Taoiseach

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Coat of arms of Ireland.svg
Éanna Ó Coinnigh, Taoiseach na hÉireann faoi láthair.

Is é an Taoiseach (Taoisigh an uimhir iolra) ceannaire rialtais nó príomh-aire na hÉireann. Seanteideal Gaelach é taoiseach, a chiallaíonn "tiarna" nó "ceannaire". Is é an tUachtarán atá freagrach as Taoiseach a cheapadh ar mholadh Dáil Éireann.

Freagraíonn an Taoiseach ceisteanna i nDáil Éireann maidir le polasaithe nó le hábhair áirithe a bhaineann lena Roinn féin. Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste agus an tAire Airgeadais bheith ina mbaill de Dháil Éireann.

Is é Éanna Ó Coinnigh, TD, ceannaire pháirtí Fhine Gael, Taoiseach na hÉireann faoi láthair.

Taoisigh na hÉireann idir 1919 agus an lá inniu[athraigh | edit source]

Uimh An Taoiseach Ó Go dtí Páirtí
1 Cathal Brugha 21 Eanáir 1919 1 Aibreán 1919 Sinn Féin
2 Eamon de Valera 1 Aibreán 1919 9 Eanáir 1922 Fianna Fáil
3 Art Ó Gríofa 10 Eanáir 1922 12 Lúnasa 1922 Sinn Féin
4 Micheál Ó Coileáin 16 Eanáir 1922 22 Lúnasa 1922 Sinn Féin
5 L.T. Mac Cosgair 22 Lúnasa 1922 9 Márta 1932 Cumann na nGaedheal
(2) Eamon de Valera 9 Márta 1932 18 Feabhra 1948 Fianna Fáil
6 Seán A Mac Coisdealbha 18 Feabhra 1948 13 Meitheamh 1951 Fine Gael
(2) Eamon de Valera 13 Meitheamh 1951 2 Meitheamh 1954 Fianna Fáil
(6) Seán A Mac Coisdealbha 2 Meitheamh 1954 20 Márta 1957 Fine Gael
(2) Eamon de Valera 20 Márta 1957 23 Meitheamh 1959 Fianna Fáil
7 Seán F. Lemass 23 Meitheamh 1959 10 Samhain 1966 Fianna Fáil
8 Seán Ó Loingsigh 10 Samhain 1966 14 Márta 1973 Fianna Fáil
9 Liam Mac Cosgair 14 Márta 1973 5 Iúil 1977 Fine Gael
(8) Seán Ó Loingsigh 5 Iúil 1977 11 Nollaig 1979 Fianna Fáil
10 Cathal Ó hEochaidh 11 Nollaig 1979 30 Meitheamh 1981 Fianna Fáil
11 Gearóid Mac Gearailt 30 Meitheamh 1981 9 Márta 1982 Fine Gael
(10) Cathal Ó hEochaidh 9 Márta 1982 14 Nollaig 1982 Fianna Fáil
(11) Gearóid Mac Gearailt 14 Nollaig 1982 10 Márta 1987 Fine Gael
(10) Cathal Ó hEochaidh 10 Márta 1987 11 Feabhra 1992 Fianna Fáil
12 Ailbhe Mac Raghnaill 11 Feabhra 1992 15 Nollaig 1994 Fianna Fáil
13 Seán de Briotún 15 Nollaig 1994 26 Meitheamh 1997 Fine Gael
14 Parthalán Ó hEachthairn 26 Meitheamh 1997 6 Bealtaine 2008 Fianna Fáil
15 Brian Ó Comhain 7 Bealtaine 2008 9 Márta 2011 Fianna Fáil
16 Éanna Ó Coinnigh 9 Márta 2011 Anois Fine Gael

Tabhair faoi deara gurb i 1937 a chuireadh tús leis an teideal 'Taoiseach' don té a bhí i gceannas ar an rialtas. Ba é an Príomhaire a bhí mar cheann an rialtas sa Chéad Dháil Éireann. I 1921, déanadh Uachtarán Poblacht na hÉireann de Eamon de Valera. Ba Cathaoirleach ar Rialtas Sealadach na hÉireann é Mícheál Ó Coileáin. De réir Bunreacht Shaorstát Éireann, an t-aimn a bhí a bhí ar cheann an rialtais ná Uachtarán na hArdchomhairle. Mar sin, níl sé go huile is go hiomlán ceart an teideal 'Taoiseach' a bhronnadh ar gach duine a bhí i gceannas na rialtais éagsúla in Éirinn roimh daingniú Bunreacht na hÉireann i 1937.

Naisc sheachtracha[athraigh | edit source]