Karl Marx

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Karl Marx
Karl Marx 001.jpg
Saol
Ainm iomlán Karl Heinrich Marx
Eolas breithe Trier, 5 Bealtaine 1818
Náisiúntacht an Phrúis
Áit chónaithe Londain
Trier
Beirlín
Páras
Maison du Cygne - De Zwane
Grúpa eitneach Giúdaigh Aisceanazaíocha
Gearmánaigh
Teanga dhúchais An Ghearmáinis
Bás Londain, 14 Márta 1883
Áit adhlactha Reilig Highgate
Cúis bháis bás nádúrtha (galar scamhóige)
Muintir
Athair Heinrich Marx
Máthair Henriette Presburg
Céile/Céilí Jenny von Westphalen (en) Aistrigh  (Meitheamh 19, 1843 -  1881)
Páistí
Siblíní
Teaghlach
Oideachas
Alma mater Ollscoil Jena
Gimnasium Real Frederick William III
(1830 -
Ollscoil Bonn
(Deireadh Fómhair 1835 - 1836)
Ollscoil Humboldt Bheirlín
(Deireadh Fómhair 1836 - : dlí-eolaíocht, fealsúnacht
Leibhéal oideachais céim dochtúireachta
Stiúrthóir tráchtais Bruno Bauer
Teangacha An Ghearmáinis
Múinteoirí Friedrich Gottlieb Welcker (en) Aistrigh
Gairm
Gairm eacnamaí, iriseoir, staraí, fealsamh, socheolaí, réabhlóidí, file, polaiteoir agus scríbhneoir
Áit oibre Köln
Fostóirí Neue Rheinische Zeitung
Rheinische Zeitung
Saothar iomráiteach Ökonomisch-philosophische Manuskripte aus dem Jahre 1844
Das Kapital
Die deutsche Ideologie
Forógra na gCumannach (1848)
Daoine le tionchar air/uirthi Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Max Stirner, Ludwig Feuerbach agus Das Wesen des Christentums
Ballraíocht International Workingmen's Association (en) Aistrigh
Sloinnte Glückskind
Cleamhnú
Reiligiúin An tAindiachas
Páirtithe polaitíochta Communist League (en) Aistrigh
IMDb nm0555631
Discogs ID 646795
Karl Marx Signature.svg

Fealsamh, eacnamaí, staraí, socheolaí, teoiricí is iriseoir ab ea Karl Heinrich Marx (Trier, 5 bealtaine, 1818 - Londain, 14 Márta 1883).

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

An cúigiú lá de mhí na bealthaine, 1818, is ea a rugadh Marx. Ba as Trier, sa nGearmáin, é féin agus a mhuintir. Muintir ghiúdach le sean-chleachtadh ag obair mar Raibithe na háite b'iad, cé gur aindiachaí a bhí ann féin. Chuaigh sé go dtí Ollscoil Bonn ag déanamh ar an bhfealsúnacht agus ar an litríocht i ndeireadh fómhair 1835, agus é seacht mbliana déag d'aois. Ach ghlac sé le mian a athair agus dhein sé staidéar ar dlí. Chuaigh sé le Club Filíochta na hOllscoile, grúpa lán le radacaigh le coimhéad na bpóilíos curtha air. Chomh maith leis sin, ba bhall é de chumann óil an Chlub Tábhairne Trier (Landsmannschaft der Treveraner). LeasUachtarán an chlub ab ea é leis.

I gceann atha, d'éirigh a chuid torthaí acadúla níos measa le linn a shaol i mBonn agus d'aistrigh sé go hOllscoil Humboldt na Beirlíne chun atmaisféar níos acadúla a fháilt.

Bhí sé dalta le Jenny von Westphalen i dTrier sa mbliain 1836. Phós siad seacht mbliain ina dhiaidh sin i meitheamh an bhliain 1843, i mBad Kreuznach.

Fuair athair Marx bás i mbealthaine 1838. Bhí gaol gairid ag Marx leis agus bhí an-mhaoithneachas aige ar sean-chuimhní a athar. San am thimpeall 1837 bhíodh sé ag scríobh ficsean is neamh-fhicsean. Scríobh sé gearrscéal grinn, Skorpion und Felix, Humoristischer Roman, agus é naoi mbliana déag, agus an dráma Oulanem dhá bhliain ina dhiaidh sin. Scríobh sé dánta grá do Jenny Marx leis, ach níor fhoilsíodh an saothar óg so le linn Marx a bheith beo. Tar éis tamall, d'éirigh sé as an bhfiscean agus phioc sé suas caitheamh aimsire eile. Béarla, Iodáilis, stair na healaíne agus aistriúcháin chlasacaigh an Laidin mar shamplaí.

D'aistrigh Marx go Köln in 1842. Thosaigh sé ag scríobh i nuachtáin radacaigh Rheinische Zeitung, agus fásadh spéis i gcúrsaí eacnamaíochta ansan. Stialladh Marx rialachas an eite dheas san Eoraip sa nuachtáin seo, chomh maith le daoine móra an liobrálachais agus daoine móra an sóisialachais san am san.

In 1843, ghlac sé post mar leas-eagrathóir an Deutsch-Französische Jahrbücher (Annáil Gearmáine-Francacha), nuachtán radacach nua i bPáras le Arnold Ruge. Mar sin, d'aistrigh sé a chónaí go Páras ag deireadh 1843, áit ar bhuail sé le Friedrich Engels i Lúnasa 1844. Scríobh Marx cúpla aiste don Jahrbücher, "Zur Kritik der Hegelschen Rechtsphilosophie" (Léirmheas Fealsúnacht Cheartais Hegel), agus Zur Judenfrage (Ar Cheist na nGiúdach). Ach ní raibh ach eagrán amháin foilsithe acu. Cuireadh cosc air sa nGearmáin agus níor chuirfeadh Ruge airgead in eagrán eile. Gan nuachtán, bhriseadh an cairdeas eatarthu, agus thosaigh Marx ag scríobh i nuachtáin eile, Vorwärts! (Ar Aghaidh !)

Dúnadh Vorwärts! in 1845, tar éis iarradh ó Rí na Prúise go rialtas na Fraince, agus cuireadh Marx amach as an tír. Chuaigh sé go dtí an Bhruiséil i mí na feabhra 1845 agus bhí air gealltanas a thabhairt. Gheall sé ná foilseodh sé rud ar bith mar gheall ar polaitíocht na linne. In 1847 thosaigh sé féin agus Engels ag scríobh Manifest der Kommunistischen Partei, nó, "Forógra na gCummanach", agus foilsíodh é chéad-uair 21 feabhra 1848. Bliain na Réabhlóidí an bhliain sin, agus bhí sé curtha fé ghabháil ag rialtas na Beilge de bhrí gur radacach badh é. D'éalaigh sé as an tír go dtí nua-phoblacht na Fraince.

In 1848 d'aistrigh sé cónaí ar ais go Köln i ndóchas go ngabhfadh an réabhlóid go dtí an Ghearmáin. Bhunaigh sé nuachtán eile ansan, an Neue Rheinische Zeitung. Tar éis gníomh an rialtais in aghaidh réabhlóide, dúnadh an nuachtán agus dibríodh aríst é. Chuaigh sé go Páras ach chuireadh amach é mar dáinséar politiciúil. Chuaigh sé go Londain mar áit dídine agus d'fhan sé sa chathair go dtí deireadh a shaoghail i márta 1883.

Féach ar[cuir in eagar | athraigh foinse]


Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]