Martin Luther

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search
Martin Luther
Lucas Cranach I - Martin Luther (1529), St. Anna in Augsburg.jpg
múinteoir ollscoile

Saol
Ainm iomlán Martin Luther
Eolas breithe Eisleben, Samhain 10, 1483
Náisiúntacht Electorate of Saxony (en) Aistrigh
Áit chónaithe Eisleben
Mansfeld
Magdeburg
Eisenach
Erfurt
Lutherstadt Wittenberg
Grúpa eitneach Gearmánaigh
Bás Eisleben, Feabhra 18, 1546
Áit adhlactha All Saints' Church (en) Aistrigh
Muintir
Athair Hans Luther
Máthair Margarethe Luther
Céile/Céilí Katharina von Bora (en) Aistrigh  (1525 -  1546)
Páistí
Siblíní
Oideachas
Alma mater University of Erfurt (en) Aistrigh
(1501 (Gregorian) - 1505 (Gregorian)) céim máistreachta
Mic léinn dochtúireachta Andreas Hoffrichter (en) Aistrigh
Teangacha An Laidin
New High German (en) Aistrigh
An Ghearmáinis
Mic léinn Martin Helwig (en) Aistrigh
Jacob Heerbrand (en) Aistrigh
Michael Neander (en) Aistrigh
Gairm
Gairm aistritheoir, diagaire, liriceoir, ollamh, manach, dlíodóir, aistritheoir an Bhíobla, scríbhneoir iomann, Protestant reformer (en) Aistrigh, sagart, cumadóir amhrán agus fealsamh
Fostóirí Ollscoil Wittenberg
Saothar iomráiteach 95 Théis Mhártan Liútar
Gluaiseacht German Renaissance (en) Aistrigh
Reifirméisean
Creideamh
Reiligiúin Caitliceachas
Liútarachas
Caitliceach neamhchleachtach
Ord Agaistínigh
IMDb nm1051447
Martin Luther Signature.svg

B'é Máirtín Liútar (Gearmáinis: Martin LutherMartin Luder, Laidin: Martinus Lutherus. 10 Samhain 1483 - 18 Feabhra 1546) a chuir tús leis an Athleasú Creidimh, nuair a d'fhoilsigh sé na Cúig Théis Déag is Ceithre Scór i Wittenberg na Gearmáine ar an 31 Deireadh Fómhair 1517. B'eisean athair an Reifirméisin sa Ghearmáin.

Óige Mhairtín Liútair[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tháinig Máirtín Liútar chun saoil in Eisleben ar an 10 Samhain 1483. B'é Hans Luder a athair, agus Margaretha Lindemann a bhí ar a mháthair. Baisteadh an buachaill ar fhéile Máirtín ó Tours. B'as an naomh seo a d'ainmnigh a thuismitheoirí é.

Bhí a athair ina mháistir i bpoll mianaigh i Mansfeld, áit a rabhthas ag baint copair as an talamh, agus é in ann bia agus beatha a choinneáil lena theaghlach ionas nach raibh siad in aon chruachás. Theastaigh ó Hans státseirbhíseach a dhéanamh as a mhac, agus chuir sé ar scoil é. Fuair Máirtín a chuid scolaíochta i Mansfeld, Magdeburg agus Eisenach.

In aois a sheacht mbliana déag, sa bhliain 1501, chuaigh Máirtín ag staidéar in Ollscoil Erfurt. Bhain sé amach céim an bhaitsiléara sa bhliain 1502 agus céim an mháistir sa bhliain 1505. Is é an cineál léinn a roghnaigh sé san ollscoil ná an dlí, mar a theastaigh óna athair.

Scríobhneoireacht Martin Luther, 1581

I samhradh na bliana 1505, áfach, chuir cith tóirní cor ina chinniúint. Bhuail splanc thoirní an talamh in aice leis, díreach nuair a bhí sé ag dul chun na scoile. "A Naomh Áine", a sciorr air a rá, "cuidigh liom! Rachaidh mé sna manaigh!" [Brecht, vol. 1, p. 48]. Ó shíl sé gurb í Naomh Áine a tháinig chun tarrthála dó an lá áirithe sin, chomhlíon sé an gheallúint a bhí tugtha aige, nó d'éirigh sé as an dlí agus chuaigh sé sna manaigh.

Diagacht[cuir in eagar | athraigh foinse]

Nuair a bhí sé ina mhanach Agaistíneach, agus é ag obair ina ollamh le diagacht, thosaigh Liútar ag éirí míshásta leis an Eaglais Chaitliceach. Fuair sé locht ar éilliú agus ar lobhadh na hEaglaise Caitlicí, agus é ag éileamh go bhfillfeadh an Eaglais ar ais ar na foinsí agus ar bhunteagasc Íosa Críost. Theastaigh uaidh briathar Dé a scaipeadh i measc na ndaoine ina dteanga féin.

An fabhalscéal

Chuir Liútar tús le scoilt na hEaglaise Caitlicí agus le forbairt na hEaglaise Liútaránaí, arb í an chéad mhóreaglais Phrotastúnach a tháinig ar an bhfód.

Gearmáinis[cuir in eagar | athraigh foinse]

Is gnách glacadh leis gurbh é Máirtín Liútar a chuir bun leis an nGearmáinis scríofa mar is aithnid dúinn inniu í[1].

Chuir Liútar Gearmáinis ar an mBíobla. Rinne sé a dhícheall le teanga nádúrtha na cosmhuintire – caint na ndaoine – a aithris ina stíl féin. Bhí an-tábhacht leis an aistriúchán a rinne sé, nó bhí stíl líofa thíriúil dá chuid féin aige a chuir cor i gcinniúint na Gearmáinise mar theanga liteartha.

Caiticeasma, 1560, Leipzig

Mar sin féin, bhí traidisiúin áirithe liteartha ann roimh a lá-san, agus Liútar ag tabhairt airde ar nósanna na dtraidisiún seo lena chinntiú go mbeadh glacadh chomh fairsing lena shaothar agus ab fhéidir. I gcomhthéacs amháin, ar a laghad, dúirt Liútar féin go raibh sé ag baint úsáid as teanga na Seansailéireachta Impiriúla, ar a dtugtaí Gemeines Deutsch nó an Ghearmáinis Choitianta, agus is léir go raibh tionchar nár bheag ag cleachtais na Seansailéireachta ar an nGearmáinis a scríobhadh sé. Pé scéal é, chuir sé casadh stíle ar an teanga seo a rinne i bhfad ní b’intuigthe ag an gcosmhuintir í, agus sin é an fáth gur glacadh lena aistriúchán Bíobla go fairsing forleathan.

Gaeilge[cuir in eagar | athraigh foinse]

Sa Ghaeilge, ba ghnách "Clann Liútair" a thabhairt, mar leasainm díspeagúil, ar na Protastúnaigh go léir, na Preispitéirigh Ultacha ach go háirithe. Is féidir samplaí den úsáid seo a fháil ag na hamhránaithe Seacaibíteacha agus ag Micí Mac Gabhann araon.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]