Yaoundé

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Yaoundé, lár na cathrach
An margadh lárnach i Yaoundé

Príomhchathair Chamarún, san Afraic Fho-Shahárach is ea Yaoundé. Tá Yaoundé suite i lár na tíre timpeall is 750 méadar (2,500 troighe) os cionn leibhéal na farraige. Bhí cónaí ar 2,440,462 duine sa chathair sa bhliain 2012. Is é an dara cathair is mó sa tír, i ndiaidh Douala.

Stair[athraigh | athraigh vicithéacs]

Sna 1880idí deireanacha rinne beirt thaiscéalaithe ón nGearmáin socrú le taoisigh áitiúla chun lonnaíocht a bhunú ar an taobh thuaidh de na foraoisí báistí. Bhí ionad taighde talmhaíochta ar siúl ó mhí Nollag na bliana 1889 go mí Bealtaine sa bhliain 1895 faoi stiúradh an luibheolaí Gearmánach August Georg Zenker. Cuireadh tús le trádáil san áit ag an am céanna; cheannaigh na hEorpaigh eabhar agus rubar ó na hAfaicigh, a cheannaigh iarann agus éadaigh ó na hEorpaigh. Chuir an Maor Dominik garastún Gearmánach ar bun ann sa bhliain 1895, agus cuireadh tús le misean agus scoil go gairid ina dhiaidh. Ainmníodh an lonnaíocht "Jaunde" as an bpobal Yaunde (nó Ewodendo) sa cheantar. Coilíneacht Ghearmánach cheart ab ea Camarún faoin am sin.

Cuireadh smacht na nGearmánach ar Yaoundé (agus ar an tír) ar ceal le linn an Chéad Chogadh Domhanda. Thóg saighdiúirí ón mBeilg seilbh ar Yaoundé le linn an chogaidh agus ina dhiaidh sin tugadh rialú an chuid de Chamarún ina bhfuil Yaoundé do na Francaigh. (Don Bhreatain Mhór a tugadh cuid den tír sa tuaisceart.) Rinne na Francaigh príomhchathair Chamarún de Yaoundé sa bhliain 1922. D'fhan Douala ní ba thábhachtaí go dtí 1957, ach chuaigh Yaoundé chun tosaí ar Douala as sin amach mar gheall ar fhadhbanna eacnamaíochta (géarchéim an chócó) agus ar mhíshuaimhneas polaitiúil faoin gcósta.

Geilleagar[athraigh | athraigh vicithéacs]

Fostaítear a lán daoine sa tseirbhís sibhialta nó ar bhealaigh eile a bhaineann le stádas Yaoundé mar phríomhchathair, mar shampla, ag obair d'ambasáidí nó d'eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá roinnt bainceanna, ollscoileanna agus ospidéil ann agus mar sin tá seirbhísí tábhachtach i ngeilleagar na háite. Próiseáiltear nó táirgtear beoir, cré, agus earraí gloine agus adhmaid, agus dáiltear earraí réigiúnda mar chaife, chócó, chopra, siúcra cána, agus rubar. Cleachtaíonn lucht na cathrach talmhaíocht uirbeach agus mar sin bíonn muca agus sicíní fairsing ann.[1]

Staidiam Ahmadou Ahidjo i Yaoundé

Tagairtí[athraigh | athraigh vicithéacs]