Titimeas

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Teimpléad:WD Bosca Sonraí GalarTitimeas
cuir in eagar
Cineál einceifealapaite agus galar (duine aonair) Cuir in eagar ar Wikidata
Speisialtacht leighis néareolaíocht agus epileptology (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Cóireáil chliniciúil
 Cógais
acetazolamide (en) Aistrigh, primidone (en) Aistrigh, zonisamide (en) Aistrigh, diazepam (en) Aistrigh, fosphenytoin (en) Aistrigh, carbamazepin (en) Aistrigh, ezogabine (en) Aistrigh, clonazepam (en) Aistrigh, perampanel (en) Aistrigh, ethosuximide (en) Aistrigh, felbamate (en) Aistrigh, oxcarbazepine (en) Aistrigh, clobazam (en) Aistrigh, gabapentin (en) Aistrigh, lamotrigine (en) Aistrigh, lacosamide (en) Aistrigh, brivaracetam (en) Aistrigh, vigabatrin (en) Aistrigh, topiramate (en) Aistrigh, phenytoin (en) Aistrigh, (S)-etiracetam (en) Aistrigh, phenobarbital (en) Aistrigh, pregabalin (en) Aistrigh, brivaracetam (en) Aistrigh, carbamazepin (en) Aistrigh, pheneturide (en) Aistrigh, topiramate (en) Aistrigh, methsuximide (en) Aistrigh, mephobarbital (en) Aistrigh, vigabatrin (en) Aistrigh, ethotoin (en) Aistrigh agus felbamate (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Pataigineas
Cúis ghéiniteach PTPRD, PLA2G4A, CHRM3, MAST4, PCDH19 agus GABRG2 Cuir in eagar ar Wikidata
De bharr asphyxia neonatorum (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Éifeacht Postictal twilight state (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Aicmiú
ICD-10 G40.9, G40.909 agus G40 Cuir in eagar ar Wikidata
ICD-9 345.9, 345.91, 345, 345.90, 345.8 agus 345.80 Cuir in eagar ar Wikidata
CIAP N88 Cuir in eagar ar Wikidata
Acmhainní seachtracha
DiseasesDB 4366 Cuir in eagar ar Wikidata
MedlinePlus 000694 Cuir in eagar ar Wikidata
eMedicine 1184846 Cuir in eagar ar Wikidata
MeSH D004827 Cuir in eagar ar Wikidata
Orphanet 101998 Cuir in eagar ar Wikidata
UMLS CUI C0014544, C0014544 agus C0236018 Cuir in eagar ar Wikidata
DOID DOID:1826 Cuir in eagar ar Wikidata

Is galar ainsealach néareolaíoch é an titimeas (seantéarma eile i nGaeilge: an tinneas beannaithe, i mBéarla epilepsy sa tSean-Ghréigis ἐπίληψις "an t-ionsaí"), nó taom neamhbhuan, bainteach le suaitheadh nearnhbhuan comhfheasa.[1] Tosaíonn sé le díluchtuithe comhuaineacha grúpaí néarón san inchinn, agus tarlaíonn foirrneacha éagsúla de shuaitheadh.

Má tharlaíonn díluchtú tobann, d’fhéadfadh go dtarlódh cailliúint comhfheasa, fadhbanna iompraíochta nó gluaiseachtaí ainneonacha (.i. taom titimis).

Cineálacha titimis[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá dhá priomhchineál titimis ann: an titimeas ginearálaithe agus an titimeas fócasach.

Roinntear an dá chineál i bhfóchineálacha éagsúla de réir cúis (cúis ar eolais nó cúis anaithnid), cumraíocht na dtaomanna (taomanna tónacha clónacha, taomanna mioclónacha, taomanna neamhláithreachta, is araile), aois na ndaoine (roinnt cineálacha speisialta san óige) agus suíomh san inchinn (i maotháin na hinchinne).

  • Sa grand mal cailleann duine a chomhfhios agus bíonn trithí ginearálta aige.
  • Sa petit mal tarlaíonn tréimhsí gearra ina gcailleann duine a chomhfhios, stadann sé a bhfuil ar siúl aige, agus tagann dreach iontais aiI.
  • I dtitimeas Jackson, tarlaíonn gluaisní ainneonacha i gcuid éigin den cholainn, cosúil le géag.
  • I dtitimeas an mhaotháin uisinnigh, faigheann duine mothúcháin neamhbhuana bolaidh agus baineann smeachadh as a liopaí.
Fritrithíochaí

Eipidéimeolaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is coitianta an galar é an titimeas. Ceaptar go gcuireann an titimeas isteach ar dhuine amháin as 10, aon uair amháin ar a laghad i gcaitheamh a saolta ar fud an domhain. Ach tagann titimeas ar thart ar leanbh amháin as 200, ar bhonn rialta. sa Ríocht Aontaithe.

Diagnóis[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é an ceistiú ar an othar (an anaimnéis) an modh diagnóise is tábhachtaí. Ach tá modhanna eile ann, mar shampla an leictreinceifealagrafaíocht (EEG) agus modhanna raideolaíochta, go háirithe an íomháú athshondais mhaighnéadaigh (MRI).

Den chuid is mó, ní féidir an chúis a aimsiú, ach is eol go dtarlaíonn taomanna uaireanta i ndiaidh gortuithe don inchinn (mar shampla, i gcás ailse nó tráma) nó suaití meitibileachta (mar shampla, i ndiaibéiteas nó cliseadh na nduán). Úsáidtear an leictreinseifleagram chun an riocht seo a dhiagnóisiú.

Teiripe[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is é sprioc na teiripe ná taomanna a chosc. Tugtar cógais mar shampla Carbamazepine, aigéad Valpróach (Valproic acid), Phenytoine, Lamotrigine, Levetiracetam, Gabapentin, agus araile.

Is féidir obráid titimeach a dhéanamh ag cineálacha fócasacha éagsúla titimis.

Lá Idirnáisiúnta an Titimis[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ceiliúrtar Lá Idirnáisiúnta an Titimis ar an dara Luain de Feabhra.

Ceiliúrtar "Lá Corcra" ar an 26 Márta, nó Lá Feasachta ar an Titimeas.

Tugann na laethanta seo deis do dhaoine a bhfuil titimeas orthu, agus dá muintir, labhairt faoin bhfadhb shláinte sin, agus stiogma a bhaineann léi a bhriseadh, agus an pobal i gcoitinne a chur ar an eolas.[2]

Daoine cáiliúla a d'fhulaing ó thitimeas[cuir in eagar | athraigh foinse]

Alastar Mór, Iúil Caesar, Napoleon, Gustave Flaubert, Fyodor Dostoyevsky, Agatha Christie, Molière, Leonardo da Vinci, Michelangelo, Vincent van Gogh, Georg Friedrich Händel, Paganini, Alfred Nobel, Pápa Pius IX, agus araile.

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéím 2011)
  2. Scoil Dlí, COBAC (2021). "Lá Idirnáisiúnta an Titimis" (ga). www.facebook.com. Dáta rochtana: 2021-01-25.