Aonach
Tionól ársa na nGaeil ba ea aonach (Meán-Ghaeilge óenach[1]), eagraithe tar éis bhás rí, banríona, nó draoi nó gaiscígh mór le rá, mar chuid de nósanna sinsearachta.[2] I dteannta le siamsa a bheith ann, bhuaileadh ríthe agus daoine uaisle agus sos cogaidh i réim eatarthu.
Bhí trí chuspóir ag an aonach: urraim a thabhairt don duine marbh, dlíthe an Fhéineachais a chur i bhfeidhm, agus cluichí sochraide a eagrú.
Mhaireadh an urraim idir lá amháin agus trí lá, ag brath ar tábhacht an duine. Chantai caointe darb ainm gubha,[3] agus chumadh draoithe amhráin lom láithreach darb ainm ceapóga[4] in ómós na marbh. Dhóití an duine ansin ar breocharn.
Cuireadh ansin an tOllamh Éireann dlíthe i bhfeidhm trí bhaird agus draoithe, agus lastaí tine mhór. Tharlaítí ansin Cúiteach Fuatha (airgid cróchair),[5][6] cluichí aithne agus coirp i dteannta le margadh mór.
Bhí Aonach Thailtean an t-aonach is tábhachtaí a bhí ann, eagraithe faoi choimirce an Ardrí agus clann Uí Néill. Dar le scríbhneoirí meánaoiseacha, bunaíodh é sa ré réamhstaire, agus mhair sé go dtí 1770. Luaitear é i n-annála Éireann má bhí achrann nó aighneas ag an aonach, nó má theip ar an ardrí é a eagrú. Chuir Saorstát Éireann athléiriú na gcluichí ar siúl idir na blianta 1924 agus 1932.
I measc aonach tábhachtach eile, bhí:
Ní raibh nasc ag gach aonach le féilí págánacha. Ainmníodh Aonach Cholmáin, eagraithe is dócha ag Lainn Eala, as Naomh Colmán Eala.
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]- An tAonach (idirdhealú): logainm coitianta in Éirinn
Foinsí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Byrne, Francis John (1973), Irish Kings and High-Kings, Londain: Batsford, ISBN 0713458828
- Charles-Edwards, T. M. (2000), Early Christian Ireland, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 0521363950
- MacKillop, James (1998), Oxford Dictionary of Celtic Mythology, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0198609671
- Ó Cróinín, Dáibhí (1995), Early Medieval Ireland 400–1200, Longman History of Ireland, Londain: Longman, ISBN 0582015650
Naisc sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Nally, T. H., The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations ar archive.org
- Lennon, John, Fairs and Assemblies in Ireland
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- ↑ "1 oenach". Baile Átha Cliath. eDIL. Dáta rochtana: 2024-10-19.
- ↑ T. H. Nally (2008). "The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations". Jesson Press.
- ↑ "guba". eDIL. Dáta rochtana: 12 Meitheamh 2026.
- ↑ "cepóc". eDIL. Dáta rochtana: 12 Meitheamh 2026.
- ↑ "2 cúitech". eDIL. Dáta rochtana: 12 Meitheamh 2026.
- ↑ "1 fúat". eDIL. Dáta rochtana: 12 Meitheamh 2026.