München

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Infotaula de geografia políticaMünchen
Flag of Munich (striped).svg DEU München COA.svg
Stadtbild München.jpg
Cuir in eagar ar Wikidata

Aintiún Solang der alte Peter (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata

Mana «Weltstadt mit Herz»
«München mag Dich» Cuir in eagar ar Wikidata
Ainmnithe in ómós manach Cuir in eagar ar Wikidata
Suíomh
Bavaria M (town).svg
 48°08′15″N 11°34′30″E / 48.1375°N 11.575°E / 48.1375; 11.575
Stát ceannasachAn Ghearmáin
Stát sa GhearmáinAn Bhaváir
Regierungsbezirkan Bhaváir Uachtarach Cuir in eagar ar Wikidata
Príomhchathair de
Daonra
Iomlán 1,488,202 (2021) Cuir in eagar ar Wikidata
Tíreolaíocht
Achar dromchla 310.71 km² Cuir in eagar ar Wikidata
Suite i nó in aice le limistéar uisce Isar, Isar-Werkkanal (en) Aistrigh, Würm, Eisbach (en) Aistrigh, Auer Mühlbach (en) Aistrigh, Kleinhesseloher See (en) Aistrigh, Dreiseenplatte (en) Aistrigh, Kleine Isar (en) Aistrigh, Nymphenburg Canal (en) Aistrigh agus Schwabinger Bach (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Airde 519 m Cuir in eagar ar Wikidata
Ar theorainn le
Munich (en) Aistrigh (Eanáir 1, 1880)
Dachau county (en) Aistrigh (Aibreán 1, 1938)
Fürstenfeldbruck (en) Aistrigh (Aibreán 1, 1942)
Garching bei München
Q55278376 Aistrigh (Iúil 1, 1862-Nollaig 31, 1879)
Q55278629 Aistrigh (Iúil 1, 1862-Nollaig 31, 1879)
Neubiberg (en) Aistrigh
Oberschleißheim
Ismaning (en) Aistrigh
Unterföhring (en) Aistrigh
Aschheim (en) Aistrigh
Feldkirchen (en) Aistrigh
Haar (en) Aistrigh
Putzbrunn (en) Aistrigh
Unterhaching (en) Aistrigh
Grünwald (en) Aistrigh
Pullach (en) Aistrigh
Neuried
Planegg (en) Aistrigh
Gräfelfing Cuir in eagar ar Wikidata
Sonraí stairiúla
Cruthú 1158
Eachtra barrthábhachtach
Éarlamh Benno von Meißen Cuir in eagar ar Wikidata
Eagraíocht pholaitiúil
• Lord mayor of Munich (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata Dieter Reiter (en) Aistrigh (Bealtaine 1, 2014) Cuir in eagar ar Wikidata
Eacnamaíocht
Buiséad 7,100,000,000 € (2021) Cuir in eagar ar Wikidata
Aitheantóir tuairisciúil
Cód poist 80331–81929 Cuir in eagar ar Wikidata
Lonnaithe i gcrios ama
Glaochód 089 Cuir in eagar ar Wikidata
Fuaimniú agus Cuir in eagar ar Wikidata
Eile

Suíomh gréasáin stadt.muenchen.de… Cuir in eagar ar Wikidata

Is í München (Minga i gcanúint na Baváire, Munich as Béarla) príomhchathair na Baváire, an ceann is faide ó dheas de stáit fheidearálacha na Gearmáine. Tá an chathair suite cois abhann an Isar, ar craobhacha í de chuid na Danóibe.

Tá tuairim is 1.35 milliún duine ina gcónaí i München, agus dá bharr sin, is í München an tríú cathair is mó sa Ghearmáin, tar éis Bheirlín agus Hamburg. Tá München suite 50 ciliméadar ó na hAlpa Baváracha sa Bhaváir Uachtarach, 520 méadar os cionn leibhéal na farraige.

Ailtireacht agus Bonneagar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Marienplatz agus an Neues Rathaus

Is é Marienplatz príomhchearnóg na cathrach. Is ann atá an foirgneamh cáiliúil, an Neues Rathaus (an Halla Baile Nua). Tá an Sean-Halla Baile (Altes Rathaus) ina sheasamh in aice leis. Tá trí gheata cathrach inniu ann, an Sendlinger Tor, an Isartor, agus an Karlstor in aice leis an gcearnóg mhór Karlsplatz (nó Stachus, mar a thugann muintir na háite uirthi). Tá Pálás Nymphenburg ar cheann de na seanfhoirgnimh is mó a tharraingíonn cuairteoirí go München, agus tá sé ar cheann de pháláis mhóra ríoga na hEorpa. Tá sé suite in iarthar na cathrach, i gceantar Neuhausen-Nymphenburg. Ba é an Prionsa Toghthóra (Kurfürst) Ferdinand Maria a thóg an pálás sa bhliain 1664, agus bhí sé ceaptha mar bhronntanas dá bhean chéile Adelheid, toisc go raibh sí díreach tar éis oidhre a bhreith dó.

Iompar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chomh maith le tramanna agus busanna ar fud na cathrach, tá córas traenach ann, ar a dtugtar an "S-Bahn". Is é "Stadtbahn" is ciall leis an ngiorrúchán seo - "iarnród na cathrach". Téann an S-Bahn amach chuig na bruachbhailte, chomh maith le córas traenach faoi thalamh le sé líne, an "U-Bahn". Is é príomhstáisiún traenach München (nó an Hauptbahnhof) an dara stáisiún is mó sa Ghearmáin, tar éis stáisiún Frankfurt.

aerfort mór ag an gcathair freisin, agus eitiltí ar fud an domhain ar fáil ann.

Bhí tuairt eitleáin i Flughafen München-Riem ar 6 Feabhra 1958; maraíodh cuid na foirne sacair Manchester United Football Club.

Spórt[cuir in eagar | athraigh foinse]

An Olympiagelände

Is as München don chlub sacair FC Bayern München. Imríonn siad a gcuid cluichí san Allianz Arena. Imríodh cuid de na cluichí i gCorn an Domhain san Arena sa bhliain 2006.

Bhí na Cluichí Oilimpeacha ar siúl sa chathair sa bhliain 1972.[1][2] Ar an 5/7 Meán Fómhair 1972, maraíodh 11 ó Iosrael ag na Cluichí Oilimpeacha. Fuair cúigear de chuid Black September agus póilín Gearmánach bás freisin.

Is áit tharraingteach do thurasóirí é an sráidbhaile Oilimpeach, an Olympiagelände nó an Olympiapark.

Naisc Sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Mártan Ó Ciardha (1972). "I gcuideachta mo sheanchara Joe Sheáinín Ó Tuairisg a chonaic mé rás ‘fear an hata’" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2021-09-06.
  2. "An lá eile a fuair mé amach go raibh duine de na comharsana ina lúthchleasaí Oilimpeach" (ga-IE). Tuairisc.ie. Dáta rochtana: 2021-09-06.