John Lennon

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
John Lennon sa bhliain 1969.
Lennon sa bhliain 1962.

Ceoltóir, cumadóir, file, scríbhneoir agus aisteoir Sasanach ab ea John Winston Ono Lennon (9 Deireadh Fómhair, 19408 Nollaig, 1980). Bhí cáil ar Lennon mar ghiotáraí agus amhránaí leis an racghrúpa Sasanach The Beatles i rith na 1960idí, agus mar cheoltóir ina aonar ó 1970 go dtí a bhás i 1980. Le Paul McCartney, chruthaigh Lennon cuid de na h-amhráin is clúití riamh. Feictear ar Lennon mar laoch i gcúrsaí ceoil, agus i gcultúr nua-aimseartha chomh maith.

Saolaīodh agus tógadh é i Learpholl, Sasana. Ba dhéagóir é Lennon nuair a bhi an tóir ar cheol scifil; agus tháinig na Beatles as a chéad bhanna ceoil, na Quarrymen. Nuair a scoir an banna ceoil i 1970, thóg Lennon faoi ghairm aonair agus thairg sé albaim ar nós John Lennon/Plastic Ono Band agus Imagine, agus singil ar nóis "Give Peace a Chance", "Working Class Hero" agus "Imagine". I ndiadh gur phós sé Yoko Ono i 1969, d'athraigh sé a ainm go John Ono Lennon. Tharraing Lennon siar ón ngnó ceoil i 1975 chun a mhac óg Sean a thógáil, ach tháinig sé ar ais le Ono i 1980 leis an albam dúbailte nuas Double Fantasy. Dunmharaíodh é trí sheachtain tar éis gur scaoileadh an albam.

Nochtaigh Lennon nádúr ceannairceach agus nathaíocht géar ina cheol, scríobhneoireacht, líníochtaí, ar scannán agus in agallaimh. Bhí sé conspóideach trína ghníomhaíochas polaitiúil agus síocháin, bhog sé go Manhattan i 1971, áit ina raibh riarachán Richard Nixon ag déanamh tréaniarracht Lennon a dhíbirt de bharr a cháineadh ar an gCogadh Vítneam, agus úsáideadh roinnt dá amhráin mar aintiúní don ghluaiseacht frith-chogaíochta agus an frithchultúr.

Saol[athraigh | athraigh vicithéacs]

Rugadh John Lennon i Learpholl, Sasana ar an 9 Deireadh Fómhair, 1940. Mairnéalach ab ea a athair Alfred, ach d'fhág sé John agus a mháthair Julia i 1945. Ní raibh Julia ábalta aire maith a thabhairt don bhuachaill, agus mar seo chuaigh John óg chun chónaí leis a aint Mimi (deirfiúr Julia) agus a fear chéile George. D'fhás John anuas le Mimi agus George ag Mendips, 251 Menlove Avenue, Learpholl. Bhí roinnt fuil Éireannacha ag Lennon. Rugadh a sheanathair James Lennon i mBaile Átha Cliath i 1858, agus rugadh a sheanmháthair Mary Maguire in Éirinn freisin. Bhí oidhreacht Breatnach ag a mháthair Julia.

Bhí baint maith fós ag Lennon le Julia. Thug sé cuairt uirthi go minic, agus d'fhoghlaim sé an bainseó uaithi. Tháning tubaiste i saol an fhir óg ar an 15 Iúil 1958 nuair a maraíodh Julia i dtimpiste. Bhí póilín ar meisce ag tiomáint, buaileadh Julia leis an gcarr. Chuaigh Lennon go dtí an marbhlann chun aithin a dhéanamh ar a corp. Níos déanaí, b'é bás a mháthair rud a bhí i gcoitianta aige leis a chara nua Paul McCartney.

Buachaill cliste ab ea Lennon, ach ní raibh a lán suim aige sa scoil. Ar aon chaoi, fuair sé áit i Liverpool College of Art agus bhuail sé leis a bhean chéile Cynthia Powell anseo. Phós sé le Powell i 1962 agus bhí mac acu Julian sa bhliain céanna. D´fhág sé an coláiste, agus chaith sé a am ar fad ag seinm ceoil. Bhí tionchar mór ag ceoltóirí cosúil le Buddy Holly agus Elvis Presley ar Lennon, agus thosaigh sé a bhanna rac-cheoil féin The Quarrymen. Tháinig Paul McCartney agus a chara George Harrison isteach sa bhanna, agus d'athraigh siad an t-ainm go Johnny and the Moondogs agus ansin Long John and The Silver Beetles. Níos déanaí, thóg siad an t-ainm níos giorra The Beatles (Ba iad The Crickets banna a laoch Buddy Holly).

The Beatles[athraigh | athraigh vicithéacs]

Le McCartney, scríobh Lennon cuid de na hamhráin is cáiliúla riamh. Bhí Lennon ábalta scríobh ina aonar freisin, agus chruthaigh sé a amhráin féin níos minicí i rith na mblianta níos déanaí. An duine deisbhéalach ab ea é sa bhanna, agus bhíodh sé ag magadh i gcónaí in agallaimh agus thuas ar an stáitse. Bhí scannal i 1966 nuair a dúirt Lennon go raibh The Beatles "níos faiseanta ná hÍosa". Fuair sé íde béal ó ghrúpaí éagsúla, agus bhí air dul ar teilifís chun a fhocail a mhíniú.

Thosaigh Lennon ag cailleadh a shuim sa bhanna níos déanaí. Nuair a fuair a mbainisteoir Brian Epstein bás i 1967, thosaigh Paul McCartney ag stiúradh an bhanna. Thosaigh an banna ag tabhairt aire ar a gcúrsaí gnó féin don chéad am, agus bhí a lán argóint.

John agus Yoko[athraigh | athraigh vicithéacs]

Ar 9 Samhain 1966, chuaigh Lennon go dtí an Indica Art Gallery in Londain chun ealaíon Yoko Ono a fheiceáil. Nuair a tháinig Lennon abhaile ón India i 1968, d´fhág sé a bhean chéile Cynthia. Ón lá seo go dtí lá a bhás, bhí John agus Yoko mar dhuine amháin. Pósadh iad le chéile ar an 20 Márta 1969, agus rugadh a mac Sean i 1975.

Albaim[athraigh | athraigh vicithéacs]

  • Unfinished Music No.1: Two Virgins (le Yoko Ono) (1968)
  • Unfinished Music No.2: Life with the Lions (le Yoko Ono) (1969)
  • Wedding Album (le Yoko Ono) (1969)
  • John Lennon/Plastic Ono Band (1970)
  • Imagine (1971)
  • Some Time in New York City (le Yoko Ono) (1972)
  • Mind Games (1973)
  • Walls and Bridges (1974)
  • Rock 'n' Roll (1975)
  • Double Fantasy (le Yoko Ono) (1980)
  • Milk And Honey (le Yoko Ono) (1984)

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]