Cogadh Saoirse na hAilgéire

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Baracáidí i gCathair na hAilgéire le linn an chogaidh (1960)

Ba cheann de na cogaí díchóilínithe ba thábhachtaí agus ba chasta é Cogadh Saoirse na hAilgéire (195462). Tá sé tábhachtach ó thaobh na stailce treallchogaí, na troda 'maquis', sceimhlitheoireacht in aghaidh ghnáthdhaoine ar gach taobh, agus na sceimhlitheoireachta a rinne arm na Fraince, agus círéib idir arm na Fraince, na hAilgéir-Eorpaigh (na Pieds Noirs) agus grúpa dílseoirí Moslamacha Arab-Ailgéireacha, na Harkis, i gcoinne an FLN (Fronta Náisiúnta Fuascailte), Gluaiseacht Náisiúnta na hAilgéire (MNA), le tacaíocht ón bPáirtí Cumannach Francach agus Páirtí Cumannach na hAilgéire, Pieds-Noirs a bhí ina liobrálaigh (Eorpaigh-Ailgéirigh), agus roinnt Arab-Ailgéirigh a bhí i bhfábhar an neamhspleáchais. Ag tosú go simplí i Mí na Samhna 1954 i rith an Toussaint Rouge (Samhain na Fola), chuir an Cogadh seo as do an Fhrainc go mór, agus thit Ceathrú Poblacht na Fraince as a chéile dá bharr. Faoi ordaithe rialtas Guy Mollet (SFIO), thosaigh arm na Fraince feachtas "síothú" san áit, a bhí fós measta mar chuid inmheánach den Fhrainc. Chas an "oibríocht Ordaithe Poiblí" go tapa i gcogadh iomlán, bhí na hAilgéirigh i dtús báire i bhfábhar na síochána, ag díriú i gcomhair an neamhspleáchais iomláin, agus scoilt an Fhrainc de bharr cúrsaí san "Ailgéir Fhrancach" (l'Algérie Française), caomhnú an rialtas, agus ghlacadh le idirbheartaíocht agus stádas idir Rialtas Dúchais agus iomlánú i Poblacht na Fraince.

Thaispeáin géarchéim Suez 1956 lagú na Fraince sa domhan idirnáisiúnta i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda agus chuir tús le díchóilíniú. Tosaíodh an ghéarchéim seo toisc gur cheap rialtas na Fraince go raibh Nasser ag tabhairt a dhóthain cabhrach don FLN agus bhí siad lán réidh len é a stopadh. Bhí fadhbanna éagobhsaíocht ag rialtas na Fraince, agus díscaoileadh an Ceathrú Poblacht nuair a d'fhill Charles de Gaulle ar an gcumhacht i mí Bealtaine 1958 chun Cúigiú Poblacht na Fraince a bhunú ina bhfuair sé níos mó cumhachtaí mar Uachtarán. Cheap arm na Fraince go mbeadh de Gaulle in ann an Ailgéir a choimeád sa Chomhphobal Francach, ina raibh Cóilíneachtaí eile na Fraince. Ach diaidh ar ndiaidh, bhí de Gaulle ag claonadh do neamhspleáchas don Ailgéir.