Uí Fhailí

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Jump to navigation Jump to search

Dream ársa lonnaithe sa Laighin ba ea Uí Fhailí (Sean-Ghaeilge Uí Failgi). Ainmnithe as an rí seanscéalach Failge Berraide (fl. AD 507–514) atá siad, agus tugtar Uíbh Fhailí ar a gcríocha.

Ó lár na haonú aoise déag, ghlac a rítheaghlach an sloinne Ó Conchúir Fhailí (Ua Conchobhair Failghi).[1] Bhí a gceanncheathrú suite i Ráth Iomgháin ó dhúchas, ach bogadh é go Daingean le teacht na Normannach.

I ndiaidh bhás an rí dheiridh, Brían mac Chathaoir Uí Chonchúir Fhailí, c. 1556, rinneadh contaetha nua d'Uíbh Fhailí le linn plandáil Éireann de chuid Máire I Shasana.[2]

Luann Céitinn na géaga a leanas de bhall Uí Fhailí: Ó Caomhánaigh, Ó Tuathalaigh, Ó Branaigh, Mac Giolla Phádraig, Ó Duinn, Ó Díomasaigh, Ó Duibhir agus Muintir Riain[2]

Ríocht Uíbh Fhailí[cuir in eagar | athraigh foinse]

Ríocht Uí Failge, de réir O’Donovan

Is dóigh go raibh Uíbh Fhailí an mar ríocht ó thús na ré stairiúla. D'éirigh leo cúnguithe Uí Néill, na nEoghanacht agus na Normannach a a chur díobh, cé gur chaill siad tailte.

"[sa] choimhlint sa chúigiú haois idir Uí Néill agus Laigin i mBreá agus Mí ... is cinnte é gurbh iad Uí Failgi a ndearnadh an dochair is mó dóibh, agus tailte i nUíbh Fhailí agus san Iarmhí caillte acu.[3]

I rith phlandáil Mháire, roinneadh an ríocht idir Queen's County agus King's County, agus tugadh cuid de i gContae Chill Dara isteach. Le teacht neamhspleáchas na hÉireann, ath-ainmníodh 'King's County' go Contae Uíbh Fhailí, i gcomortas Uí Fhailí.

Déanann O'Donovan cur síos ar sheanchríocha Uíbh Fhailí sna hOrdnance Survey Letters dá chuid,[2] leis na barúntachtaí a leanas:

Luann O'Donovan O'Heerin go raibh Uíbh Fhailí roinnte ar dtús ina seacht dtríocha céad:

  • Tuath Géisille
  • Uí Regan (Tigh na hInse)
  • Clann Maoilughra (An Daingean agus Port na hInse)
  • Clár Cholgáin
  • Tuath Maighe (Baile an Chúlaígh agus Baile an Bhairínigh)
  • Magh Aoife, nó Fearann Uí Mhurcháin, (tuaisceart Uíbh Fhailí)
  • Tuath Leighe (deisceart Uíbh Fhailí).[2]

Más fíor, tá cruth go garbh triantánach ag an ríocht, le cúinne iardheiscirt ag Sliabh Bladhma, cúinne oirdheiscirt ag Dún Ailinne, agus An Bhóinn agus a craobh-aibhneacha (Abhainn Bhaile an Mhuilinn, An Abhainn Bhuí) ó thuaidh.

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Foinsí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  • Hui Failgi relations with the Hui Neill in the century after the loss of the plain of Mide, Alfred P. Smyth, Etudes Celtic, 1975, ll. 501–523.
  • Ui Fhailghe, Uibh Fhaili, etc.; The Name of Offaly, Nollaig O Muraile, in Offaly Heritage:Journal of the Offaly Archaeological and Historical Society, ll. 9–11, imleabhar 1, 2003.

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Ní raibh gaol acu leis na rítheaghlaigh Uí Chonchúir eile i gConnachta agus Ciarraí.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Ireland's History in Maps - The Tribes of Laigen Leinster Series
  3. Byrne, Francis John "Irish kings and High Kings" (Baile Átha Cliath: Four Courts, 2001, 2a eag.) lch. 142.


Teimpléad:Laigin