agus Adam Clayton fógra ar an gclár fógraí i Mount Temple a chur scoláire Larry Mullen Óg suas ag lorg ball chun banna rac-cheol a bhunú. Bhí roinnt seisiúin jeaimeála ag an mbanna inar shenn siad amhráin de chuid bannaí eile. Bhí Bono ag iarraidh amhráin de chuid na Rolling Stones agus na Beach Boys a sheinnt ach ní raibheadar go ró-mhaith ag seinnt amhráin de chuid bannaí eile agus thosaigh siad ag scríobh a chuid amhráin féin.

Sheinneadar faoin ainm "Feedback" ar feadh cúpla mí, ach d'athraigh siad an tainm go "The Hype" níos déanaí. I ndiadh gur fhág Dik Evans an banna chun ballraíocht a ghlacadh i banna eile áítiúil, The Virgin Prunes, d'athraigh an ceathrar eile an tainm ó "The Hype" go "U2". Chan Bono, sheinn sé an giotár agus scríobh sé na hamhráin ar dtús.

Cearta Sóisialta[athraigh | athraigh vicithéacs]

Sa bhliain 1985 ghlac sé páirt sa cheolchoirm Band Aid. Le blianta beaga anuas, tá sé ag caitheamh a lán ama ag iarraidh fiacha an Tríú Domhan a chur ar ceal. Bhunaigh sé an t-eagras DATA chun aird an domhain a dhíriú ar chruachás na hAfraice agus chun é sin a chur í gcrích bhuail sé le Paul Martin, Príomh-Aire Cheanada agus an tUactarán George W. Bush. Bhuail sé le Bush nuair a bhí sé ag tabhairt $5 bhilluín le haghaidh tíortha a raibh meas acu ar chearta daonna.

I Mí Iuil 2005, rinne sé an iarracht aird a dhíriú ar Live 8, ceolcoirmeacha a bhí le bheith ar siúl timpeall an domhain, a ghríosódh ceannairí na stát tionsclaiochta ar fud na cruinne chun fiacha ollmhóra a chur ar ceal, polasaí tradála a fheabhsú agus i bhfad níos mó airgid a chur ar fáil le haghaidh géarchéimeanna, ina measc an SEIF.

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]