An Chéad Dáil

Ba í an Chéad Dáil parlaimint Éireannach nua a bunaíodh i mBaile Átha Cliath, Poblacht na hÉireann sa bhliain 1919. Ag an am, ba pháirt den Ríocht Aontaithe í an tír, agus shuigh na polaiteoirí i Westminster, Sasana. Ach tar éis Éirí Amach na Cásca i 1916, bhí a lán tacaíocht ag an páirtí poblachtach Sinn Féin, agus bhunaigh siad a bparlaimint féin nua in Éireann leis an t-ainm "Dáil Éireann". Briseadh amach Cogadh Angla-Éireannach ar an lá céanna.

Ag an chéad chruinniú, eisíodh Faisnéis Neamhspleádhchuis (nó Forógra Neamhspleáchais na hÉireann, mar a ghlaoitear air anois) ag rá go raibh Poblacht na hÉireann i bhfeidhm. Bhí a lán de na h-ionaid Éireannach fós i bpríosún, agus dá bharr ní raibh ach 26 dóibh i láthair. I mí na Samhna 1919, dhearbhaigh na Rialtas na Breataine go raibh an Dáil mí-dhleathach agus ó sin ar aghaidh bhí orthu teacht le chéile faoi rún.

An Chéad Dáil ag bailiú le chéile i dTeach an Ardmhéara, Baile Átha Cliath ar 21 Eanáir, 1919.

Cruinniú i dTeach an Ardmhéara

Bhí an chéad chruinniú i dTeach an Ardmhéara ar an 21 Eanáir, agus rinneadh an chuid is mó den ghnó i nGaeilge. Toghadh Cathal Brugha ina Cheann Comhairle (nó cathaoirleach) agus cuireadh cúpla cháipéis i láthair:

• Bunreacht Dála Éireann - bunreacht gearr agus sealadach
• Faisnéis Neamhspleádhchuis
• Scéal Ó Dháil Éireann Chum Saor-Náisiún an Domhain
• Clár Oibre Poblacánaighe

Dhearbhaigh an Forógra Neamhspleáchais gurb rialtas ar stát ardcheannasach í an Dháil leis an t-ainm Dáil Éireann, agus ansin bhunaigh an Dháil comhaireacht faoin ainm "An Aireacht". Chomh maith le sin, roghnaíodh duine amháin a bheith ina "Phríomh-Aire" agus leis an teideal "Uachtarán ar Dháil Éireann" freisin. B'é Brugha an príomh-aire sealadach a toghadh, agus tháinig de Valera isteach ina áit i mí Aibreáin.

Rialtas na chéad Dála

Aireacht a haon (sealadach)

Bhí an chéad aireacht i bhfeidhm ó 21 Eanáir 1919 go dtí 1 Aibreán 1919.

Oifig	Páirtí	Ainm
Príomh-Aire	Sinn Féin	Cathal Brugha
Aire Airgeadais	Sinn Féin	Eoin Mac Néill
Aire Gnóthaí Baile	Sinn Féin	Mícheál Ó Coileáin
Aire Gnóthaí Eachtracha	Sinn Féin	An Cunta Pluincéad
Aire Cosanta Náisiúnta	Sinn Féin	Risteard Ó Maolchatha

Aireacht a dó (sealadach)

Bhí an dara haireacht i bhfeidhm ó 1 Aibreán 1919 go dtí 26 Lúnasa 1921.

Oifig	Páirtí	Ainm
Príomh-Aire	Sinn Féin	Éamon de Valera
Aire Airgeadais	Sinn Féin	Mícheál Ó Coileáin
Aire Gnóthaí Baile	Sinn Féin	Art Ó Gríofa
Aire Gnóthaí Eachtracha	Sinn Féin	An Cunta Pluincéad
Aire Cosanta	Sinn Féin	Cathal Brugha
Aire Saothair	Sinn Féin	Constance Markievicz
Aire Tionscail	Sinn Féin	Eoin Mac Néill
Aire Rialtais Áitiúil	Sinn Féin	Liam Tomás Mac Cosgair
Aire Ghaeilge	Sinn Féin	Seán T. Ó Ceallaigh

Airí nach raibh san aireacht

Oifig	Páirtí	Ainm
Stiúrthóir Talmhaíochta	Sinn Féin	Riobárd Bartún
Aire Iascaigh	Sinn Féin	Seán Eichingeam
Aire Bolscaireacht	Sinn Féin	Labhrás Mag Fhionnail
Aire Trádala agus Tráchtála	Sinn Féin	Earnán de Blaghd

Baill suntasacha

• Éamon de Valera
• Mícheál Ó Coileáin
• Liam Tomás Mac Cosgair
• An Cunta Pluincéad
• Eoin Mac Néill
• Art Ó Gríofa
• Cathal Brugha
• Caoimhín Ó hUiginn
• Constance Markievicz

Is síol é an t-alt seo. Cuir leis, chun cuidiú leis an Vicipéid.
Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán Gaeilge a dhéanamh.