Jump to content

Bunreacht na Stát Aontaithe

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Teimpléad:WD Bosca Sonraí ImeachtBunreacht na Stát Aontaithe
Íomhá
Map
Lipéad sa teanga dhúchais(en) United States Constitution Cuir in eagar ar Wikidata
Cineálbunreacht de Stáit Aontaithe Mheiriceá Cuir in eagar ar Wikidata
Bailíocht17 Meán Fómhair 1787 - 
Fógairt21 Meitheamh 1788 agus 13 Meán Fómhair 1788 Cuir in eagar ar Wikidata
Daingniú
Delaware (7 Nollaig 1787)
Pennsylvania (12 Nollaig 1787)
Nua-Gheirsí (18 Nollaig 1787)
Georgia (2 Eanáir 1788)
Connecticut (9 Eanáir 1788)
Massachusetts (6 Feabhra 1788)
Maryland (28 Aibreán 1788)
Carolina Theas (23 Bealtaine 1788)
New Hampshire (21 Meitheamh 1788)
Virginia (25 Meitheamh 1788)
Nua-Eabhrac (26 Iúil 1788)
Carolina Thuaidh (21 Samhain 1789)
Oileán Rhode (29 Bealtaine 1790) Cuir in eagar ar Wikidata
Teacht i bhfeidhm4 Márta 1789 Cuir in eagar ar Wikidata
Articles of Confederation (en) Aistrigh (1789) Cuir in eagar ar Wikidata
TírStáit Aontaithe Mheiriceá Cuir in eagar ar Wikidata
Baint le limistéar údaráisStáit Aontaithe Mheiriceá Cuir in eagar ar Wikidata
Sínitheoir
Teanga an tsaothair nó an ainmBéarla Cuir in eagar ar Wikidata
CúisConstitutional Convention (en) Aistrigh Cuir in eagar ar Wikidata
Codanna

Obair iomlán ar fáil ag URLarchives.gov… Cuir in eagar ar Wikidata


Is é atá i mBunreacht na Stát Aontaithe ná dlí bunúsach an náisiúin.

Stair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tháingi deireadh leis an Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá sa bhliain 1783. Bhí an rialtas feidearálach thar a bheith lag ag an am. Ach sa bhliain 1783, eagraíodh coinbhinsiún bunreachtúil.  an Coinbhinsiún ar an mBunreacht. Bhí sé ar intinn ag na teachtaí rialtas náisiúnta láidir a chruthú.

Ar an 17 Meán Fómhair 1787, glacadh le Bunreacht na Stát Aontaithe 

Ar an 21 Meitheamh 1788, dhaingnigh New Hampshire an bunreacht nua, ionas go dtiocfadh sé i bhfeidhm. Mar sin, bhí Bunreacht na Stát Aontaithe daingnithe ag naoi stát. Bhí sé sin a ndóthain chun rialtas nua, rialtas feidearálach níos láidre, a chruthú.

Chuaigh an chéad Seanad, céad Teach na n-Ionadaithe, agus an chéad Uachtarán, George Washington, i mbun dualgas sa bhliain 1789.

Dearbhaíodh Nua-Eabhrac mar phríomhchathair fheidearálach ar feadh bliain amháin. Ina dhiaidh sin, bhog an rialtas go dtí Philadelphia.

17 Meán Fómhair 1787

I 1791, daingníodh Bille na gCeart, is é sin, deich leasú a cuireadh leis an mBunreacht. Thug na leasuithe sin roinnt chosaint dhlíthiúil do na daoine – mar shampla, ní raibh cead ag an rialtas feidearálach srianta a chur ar shaoirse phearsanta na ndaoine. Bhí clásal sa Bhunreacht ag cosaint na sclábhaíochta suas go dtí 1808. Ach bhí dearcaigh faoi sclábhaíocht ag athrú, áfach. Mar sin, dhíothaigh na Stáit Thuaidh an sclábhaíocht idir 1780 agus 1804. Ach fós mhair na stáit sa deisceart mar chosantóirí na “hinstitiúide aisteach” seo. I 1800, bhog an rialtas feidearálach go dtí an chathair nua, Washington, D.C.

Athchóiriú[cuir in eagar | athraigh foinse]

D'fhoilsigh iarbhreitheamh sinsearach de chuid Chúirt Uachtarach na Stát Aontaithe, John Paul Stevens, leabhar, Six Amendments: How and Why We Should Change the Constitution, sa bhliain 2014[1].

Tionchar[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá sé ráite gur eiseamláir é Bunreacht na Stát Aontaithe agus is eiseamláir í an tír den daonlathas dá bharr.[2] Deirtí gurbh é 'an Bunreacht ba nuálaí' sa 18ú haois, leis na gnéithe bunaidh ː

Is eiseamláir é fós den chleachtas is fearr agus de dea-rialachas. Mar sin tá tionchar as cuimse ag an Bunreacht timpeall an domhain.[3]

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Naisc Sheachtracha[cuir in eagar | athraigh foinse]

Agus é ag scríobh le haghaidh an tionscadail Starting Points, mhachnaigh An tOllamh Sanford Levinson sa Scoil Dlí Ollscoil Texas, ar roinnt réamhghlacana bunúsacha a bhí ag na daoine a chruthaigh Bunreacht na Stát Aontaithe agus ar an gcaoi a mbíonn na réamhghlacana céanna ag go leor daoine a bheartaíonn é a athchóiriú agus cé acu an ionann iad agus an cineál rialtais atá de dhíth ar an tír, anois agus sa todhchaí, nó nach ionann.[4]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. John Paul McCarthy. "An Bunreacht Bacach" (ga). Beo!. Dáta rochtana: 2020-06-21.
  2. "United States Constitution and worldwide influence" (as en) (2020-09-10). Wikipedia. 
  3. Julian Go, Caibidil 4, lch 89 (Éag Saïd Amir Arjomand) (2007-01-01). "Constitutionalism and Political Reconstruction" (as en). BRILL. 
  4. An tOllamh Sanford Levinson (2020). "Reflections on Constitutional Reform | Starting Points" (en-US). Dáta rochtana: 2020-11-22.