Dubhghlas de hÍde

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Dubhghlas de hÍde
Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg
uachtarán


uachtarán

1893 - 1915
organizational founder (en) Aistrigh

1893 -
uachtarán

1894 - 1895
Seanadóir na hÉireann

Feabhra 4, 1925 - Nollaig 6, 1925
Election: fothoghchán
Seanadóir na hÉireann

Aibreán 27, 1938 - Bealtaine 4, 1938
District: Nominated members of Seanad Éireann (en) Aistrigh
1. Uachtarán na hÉireann

Meitheamh 25, 1938 - Meitheamh 24, 1945 - Seán Tomás Ó Ceallaigh
Saol
Ainm iomlán Douglas Ross Hyde
Eolas breithe An Caisleán Riabhach, Eanáir 17, 1860
Náisiúntacht Éire
Saorstát Éireann
Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann
Bás Baile Átha Cliath, Iúil 12, 1949
Na cúinsí a bhaineann lena b(h)ás  (niúmóine)
Muintir
Athair Arthur Hyde
Máthair Elizabeth Oldfield
Céile/Céilí Lucy Cometina Kurtz (en) Aistrigh  (1893 -  1937)
Lucy Cometina Kurtz (en) Aistrigh  (1893 -
Páistí
Oideachas
Alma mater Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath
Leibhéal oideachais Baitsiléir Ealaíon
Legum Doctor (en) Aistrigh
Teangacha An Béarla
An Ghaeilge
Gairm
Gairm polaiteoir, file, aistritheoir, scríbhneoir agus múinteoir ollscoile
Duais
Ballraíocht Cumann na Scríbheann nGaedhilge
National Literary Society (en) Aistrigh
Creideamh
Páirtithe polaitíochta Sinn Féin
Douglas Hyde Signature.svg

Scoláire agus polaiteoir Éireannach ab ea Dubhghlas de hÍde ((Douglas Hyde as Béarla) nó an Craoibhín Aoibhinn (a ainm cleite): 17 Eanáir 1860 - 12 Iúil 1949).[1] Duine de bunaitheoirí Chonradh na Gaeilge ba ea é agus béaloideasaí cáiliúil. Eisean an chéad duine a roghnaíodh mar Uachtarán na hÉireann, agus b'in é an post a bhí aige idir na blianta 1938 agus 1945.

Cúlra[cuir in eagar | athraigh foinse]

Mac le ministir de chuid Eaglais na hÉireann Arthur Hyde ba ea Dubhghlas de hÍde. Rugadh sa Chaisleán Riabhach i gContae Ros Comáin é, áit ar chuala sé Gaeilge á labhairt ag cuid de mhuintir na tuaithe. Thosaigh sé ag bailiú scéalta agus amhrán uathu. Bhí an-suim aige i dteangacha, agus tar éis dó staidéar a dhéanamh i gColáiste na Tríonóide bhí Fraincis, Laidin, Gearmáinis, Gréigis agus Eabhrais aige.

Conradh na Gaeilge[cuir in eagar | athraigh foinse]

Chuidigh sé le Conradh na Gaeilge a bhunú sa bhliain 1893 agus bhí sé tamall maith de bhlianta ina uachtarán air. B'fhearr leis an Conradh a choinneáil glan ar chúrsaí polaitíochta, agus d'éirigh sé as an gConradh ag Ard-Fheis an Chonartha i nDún Dealgan sa bhliain 1915 nuair a tháinig leithéidí Phádraig Mhic Piarais chun cinn. Bhí sé ina bhall de Choiste na Leabhar ó bunaíodh é sa bhliain 1928.

Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann".

Ina Uachtarán[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ní raibh aon bhaint aige le Sinn Féin ná le gluaiseacht na saoirse, ach bhí sé sásta suíochán a ghlacadh i Seanad Éireann. Chaill sé a shuíochán sa bhliain 1925. Nuair a chuir Bunreacht Oifig an Uachtaráin ar bun sa bhliain 1937, ba é de hÍde an chéad duine a toghadh.

Naisc sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]


  1. president.ie. "Childrens Section - Stair / Who Past". president.ie. Dáta rochtana: 2020-05-19.