Karl Marx

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Karl Marx
Karl Marx 001.jpg
Saol
Ainm iomláin Karl Heinrich Marx
Eolas breithe Trier Translate, Bealtaine 5, 1818
Náisiúntacht an Phrúis
Áit cónaithe Londain
Trier Translate
Beirlín
Páras
An Bhruiséil
Grúpa eitneach Giúdaigh Aisceanazaíocha
Gearmánaigh
Céad teanga An Ghearmáinis
Bás Londain, Márta 14, 1883
Áit imtheorannaithe Highgate Cemetery Translate
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás bás nádúrtha (galar scamhóige)
Family
Athair Heinrich Marx
Máthair Juana Pabala Heinrich
Céile/Céilí Jenny Marx Translate  (Meitheamh 19, 1843 -  1881)
Páirtí/Páirtithe Jenny Marx Translate
Páistí
Siblíní
Teaghlach
Education
Alma mater University of Jena Translate
Gimnasium Real Frederick William III Translate
(1830 -
Ollscoil Bonn
(Deireadh Fómhair 1835 - 1836)
Ollscoil Humboldt Bheirlín
(1836, Deireadh Fómhair 1836 - : dlí-eolaíocht, fealsúnacht
Leibhéal oideachais céim dochtúireachta
Stiúrthóir tráchtais Bruno Bauer Translate
Teangacha An Ghearmáinis
Múinteoirí Friedrich Gottlieb Welcker Translate
Gairm
Gairm eacnamaí, iriseoir, staraí, fealsamh, socheolaí, réabhlóidí, file agus polaiteoir
Áit oibre Köln
Fostóirí Neue Rheinische Zeitung Translate
Rheinische Zeitung Translate
Saothar iomráiteach Economic and Philosophic Manuscripts of 1844 Translate
Das Kapital Translate
The German Ideology Translate
The Communist Manifesto Translate
Daoine le tionchar air/uirthi Georg Wilhelm Friedrich Hegel Translate, Max Stirner Translate, Ludwig Feuerbach Translate agus The Essence of Christianity Translate
Ballraíocht International Workingmen's Association Translate
Sloinnte Glückskind
Belief
Reiligiúin An tAindiachas
IMDb nm0555631
Karl Marx Signature.svg

Fealsamh, eacnamaí, staraí, socheolaí, teoiricí is iriseoir ab ea Karl Heinrich Marx (Trier, 5 bealtaine, 1818 - Londain, 14 Márta 1883).

Saol[cuir in eagar | athraigh foinse]

An cúigiú lá de mhí na bealthaine, 1818, is ea a rugadh Marx. Ba as Trier, sa nGearmáin, é féin agus a mhuintir. Muintir ghiúdach le sean-chleachtadh ag obair mar Raibithe na háite b'iad, cé gur aindiachaí a bhí ann féin. Chuaigh sé go dtí Ollscoil Bonn ag déanamh ar an bhfealsúnacht agus ar an litríocht i ndeireadh fómhair 1835, agus é seacht mbliana déag d'aois. Ach ghlac sé le mian a athair agus dhein sé stáidéar ar dlí. Chuaigh sé le Club Filíochta na hOllscoile, grúpa lán le radacaigh le coimhéad na bpóilíos curtha air. Chomh maith leis sin, ba bhall é de chumann óil an Chlub Tábhairne Trier (Landsmannschaft der Treveraner). LeasUachtarán an chlub ab ea é leis.

I gceann atha, d'éirigh a chuid torthaí acadúla níos measa le linn a shaol i mBonn agus d'aistrigh sé go hOllscoil Humboldt na Beirlíne chun atmaisféar níos acadúla a fháilt.

Bhí sé dalta le Jenny von Westphalen i dTrier sa mbliain 1836. Phós siad seacht mbliain ina dhiaidh sin i meitheamh an bhliain 1843, i mBad Kreuznach.

Fuair athair Marx bás i mbealthaine 1838. Bhí gaol gairid ag Marx leis agus bhí an-mhaoithneachas aige ar sean-chuimhní a athar. San am thimpeall 1837 bhíodh sé ag scríobh ficsean is neamh-fhicsean. Scríobh sé gearrscéal grinn, Skorpion und Felix, Humoristischer Roman, agus é naoi mbliana déag, agus an dráma Oulanem dhá bhliain ina dhiaidh sin. Scríobh sé dánta grá do Jenny Marx leis, ach níor fhoilsíodh an saothar óg so le linn Marx a bheith beo. Tar éis tamall, d'éirigh sé as an bhfiscean agus phioc sé suas caitheamh aimsire eile. Béarla, Iodáilis, stair na healaíne agus aistriúcháin chlasacaigh an Laidin mar shamplaí.

D'aistrigh Marx go Köln in 1842. Thosaigh sé ag scríobh i nuachtáin radacaigh Rheinische Zeitung, agus fásadh spéis i gcursaí eacnamaíochta ansan. Stialladh Marx rialachas an eite dheas san Eoraip sa nuachtáin seo, chomh maith le daoine móra an liobrálachais agus daoine móra an sóisialachais san am san.

In 1843, ghlac sé post mar leas-eagrathóir an Deutsch-Französische Jahrbücher (Annáil Gearmáine-Francacha), nuachtán radacach nua i bPáras le Arnold Ruge. Mar sin, d'aistrigh sé a chónaí go Páras ag deireadh 1843, áit ar bhuail sé le Friedrich Engels i Lúnasa 1844. Scríobh Marx cúpla aiste don Jahrbücher, "Zur Kritik der Hegelschen Rechtsphilosophie" (Léirmheas Fealsúnacht Cheartais Hegel), agus Zur Judenfrage (Ar Cheist na nGiúdach). Ach ní raibh ach eagrán amháin foilsithe acu. Cuireadh cosc air sa nGearmáin agus níor chuirfeadh Ruge airgead in eagrán eile. Gan nuachtán, bhriseadh an cairdeas eatarthu, agus thosaigh Marx ag scríobh i nuachtáin eile, Vorwärts! (Ar Aghaidh !)

Dúnadh Vorwärts! in 1845, tar éis iarradh ó Rí na Prúise go rialtas na Fraince, agus cuireadh Marx amach as an tír. Chuaigh sé go dtí an Bhruiséil i mí na feabhra 1845 agus bhí air gealltanas a thabhairt. Gheall sé ná foilseodh sé rud ar bith mar gheall ar polaitíocht na linne. In 1847 thosaigh sé féin agus Engels ag scríobh Manifest der Kommunistischen Partei, nó, "Forógra na gCummanach", agus foilsíodh é chéad-uair 21 feabhra 1848. Bliain na Réabhlóidí an bhliain sin, agus bhí sé curtha fé ghabháil ag rialtas na Beilge de bhrí gur radacach badh é. D'éalaigh sé as an tír go dtí nua-phoblacht na Fraince.

In 1848 d'aistrigh sé cónaí ar ais go Köln i ndóchas go ngabhfadh an réabhlóid go dtí an Ghearmáin. Bhunaigh sé nuachtán eile ansan, an Neue Rheinische Zeitung. Tar éis gníomh an rialtais in aghaidh réabhlóide, dúnadh an nuachtán agus dibríodh aríst é. Chuaigh sé go Páras ach chuireadh amach é mar dáinséar politiciúil. Chuaigh sé go Londain mar áit dídine agus d'fhan sé sa chathair go dtí deireadh a shaoghail i márta 1883.

Féach ar[cuir in eagar | athraigh foinse]