Baile Átha Buí

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Baile Átha Buí
Léarscáil
RedDot.png
Ireland map County Meath Magnified.png
Daonra ( )
- Baile:
2,445 (2016) 
Airde: 61 m
Contae: Contae na Mí
Cúige: Laighin

Is baile beag suite i gContae na Mí é Baile Átha Buí (nó Áth Buí de ghnáth mar a ghlaoitear air sa bhaile féin). Tá sé suite in aice le Ráth Chairn i nGaeltacht na Mí, agus níl ach turas beag ón UaimhBÁC go hÁth Buí. Tá an t-óstán The Old Darnley suite ar phríomhshráid Átha Buí.

Stair Athbuí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa Mheánaois bhí Áth Buí ina dhaingean múrtha den Pháil. Ghlac Eoghan Rua Ó Néill seilbh air sa bhliain 1643, agus sé bliana ina dhiaidh, shuigh arm Oliver Cromwell campa ar Thlachtga (an Hill of Ward). Is iarsma de phrióireacht Cairmeilíteach ón 14ú haois é Túr Naomh Séamas, Eaglais na hÉireann. Taobh thiar den séipéal tá iarsmaí bhallaí an bhaile. Tá barr tábla Meánaoisigh suimiúil ag an eaglais.

Sa bhliain 1694, tógadh 'tailte agus coimirc' an bhaile agus roinnt ainmniúcháin talún eile i mbordlann agus tugadh dóibh do Thomas Bligh, MP do Bhaile Átha Buí, a cheannaigh níos mó ná 12 km² (3000 acra) roimhe seo i gceantar Bhaile Átha Buí. Cruthaíodh a mhac, John, "Iarla Darnley" i 1725 agus bhí na Blighs (Iarlaí Darnley) ina thiarnaí talún ar gach ceann de na 27 baile fearainn i bparóiste Bhaile Átha Buí ar fud an 18ú agus an 19ú haois.

Chuir Ivo Bligh, an 8ú Iarla Darnley, táille simplí bhaile Bhaile Átha Buí suas le haghaidh ceant poiblí i mí an Mheithimh 1909. Bhunaigh na daoine baile a gcraobh féin de Chonradh na dTeantóirí Baile agus le cabhair ó Joseph Coghlan-Briscoe, rúnaí náisiúnta an sraithe, bhí siad in ann a dtithe agus a ngnóthaí a cheannach trí chonradh príobháideach. Díoladh diméin Eastát Darnley ag Clifton Lodge díreach lasmuigh den bhaile i 1909 go dtí an taiscéalaí Breatnais Mordecai Jones. Ní fada i ndiaidh bhás Jones i 1913 go bhfuair sé go raibh a sheirbhíseach sa tSeapáin, Sanotic Koniste, á mharbhadh i réimse nach fada ó Chlifton Lodge. [8] Tá Jones agus Koniste araon curtha faoi thalamh i reilig Eaglais Naomh Séamas.

Iompair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ráille[cuir in eagar | athraigh foinse]

Osclaíodh stáisiún traenach Bhaile Átha Buí ar an 26 Feabhra 1864, ag deireadh brainse ó Chill Mhaisigh trí Bhaile Átha Troim. Dúnadh sé do phaisinéirí an 27 Eanáir 1947 agus do thrácht earraí ar 10 Márta 1947, ach d'fhan an brainse ar oscailt le haghaidh traenacha beostoic go dtí an dúnadh deiridh an 1 Meán Fómhair 1954. Tá foirgneamh an stáisiúin, agus an t-inneall in aice láimhe, ina gcónaí cónaithe príobháideacha.

Bus[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa lá atá inniu tá seirbhísí bus rialta ag an mbaile go Baile Átha Troim, i mBaile Átha Cliath, i nGartard agus leis an gCabhán a chuirtear ar fáil mar bhealach Bus Éireann 111 cé go gcaithfidh paisinéirí chuig / ó Ghrógard agus an Chabháin bus a athrú ag Baile Átha Buí. Tugadh isteach bealach Bus Éireann, 190A, i 2013 chun seirbhís dhíreach a sholáthar don Uaimh, do Shláine, Droichead Átha agus an Bhaile. Rinneadh deireadh leis an tseirbhís seo i 2016. Cé go gcuirtear isteach le 111 seirbhís bhreise le seirbhís neamh-stad a chur ar fáil do naisc bhus Átha Cliath agus bus do Chnoc Muileann. Le linn téarmaí an choláiste, tá bealach amháin 070 coiste Dé Domhnaigh ann go Baile Átha Luain, an Uaimh agus Dún Dealgan.

Scoil[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chomh maith le bunscoileanna tuaithe i Ráth Mhór agus i Ráth Chairn, chuir Scoil Náisiúnta O 'Growney oideachas ar fáil do dhaonra Bhaile Átha Buí ó 1949. Osclaíodh foirgneamh scoile nua i 2016.

I dtéarmaí na meánscolaíochta, d'éirigh le sean-Choinbhinsiún na Trócaire Naomh Seosamh le Scoil Ghairmoideachais Bhaile Átha Buí i 2004 chun Scoil Chomhphobail Athboy a dhéanamh. I 2011, d'athlonnaigh an scoil go suíomh taobh thiar den iar-scoil ghairmiúil.

Spoirt[cuir in eagar | athraigh foinse]

I bealach spoirt an baile tá foireann rugbaí, peil, iománíocht agus peil gealach. Tá na foireann peil gealach agus iománíocht an cáilúila sa baile agus tá ainim iontach acu le gach foireann eile sa contae.

Nasc sa Vicipéid[cuir in eagar | athraigh foinse]