Nicolaus Copernicus

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Nicolaus Copernicus
Nikolaus Kopernikus.jpg
Saol
Ainm iomlán Niklas Koppernigk
Eolas breithe Toruń, 19 Feabhra 1473, 1473
Náisiúntacht Kingdom of Poland (en) Aistrigh
luach ar iarraidh
Royal Prussia (en) Aistrigh
Áit chónaithe Toruń
Frombork (en) Aistrigh
Kraków
Padua
Bologna
Teanga dhúchais Middle Low German (en) Aistrigh
Bás Frombork (en) Aistrigh, 24 Bealtaine 1543, 1543
Áit adhlactha Archcathedral Basilica of the Assumption of the Blessed Virgin Mary and Saint Andrew in Frombork (en) Aistrigh
Cúis bháis bás nádúrtha (stróc)
Muintir
Athair Niklas Koppernigk the Elder
Máthair Barbara Koppernigk
Oideachas
Alma mater Ollscoil Jagiellonian
(1491 (Ghréagóra) - 1495 (Ghréagóra))
Ollscoil Bhologna
(1496 (Ghréagóra) - 1500 (Ghréagóra))
Ollscoil Padua
(1501 (Ghréagóra) - 1503 (Ghréagóra))
Ollscoil Ferrara
(1503 (Ghréagóra) - 1503 (Ghréagóra)) Doctor of Canon Law (en) Aistrigh
Stiúrthóir tráchtais Domenico Maria Novara da Ferrara
Leonhard von Dobschütz
Mic léinn dochtúireachta Georg Joachim Rheticus
Teangacha Renaissance Latin (en) Aistrigh
Middle Polish (en) Aistrigh
Middle Low German (en) Aistrigh
An Ghréigis
Múinteoirí Antonio Urceo (en) Aistrigh
Albert Brudzewski
Domenico Maria Novara da Ferrara
Leonhard von Dobschütz
Mic léinn Georg Joachim Rheticus
Gairm
Gairm réalteolaí, saineolaí dlí, eacnamaí, matamaiticeoir, scoláire dlí, fisiceoir, fealsamh, aistritheoir, dochtúir leighis, taidhleoir agus scríbhneoir
Áit oibre Frombork (en) Aistrigh
Fostóirí Ollscoil Padua
Ollscoil Jagiellonian
Saothar iomráiteach Commentariolus (en) Aistrigh
De revolutionibus orbium coelestium (en) Aistrigh
Daoine le tionchar air/uirthi Arastarcas as Samas, Martianus Capella (en) Aistrigh, Domenico Maria Novara da Ferrara, Tolamaes, Arastotail, Mohammed ibn Jābir al-Harrānī al-Battānī agus Nasir al-Din al-Tusi
Cleamhnú
Reiligiúin Caitliceachas
Eaglais Chaitliceach Rómhánach
Nicolaus Copernicus signature (podpis Mikołaja Kopernika).svg

Ileolaí de chuid na hAthbheochana ab ea Nicolaus Copernicus (Gaeilge:Nioclás Copairnic; Polainnis:Mikołaj Kopernik; Gearmáinis: Nikolaus Kopernikus; 19 Feabhra 1473 – 24 Bealtaine 1543), a bhí gníomhach mar mhatamaiticeoir, réalteolaí, agus canóin Chaitliceach, a chuir samhail den chruinne le chéile a chuir an Ghrian seachas an Domhan ina lár.

Saolaíodh é in Torún na Polainne.


Deirtear gur chuir a leabhar De revolutionibus orbium coelestium (I dtaobh Imrothlú na Sféar Neimhe 1543)[1] tús leis an réalteolaíocht nua-aimseartha. Luaitear an leabhar seo agus Principia Newton mar bhunús na réabhlóide eolaíochta.[2]

"Is faoina ainm Laidinithe, Nicolaus Copernicus, is fearr atá aithne againn ar an réalteolaí Polannach úd ar na saolta seo agus is minic go dtagraítear do shloinne Copernicus d’fhonn athrú ollmhór ar bith a chur in iúl leis an nath ‘réabhlóid Choparnaiceach’."[3]

Níor éirigh le Copairnic a theoiricí a fhoilsiú go raibh sé aosta go leor, de bhrí go raibh eagla air roimh na húdaráis eaglasta sa Róimh.

córas héilealárnach

Teoiricí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ba é an chéad eolaí é a d'fhógair an córas héilealárnach, teoiric a deir go dtéann an domhan agus pláinéid eile an ghrianchóras timpeall na gréine. Is é a chruthaigh go rothlaíonn an domhan agus go dtimpeallaíonn an domhan is na pláinéid eile sa ghrianchóras an ghrian féin. Luaitear an córas héilealámach seo mar chóras Copemicus. Roimhe sin, creideadh gurbh é an domhan lár na cruinne agus go raibh gach rinn eile ag dul ina thimpeall.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. nó "na Sféar Neamhaí"
  2. Hussey, Matt (2011). "[httpː//www.coisceim.ie Fréamh an Eolais]".  Curtha i gcartlann 2020-11-12 ar an Wayback Machine
  3. [http://www.beo.ie/alt-a-bhfuil-i-ndan-duinn.aspx AR NA SAOLTA SEO A bhFuil i nDán Dúinn]