John Lennon

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
John Lennon sa bhliain 1969.
Lennon sa bhliain 1962.

Ceoltóir, cumadóir, file, scríbhneoir agus aisteoir Sasanach ab ea é John Winston Ono Lennon (9 Deireadh Fómhair, 19408 Nollaig, 1980). Bhí cáil ar Lennon mar ghiotáraí agus amhránaí leis an racghrúpa Sasanach The Beatles i rith na 1960idí, agus mar cheoltóir ina aonar ó 1970 go dtí a bhás i 1980. Le Paul McCartney, chruthaigh Lennon cuid de na h-amhráin is clúití riamh. Feictear ar Lennon mar laoch i gcúrsaí ceoil, agus i gcultúr nua-aimseartha chomh maith.

Dhúmharaigh Mark David Chapman é i mí na Nollag, 1980.

Saol[athraigh | edit source]

Rugadh John Lennon i Learpholl, Sasana ar an 9 Deireadh Fómhair, 1940. Mairnéalach ab ea é a athair Alfred, ach d'fhág sé John agus a mháthair Julia i 1945. Ní raibh Julia ábalta aire maith a thabhairt don bhuachaill, agus mar seo chuaigh John óg chun chónaí leis a aint Mimi (deirfiúr Julia) agus a fear chéile George. D'fhás John anuas le Mimi agus George ag Mendips, 251 Menlove Avenue, Learpholl. Bhí roinnt fuil Éireannacha ag Lennon. Rugadh a sheanathair James Lennon i mBaile Átha Cliath i 1858, agus rugadh a sheanmháthair Mary Maguire in Éirinn freisin. Bhí oidhreacht Breatnach ag a mháthair Julia.

Bhí baint maith fós ag Lennon le Julia. Thug sé cuairt uirthi go minic, agus d'fhoghlaim sé an bainseó uaithi. Tháning tubaiste i saol an fhir óg ar an 15 Iúil 1958 nuair a maraíodh Julia i dtimpiste. Bhí póilín ar meisce ag tiomáint, buaileadh Julia leis an gcarr. Chuaigh Lennon go dtí an marbhlann chun aithin a dhéanamh ar a corp. Níos déanaí, b'é bás a mháthair rud a bhí i gcoitianta aige leis a chara nua Paul McCartney.

Buachaill cliste ab ea é Lennon, ach ní raibh a lán suim aige sa scoil. Ar aon chaoi, fuair sé áit i Liverpool College of Art agus bhuail sé leis a bhean chéile Cynthia Powell anseo. Phós sé le Powell i 1962 agus bhí mac acu Julian sa bhliain céanna. D´fhág sé an coláiste, agus chaith sé a am ar fad ag seinm ceoil. Bhí tionchar mór ag ceoltóirí cosúil le Buddy Holly agus Elvis Presley ar Lennon, agus thosaigh sé a bhanna rac-cheoil féin The Quarrymen. Tháinig Paul McCartney agus a chara George Harrison isteach sa bhanna, agus d'athraigh siad an t-ainm go Johnny and the Moondogs agus ansin Long John and The Silver Beetles. Níos déanaí, thóg siad an t-ainm níos giorra The Beatles (The Crickets ab ea iad banna a laoch Buddy Holly).

The Beatles[athraigh | edit source]

B'é Lennon an ceannaire neamh-oifigiúil ar The Beatles. Agus le McCartney, scríobh sé cuid de na hamhráin is cáiliúla riamh. Bhí Lennon ábalta scríobh ina aonar freisin, agus chruthaigh sé a amhráin féin níos minicí i rith na mblianta níos déanaí. An duine deisbhéalach ab ea é sa bhanna, agus bhíodh sé ag magadh i gcónaí in agallaimh agus thuas ar an stáitse. Bhí scannal i 1966 nuair a dúirt Lennon go raibh The Beatles "níos faiseanta ná hÍosa". Fuair sé íde béal ó ghrúpaí éagsúla, agus bhí air dul ar teilifís chun a fhocail a mhíniú.

Thosaigh Lennon ag cailleadh a shuim sa bhanna níos déanaí. Nuair a fuair a mbainisteoir Brian Epstein bás i 1967, thosaigh Paul McCartney ag stiúradh an bhanna. Thosaigh an banna ag tabhairt aire ar a gcúrsaí gnó féin don chéad am, agus bhí a lán argóint.

John agus Yoko[athraigh | edit source]

Ar 9 Samhain 1966, chuaigh Lennon go dtí an Indica Art Gallery in Londain chun ealaíon Yoko Ono a fheiceáil. Nuair a tháinig Lennon abhaile ón India i 1968, d´fhág sé a bhean chéile Cynthia. Ón lá seo go dtí lá a bhás, bhí John agus Yoko mar dhuine amháin. Pósadh iad le chéile ar an 20 Márta 1969, agus rugadh a mac Sean i 1975.

Albaim[athraigh | edit source]

  • Unfinished Music No.1: Two Virgins (le Yoko Ono) (1968)
  • Unfinished Music No.2: Life with the Lions (le Yoko Ono) (1969)
  • Wedding Album (le Yoko Ono) (1969)
  • John Lennon/Plastic Ono Band (1970)
  • Imagine (1971)
  • Some Time in New York City (le Yoko Ono) (1972)
  • Mind Games (1973)
  • Walls and Bridges (1974)
  • Rock 'n' Roll (1975)
  • Double Fantasy (le Yoko Ono) (1980)
  • Milk And Honey (le Yoko Ono) (1984)

Tagairtí[athraigh | edit source]