Roald Dahl

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Faoi[cuir in eagar | athraigh foinse]

Roald Dahl
Dáta breithe 13ú Meán Fómhair 1916
  Cardiff, An Bhreatain Bheag
Dáta báis 23ú Samhain 1990
  Oxford, Sasana
Náisiúntacht Breatnais
Gairm Úrscéaltaí, file, scríbhneoir scripte, píolóta trodach
Seánra Fantasaíocht
Roald Dahl

Ba údar, gearscéalaí, file, scríbhneoir scripte agus píolóta trodach[1] é Roald Dahl (13ú Meán Fómhair 1916 - 23ú Samhain 1990) a scríobh leabhair do pháistí den chuid is mó. Rugadh é do thuismitheoirí Ioruacha ar an 13ú Meán Fómhair 1916 i Llandaff, Cardiff. Bhí sé san RAF le linn an Dara Cogadh Domhanda. Thosaigh sé ag scríobh sna daichidú agus ba scríbhneoir sárdhíola é Dahl. Scríobh sé go leor leabhar cáiliúl cosúil le James and the Giant Peach, Charlie and the Chocolate Factory, Matilda, The Witches, Fantastic Mr. Fox, The BFG agus a lán cinn eile. Sa bhliain 1983, bhuaigh sé an 'World Fantasy Award for Life Achievement', agus sa bhlian 1990 bhuaigh sé an 'British Book Awards Children's Author of the Year'. Dhíol sé timpeall dhá chéad caoga milliún leabhair.[2]

Saol luath[cuir in eagar | athraigh foinse]

Óige[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rugadh Roald Dahl i 1916 i Villa Marie, Fairwater, i Cardiff do thuismitheoirí Ioruacha, Harald Dahl agus Sofie Magdalene[3]. Chuaigh Harald ar imirce go dtí an Bhreatain Bheag ó hIorua. Phós Harald Dahl a chéad bean céile, Marie Beaurin-Gresser. Bhí beirt páistí acu; Ellen Marguerite agus Louis is ainm dóibh[4]. Ar an mí-ádh, fuair Marie Beaurin-Gresser bás i 1907. Ceithre bliana tar éis, phós sé le Sofie Magdalene. Bhí ceithre pistí acu - Astri, Alfhild, Else agus Roald Dahl. Sa bhliain 1920, nuair a bhí Roald Dahl trí bliana d'aois, fuair a dheirfiúr, Astri (7), bás mar aipindicíteas. Cúpla seachtain tar éis, fuair a hathair Harald Dahl bás mar niúmóine[5].

Scoil Repton[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'fhreastail Roald Dahl Scoil Repton i Derbyshire nuair a bhí sé trí bliana déag d'aois. Níor mhaith leis scoil mar ag an am, d'úsáid na scoileanna pionós corpartha[6]. Léirigh Dahl a thaití le pionós corpartha sa leabhar Boy: Tales of Childhood, nuair a dúirt sé "All through my school life I was appalled by the fact that masters and senior boys were allowed literally to wound other boys, and sometimes quite severely... I couldn’t get over it. I never have got over it"[7]. Ní raibh Dahl ró-mhaith le scríbhneoireacht nuair a d'fhreastail sé Scoil Repton agus dúirt múinteoir amháin "I have never met anybody who so persistently writes words meaning the exact opposite of what is intended"[8]. Ba duine ard é Dahl agus d'imir sé go leor spóirt nuair a bhí sé sa Scoil Repton mar shampla cruicéad, sacar, scuais agus galf[9]. Chomh maith le spórt agus litríocht, bhí suim mór ag grianghrafaíocht ag Dahl agus bhí ceamra leis gach am gach lá[10]. Nuair a bhí sé ag freastail Scoil Repton, chuir an mhonarcha seacláide Cadburys seacláid nua lena dáltaí sa Repton agus thug na daltaí a n-aiseolas dóibh[11]. Shamhlaigh Dahl faoi aireagáin seacláide nua agus mar sin, sa bhliain 1964 scríobh sé Charlie and the Chocolate Factory[12].

Post mílealta[cuir in eagar | athraigh foinse]

Clogad leathair ag Dahl

I mí na Samhain 1939, chuaigh Dahl sa Royal Air Force (RAF) mar fear aerárthach le huimhir seirbhís 773022[13]. Tar éis turas sé chéad míle ó Dar es Salaam go Nairobi, thosaigh sé ag traenál eitilt. Lastigh de seacht huaire agus daichead nóiméad traenál sa De Havilland Tiger Moth, d'eitil sé i d'aonar. Tar éis sé mhí ag traenál in Iraq, chomisiúnaigh sé mar píolóta 24ú Lúnasa 1940, bhí namhaid a roimhe[14].

19ú Méan Fómhair 1940, d'eitil sé a eitleán ó Abú Sueir go Mersa Matruh, in Éigipt. Ní bhfaca Dahl stráice tuirlingthe, bhí ganntanas breosla ann agus bhí sé ag éirí dorcha. Bhain sé triail as tuirlingt sa fásach, ach thit sé go talamh de phléist[15]. Bhris Dahl a bhlaosc agus a srón agus d'fhag an timpiste diall go sealadach[16]. D'fhag sé an oispidéal i mí na Feabhra 1941 agus thosaigh sé ag eitilt arís.

Saol tar éis an Cogadh[cuir in eagar | athraigh foinse]

Phós Dahl aisteoir Meiriceánach Patricia Neal ar 2ú Iúil 1953 i Nua-Eabhrac. Bhí cúigear páistí acu:

  • Olivia Twenty (1955-1962)
  • Chantal Sophia "Tessa" (1957)
  • Theo Matthews (1960)
  • Ophelia Magdalena (1964)
  • Lucy Neal (1965)[17]
Patricia Neal agus Roald Dahl

Ar 5ú Nollaig 1960, ghortaigh an leanbh Theo Dahl mar bhuail carr é. D'fhulaing sé le hydrocephalus agus mar thoradh chruthaigh Dahl le hinnealtóir Stanley Wade, agus nearamháinlia Kenneth Til an chóir leighis "Wade-Til-Dahl" chun feabhsú an bhail[18]. D'úsáid an fhorbairt níos mó na trí míle ama gan theip[19]. I mí na Samhain, fuair Olivia Dahl (7) bás mar brúitíneach[19]. Trí bliana tar éis sa bhliain 1965, fuair ainéaras inchinn ag Patricia Neal nuair a bhí sí ag iompar clainne le Lucy[20]. D'fhoghlaim Neal conas a labhraigh agus conas a siúl arís, ach chuaigh sí ar ais le hobair nuair a bhí sí go maith.

Fuair Dahl agus Neal colscaradh tar éis tríocha bliain. Phós Dahl Felicity d'Abreu Crosland[21]. D'éirigh sí as a post agus bhog sí sa "Gipsy House", Great Missenden in Buckinghamshire. Bhí cónaí ar Dahl anseo ó 1954. Scríobh sé an scéal Danny the Champion of the World[22].

Scríbhneoireacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'úsáid Dahl a thaithí san RAF nuair a thosaigh sé ag scríobh. D'fhoilsigh Dahl a chéad scéall ar 1ú Lúnasa 1942. 'A Piece of Cake' an t-ainm a bhí ar agus d'úsáid sé a thaithí san Raf Chun scéal a scríobh. Cheannaigh an nuachtáin The Saturday Post an scéal. Thug said míle dallar do Dahl. D'athraigh siad an t-ainm 'Shot Down Over by Libya'[23].

Scríobh sé a chéad leabhar don pháistí sa bhliain 1943. 'The Gremlins' an t-ainm a bhí ar an scéal. Sheol Dahl an leabhair chuig Bean an Uachtaráin Eleanor Roosevelt agus léigh sí an scéal don a garpháistí[24]. Ina dhiadh sin, chruthaigh Dahl go leor scéaltá cáiliúla cósúil le The Witches, The BFG, James and the Giant Peach, Danny, the Champion of the World, Matilda agus Charile and the Chocolate Factory.




Scríobh Dahl gearrscéalta don duine fásta. D'úsáid sé grana agus neamhchiontacht agus chríochnaigh sé le phlota-casadh. Bhuaigh sé trí gradhaim Edgar ó The Mystery Writers of America don a oibre a scríobh sé don Colliers, Ladies Home Journal, Playboy agus The New Yorker[25]. Fuair Dahl na gradhaim Edgar don scéalta 'Someone Like You' (1954); 'The Landlady' (1959); agus 'Tales of the Unexpected: Skin' (1980)[25].

Fuair Dahl Romanchial Vardo tradisiúnta sna seascaidí. D'úsáid a chlann é mar spraoi ach scríobh Roald Dahl an scéal Danny, the Champion of the World. Is é Danny an phríomhcharachtair agus bhí sé ina chónaí sa vardo sa scéal[26].

James and the Giant Peach

Scéalta páistí[cuir in eagar | athraigh foinse]

De gnáth, d'inis Dahl scéalta páistí ó dearcadh páistí. D'úsáid sé daoine fásta mar bithiúnach agus duine fásta amháin mar laoch[27]. D'úsáid sé na carachtair seo óna thaithí sa Scoil Repton[27]. Ag an deireadh na scéal feicimid an pháiste sa scéal ag buach[28]. Dúirt an criticeoir Amanda Craig ná "He was unequivocal that it is the good, young and kind who triumph over the old, greedy and the wicked". D'úsáid Dahl grinn agus uaireanta foréigean géar. Feicimid iad na scéaltá The Twits, Georges Marvellous Medicine, Matilda agus The Witches[28].

Feicimid daoine fásta mar bithiúnach i go leor scéalta mar shampla, sa scéal Matilda, is í Miss Trunchbull an bithiúnach; sa scéal Fantastic Mr. Fox, is iad na feirmeoirí na bithíunacha; sa scéal The Witches, is í an Grand High Witch an bithíunachm agus sa scéal James and the Giant Peach, is í Aunt Sponge an bithiúnach. D'úsáid Dahl carachtair móra nuair a bhí sé ag scríobh mar shampla Augustus Gloop sa scéal Charlie and the Chocolate Factory; Bruce Bogtrotter sa scéal Matilda; Bruno Jenkins sa scéal The Witches; Boggis sa scéal Fantastic Mr Fox; agus Aunt Sponge sa scéal James and the Giant Peach.

Bhí cáil ar Roald Dahl mar d'úsáid sé focal shamhlaíochta. Scríobh sé a focail ar leathanach agus d'athraigh sé na litreacha. Dúirt foclóirí Dr Susan Rennie:


Scéaltá le Roald Dahl

"He didn't always explain what his words meant, but children can work them out because they often sound like a word they know, and he loved using onomatopoeia. For example, you know that something lickswishy and delumptious is good to eat, whereas something uckyslush or rotsome is not definitely not! He also used sounds that children love to say, like squishous and squizzle, or fizzlecrump and fizzwiggler"[29]

Arguably the Shakespeare of children's literature, from Fantastic Mr Fox to Matilda and The BFG, filmmakers and animators are still drawing from the enormous vat of material he created." -"Britain's top ten children's literature superstars". The Independent, 2012.


"He [Dahl] was mischievous. A grown-up being mischievous. He addresses you, a child, as somebody who knows about the world. He was a grown-up – and he was bigger than most – who is on your side. That must have something to do with it." - Quentin Blake


Script scannáin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sna seascaidí, scríobh Dahl dhá script scannán, 'You Only Live Twice' agus 'Chitty Chitty Bang Bang'[30]. Thosaigh Dahl ag athrú a scéal Charlie and the Chocolate Factory ach nor chríochnaigh sé in am agus mar thoradh chríochnaigh David Seltzer an scéal agus rinne sé an scannán 'Willy Wonka and the Chocolate Factory'. Ní raibh Dahl ró-shásta mar níl aon béim ar Charlie sa scannán[31]. Mar sin, ní dhearna Dahl aon scannán eile óna scéalta.

Bás agus oidhreact[cuir in eagar | athraigh foinse]

Roald Dahl Plass

Fuair Dahl bás ar 23ú Samhain 1990 in Oxford, Sasana nuair a bhí sé seachtó ceathair bliana d'aois mar ailse folla[32]. Chuir sé lena chiú snúcar, barra seacláide agus penna luaidhe. I mí na Samhain d'oscail 'Roald Dahls Childrens Gallery' i Buckinghamshire, Sasana[33]. Sa bhliain 2002 d'athraigh an chomhairle i Cardiff an 'Oval Basin Plaza' go 'Roald Dahl Plass'.

Chabhraigh Dahl le néareolaíocht, haemaiteolaíocht agus litríocht i rith a shaol., agus mar sin, bhunaigh an 'Roald Dahl Foundation'. Chabhraigh an carthanas le daoine óige tinn[34]. Sa bhliain 2005 d'oscail 'The Roald Dahl Museum and Story Centre' i Great Missenden, Buckinghamshire, Sasana. Gach bliain, tugann caoga míle daoine cuairt ar músaem[35].




Na Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. "Dahl, Roald (1916–1990)" (2017-11-28). Oxford University Press. 
  2. "BBC World Service - World Business Report, Roald Dahl: As popular - and profitable - as ever" (en-GB). BBC. Dáta rochtana: 2019-03-31.
  3. "Dahl, Roald (1916–1990)" (2017-11-28). Oxford University Press. 
  4. Carole Scott (2012). "Roald Dahl and Quentin Blake". Roald Dahl: 160–175. London: Macmillan Education UK. 
  5. "Dahl, Roald (1916–1990)" (2017-11-28). Oxford University Press. 
  6. "Issue 1940-05-08". North China Daily News Online. Dáta rochtana: 2019-04-01.
  7. Peter Hanna, Kalyanam Shivkumar, Jeffrey L Ardell (2018). "Calming the Nervous Heart: Autonomic Therapies in Heart Failure". Cardiac Failure Review 4 (2): 92. doi:10.15420/cfr.2018.20.2. ISSN 2057-7540. 
  8. Carole Scott (2012). "Roald Dahl and Quentin Blake". Roald Dahl: 160–175. London: Macmillan Education UK. 
  9. "Dahl, Roald (1916–1990)" (2017-11-28). Oxford University Press. 
  10. "Dahl, Roald (1916–1990)" (2017-11-28). Oxford University Press. 
  11. "Godwin, Joseph, (born 7 July 1964), Director, BBC Academy and BBC Birmingham, since 2015" (2011-12-01). Who's Who. Oxford University Press. 
  12. Dahl, Roald.; Blake, Quentin, (2005). "Roald Dahl's incredible chocolate box". London: Puffin. OCLC 57730407. 
  13. H. Beardwood, E. R. Hamilton, A. Page (1940-12). "Geometry (Including Trigonometry)". The Mathematical Gazette 24 (262): 363. doi:10.2307/3606108. ISSN 0025-5572. 
  14. Carole Scott (2012). "Roald Dahl and Quentin Blake". Roald Dahl: 160–175. London: Macmillan Education UK. 
  15. "Dahl, Roald, (13 Sept. 1916–23 Nov. 1990), writer" (2007-12-01). Who Was Who. Oxford University Press. 
  16. David Rees (1988). "Dahl's chickens: Roald Dahl". Children's Literature in Education 19 (3): 143–155. doi:10.1007/bf01127092. ISSN 0045-6713. 
  17. Klaus-Dieter Gottschalk. "On translating word-formation in childlike language. Roald Dahl: The BFG". Kognitive Aspekte der Sprache. Berlin, Boston: De Gruyter. 
  18. Carole Scott (2012). "Roald Dahl and Quentin Blake". Roald Dahl: 160–175. London: Macmillan Education UK. 
  19. 19.0 19.1 Carole Scott (2012). "Roald Dahl and Quentin Blake". Roald Dahl: 160–175. London: Macmillan Education UK. 
  20. Pat Pinsent (2012). "‘The problem of school’: Roald Dahl and Education". Roald Dahl: 70–85. London: Macmillan Education UK. 
  21. June Pulliam (2012). "All Grown Up: Filmic Interpretations of Roald Dahl’s Novels". Roald Dahl: 142–159. London: Macmillan Education UK. 
  22. D. Graves, W. Pedrycz (2008-05). "Discovering structure in labeled data". NAFIPS 2008 - 2008 Annual Meeting of the North American Fuzzy Information Processing Society. IEEE. doi:10.1109/nafips.2008.4531218. 
  23. Carole Scott (2012). "Roald Dahl and Quentin Blake". Roald Dahl: 160–175. London: Macmillan Education UK. 
  24. "Antibiotic Guardian campaign" (2014). The Pharmaceutical Journal. doi:10.1211/pj.2014.20066185. ISSN 2053-6186. 
  25. 25.0 25.1 Deborah Cogan Thacker (2012). "Fairy Tale and Anti-Fairy Tale: Roald Dahl and the Telling Power of Stories". Roald Dahl: 14–30. London: Macmillan Education UK. 
  26. "Dahl, Roald, (13 Sept. 1916–23 Nov. 1990), writer" (2007-12-01). Who Was Who. Oxford University Press. 
  27. 27.0 27.1 "A Stitch in Time Computes Fine" (2017). Once Upon an Algorithm. The MIT Press. 
  28. 28.0 28.1 Deborah Cogan Thacker (2012). "Fairy Tale and Anti-Fairy Tale: Roald Dahl and the Telling Power of Stories". Roald Dahl: 14–30. London: Macmillan Education UK. 
  29. "Martian dust devils may get a boost from their own shadows" (2016). Physics Today. doi:10.1063/pt.5.029715. ISSN 1945-0699. 
  30. "Dahl, Roald, (13 Sept. 1916–23 Nov. 1990), writer" (2007-12-01). Who Was Who. Oxford University Press. 
  31. Anang Viki Pratama Hadju (2018-04-27). "Kecenderungan Kecemasan Neurotik Willy Wonka dalam Novel Charlie and The Chocolate Factory Karya Roald Dahl". Madah: Jurnal Bahasa dan Sastra 9 (1): 73. doi:10.31503/madah.v9i1.701. ISSN 2580-9717. 
  32. "Statistics of deaths reported to coroners: England and Wales 1984". PsycEXTRA Dataset (1985). Dáta rochtana: 2019-04-02.
  33. McElmeel, Sharron L. (2000). "100 most popular picture book authors and illustrators : biographical sketches and bibliographies". Libraries Unlimited. OCLC 47011878. 
  34. "Williams, Michael Edward John, (19 Oct. 1933–17 April 1997), Golf Correspondent, Daily Telegraph, since 1971" (2007-12-01). Who Was Who. Oxford University Press. 
  35. "Hill, Jane, (born 10 June 1969), presenter, BBC TV News, since 1997" (2013-12-01). Who's Who. Oxford University Press.