nGéadal (ogham)

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Bosca Sonraí GraiféimNGéadal
Ogham letter ngeadal.svg
Cuir in eagar ar Wikidata
Cineál litir oghaim Cuir in eagar ar Wikidata
Ball de ogham Cuir in eagar ar Wikidata

Is í an tríú litir déag den aibítir oghaim an nGéadal (Sean-Ghaeilge gétal[1]). Is í an tríú litir den Aicme Mhuine. Ba é [ɡʷ] a luach foghraíochta sa Ghaeilge Chianach.

Sanasaíocht[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'fhéadfadh é gurbh ainmbhriathar an bhriathair gonid (goin) ab ea Gétal. Más fíor, gaolta ab ea é le focal na Breatnaise, gwanu, 'poll, sáigh', fréamhaithe ón Próit-Ind-Eorpaise *gʷhen-, 'poll, buail'. Athchruthaíodh an focal sa Ghaeilge Chianach mar *gʷēdtlo-.

Tháinig an bunfhóinéim [ɡʷ] (an consan glórach liopachoguasach) sa Ghaeilge Chianach le chéile le [ɡ] (gort) sa tSean-Ghaeilge. I lámhscríbhinní na meánaoise, feictear Latin ng [ŋ] na Laidine di, agus dá bharr an litriú neamhshanasaíoch le n- thosaigh.

Briatharoghaim[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is iad a leanas na nathanna meafaracha (kennings) d'ainm na litreach le fáil sna Briatharoghaim:

  • lúth lega[2][3] (coth lia/súmaire)
  • étiud midach[4] (éadach lianna)
  • tosach n-échta (tosach échta/áir)

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Damian McManus, Irish letter-names and their kennings, Ériu 39 (1988), 127-168.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. gétal ar eDIL, goin, giolcach
  2. lúth (b) ar eDIL, féach "Sustenance"
  3. 1 líaig ar eDIL, lia
  4. 2 midach ar eDIL, lia


Aicmí agus Litreacha Oghaim
Beith Uath Muin Ailm Forfeda
B L F S N H D T C Q M G NG S R A O U E I EA OI UI IA AE P