Jean-Paul Sartre

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Jean-Paul Sartre
Jean Paul Sartre 1965.jpg
Saol
Ainm iomlán Jean-Paul Charles Aymard Sartre
Eolas breithe Páras, Meitheamh 21, 1905
Náisiúntacht An Fhrainc
Áit chónaithe Páras
Meudon
La Rochelle
Le Havre
Laon
Teanga dhúchais An Fhraincis
Bás 14th arrondissement of Paris (en) Aistrigh agus Páras, Aibreán 15, 1980
Áit adhlactha Reilig Montparnasse
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás bás nádúrtha (Éidéime)
Muintir
Athair Jean-Baptiste Sartre
Páirtí/Páirtithe Simone de Beauvoir
Michelle Vian
Wanda Kosakiewicz (en) Aistrigh
Olga Kosakiewicz (en) Aistrigh
Oideachas
Alma mater Lycée Henri-IV (en) Aistrigh
Lycée Louis-le-Grand (en) Aistrigh
Cours Hattemer (en) Aistrigh
École normale supérieure (en) Aistrigh
Ollscoil Pháras
Teangacha An Fhraincis
Gairm
Gairm drámadóir, eipistéimeolaí, úrscéalaí, scríbhneoir scripte scannáin, beathaisnéisí, léirmheastóir liteartha, scríbhneoir aistí, trodaí frithbheartaíochta, scríbhneoir polaitiúil, eisí, ointeolaí, scríbhneoir, fealsamh, gníomhaí síochána, iriseoir tuairime, intleachtóir, údar, socheolaí agus meitéareolaí
Fostóirí Lycée Condorcet (en) Aistrigh
Duais
Ainmníodh é/í le haghaidh
Daoine le tionchar air/uirthi Martin Heidegger, Louis-Ferdinand Céline, Emmanuel Levinas (en) Aistrigh, Georg Wilhelm Friedrich Hegel agus Karl Marx
Ballraíocht Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá
Gluaiseacht eiseachas
An tAindiachas
Feiniméaneolaíocht
Fealsúnacht na Fraince
Marxachas
Sloinnte Jacques Guillemin
Seirbhís mhíleata
Throid sé/sí ag Cogadh Saoirse na hAilgéire
An Dara Cogadh Domhanda
Creideamh
Reiligiúin An tAindiachas
IMDb nm0765683
Jean-Paul Sartre signature.svg
1910

Scríbhneoir agus fealsamh a rugadh i bPáras sa Fhrainc ab ea Jean-Paul Sartre (21 Meitheamh 190515 Aibreán 1980), duine de mhórfhealsúna na fichiú haoise, a bheartaigh fealsúnachtl an eiseachais.[1]

1924 ag an École Normale Supérieure

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

1939ː Sarthe agus Simone De Beauvoir

D'fhreastail Sarte ar an an École Normale Supérieure sna 1920idí agus bronnadh an "agrégation de philosophie" air sa bhliain 1929. Bhuail sé le Simone de Beauvoir ag an ENS agus bhí cairdeas agus comhar eatarthu ar feadh a saoil. Bronnadh an agrégation san fhealsúnacht ar de Beauvoir ag an am céanna.

Bhí Sartre ag múineadh fealsúnachta i bPáras sna 1930idí. D'fholisigh sé an t-úrscéal La Nausée ('Déistin') sa bhliain 1938.[2]

Ghlac Sartre páirt sa Dara Cogadh Domhanda. Gabhadh é i bPadoux sa bhliain 1940 agus cuireadh faoi ghlas é in Stalag XII-D, Trier. Ina phriosúnaí, scríobh sé an dráma Nollag, Barjona, nó "Bariona, ou le Fils du tonnerre".[3] Rinne sé iarracht Iósaef a shamhlú agus é i mBeithil.[4]

Ligeadh saor é an bhliain dár gcionn agus tháinig sé ar ais ina mhúinteoireacht i bPáras.

Tháinig an tráchtas fealsúnach L’Être et le Néant ('Beith agus Neamhní') amach sa bhliain 1943.

Jean Paul Sartre (lár) le Simone de Beauvoir (ar chlé) agus Che Guevara (ar dheis) i gCúba sa bhliain 1960.

Tar éis an Dara Cogadh Domhanda agus ar son chúis an eiseachais, bhunaigh sé an iris Les Temps Modernes in éineacht le Simone De Beauvoir, Maurice Merleau-Ponty agus baill eile de lucht intleachta na héite chlé. Dá dheasca sin, bhí sé in ann a chuid smaointe a chur chun cinn ar raon fairsing ábhar, an cumannachas agus an t-aindiachas, cuir i gcás.

Shiúil sé an domhan agus bhuail sé le ceannairí cumannacha ar nós Fidel Castro agus Che Guevara.

Bronnadh Duais Nobel na Litríochta air sa bhliain 1964, ach dhiúltaigh sé í.

Fealsúnacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá clú agus cáil ar artre mar gheall ar a húrscéalta meitifisiciúla.

Déanann Sartre idirdhealú ina shaothar fealsúnachta L’Être et le Néant (1943) idir l’être-en-soi (an bheith inti féin), l’être-pour-soi (an bheith di féin), agus l’être-pour-autrui (an bheith do dhaoine eile).[5]

Is ionann l’être-en-soi agus nithe neamhchomhfhiosacha, .i. na nithe nach bhfuil comhfhios acu, mar shampla, crainn agus leabhair. I gcodarsanacht leo sin atá l’être-pour-soi, nó na neacha comhfhiosacha.[5]

Mar sin, is é an comhfhios a dhealaíonn l’être-en-soi agus l’être-pour-soi óna chéile. I gcodarsanacht leis na nithe atá neamhchomhfhiosach nó en-soi, tá le néant (neamhnitheacht) idir an duine comhfhiosach agus an domhan ina maireann sé. In L’Être et le Néant, deir Sartre gurb é an duine a ghineann an neamhnitheacht sa saol. Is neamhnitheacht nó folús sa duine féin í seo, agus is féidir leis an duine an neamhnitheacht seo a líonadh lena smaointe agus lena ghníomhartha samhlaithe. Mar sin, tá ar chumas an duine an todhchaí a shamhlú, agus is féidir leis a ghníomhartha féin a roghnú.[5] Agus mar a dúirt sé chomh maith, Dúirt Jean-Paul Sartre ar fad é, b’fhéidir go mbeidh amanna níos áille ann, ach is linne an ceann seo.[6]

Tionchar in Éirinn[cuir in eagar | athraigh foinse]

Rinneadh anailís chomparáideach ar choincheap na beithe i saothar an Ríordánaigh agus i saothar Sartre.[1][7]

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. 1.0 1.1 Ríona Ní Churtáin / core.ac.uk (2016). "‘An rabhas-sa im ní riamh?’ — Coincheap na beithe i saothar an Ríordánaigh" (in ga). doi:10.18669/ct.2016.03. 
  2. "La Nausée" (in fr) (2021-04-11). Wikipédia. 
  3. "Bariona, ou le Fils du tonnerre" (in fr) (2021-01-09). Wikipédia. 
  4. "Mth 1:18-23 | Tearmann". www.tearmann.com. Dáta rochtana: 2021-04-15.
  5. 5.0 5.1 5.2 Ríona Ní Churtáin (2016-10-07). "‘An rabhas-sa im ní riamh?’ — Coincheap na beithe i saothar an Ríordánaigh" (in ga). COMHARTaighde (2). doi:10.18669/ct.2016.03. ISSN 2009-8626. 
  6. Shane MacDomhnaill | Feb 18 2021. "Le linn ré na dianghlasála - tá dóchas ann" (en-ie). University Observer. Dáta rochtana: 2021-04-15.
  7. "Ó Ríordáin ‘duine de shmaointeoirí is tábhachtaí na linne seo’" (en). echo live (2019-02-19). Dáta rochtana: 2021-04-15.