NGéadal (ogham)

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Teimpléad:Lowercase

Is í an tríú litir déag den aibítir oghaim an nGéadal (Sean-Ghaeilge gétal[1]). Is í an tríú litir den Aicme Mhuine. Ba é [ɡʷ] a luach foghraíochta sa Ghaeilge Chianach.

Sanasaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'fhéadfadh é gurbh ainmbhriathar an bhriathair gonid (goin) ab ea Gétal. Más fíor, gaolta ab ea é le focal na Breatnaise, gwanu, 'poll, sáigh', fréamhaithe ón Próit-Ind-Eorpaise *gʷhen-, 'poll, buail'. Athchruthaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar *gʷēdtlo-.

Tháinig an bunfhóinéim [ɡʷ] (an consan glórach liopachoguasach) sa Ghaeilge Chianach le chéile le [ɡ] (gort) sa tSean-Ghaeilge. I lámhscríbhinní na meánaoise, feictear Latin ng [ŋ] na Laidine di, agus dá bharr an litriú neamhshanasaíoch le n- thosaigh.

Briatharoghaim[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:

  • lúth lega[2][3] (coth lia/súmaire)
  • étiud midach[4] (éadach lianna)
  • tosach n-échta (tosach échta/áir)

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Damian McManus, Irish letter-names and their kennings, Ériu 39 (1988), 127-168.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. gétal ar eDIL, goin, giolcach
  2. lúth (b) ar eDIL, féach "Sustenance"
  3. 1 líaig ar eDIL, lia
  4. 2 midach ar eDIL, lia


Aicmí agus Litreacha Oghaim
Beith Uath Muin Ailm Forfeda
B L F S N H D T C Q M G NG S R A O U E I EA OI UI IA AE P