Mícheál Ó Cíosóig

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.

Múinteoir agus gníomhaí Éireannach ab ea é Mícheál Ó Cíosóig, nó Michael Cusack as Béarla (20 Meán Fómhair, 1847 - 27 Samhain, 1906). Bhí sé ina bhunaitheoir ar Chumann Lúthchleas Gael, an eagraíocht atá freagracht as na cluichí Gaelacha in Éirinn.

Tús a shaoil[athraigh | edit source]

Mícheál Ó Cíosóig.

Rugadh Mícheál Ó Cíosóig sa pharóiste beag an Carn, ar fhaobhar oirthir na Boirne, Contae an Chláir sa bhliain 1847. Bhí teach beag ag a chlann anseo, é féin agus ceathrar deartháireacha agus deirfiúr amháin. Níl a lán eolas ar fáil faoin a óige, ach amháin gurb lúthchleasaí láidir é, a bhain sult as a bheith ag imirt iomána leis na bpáistí eile ón gcomharsanacht tar éis an Aifreann gach Domhnach. Cainteoir Gaeilge ó dhúchas a bhí ann, mar a bhí gnáthúil sa réigiún agus san am sin. Meastar go raibh sé timpeall aon bhliain déag nuair a d'fhoghlaim sé an Béarla don chéad uair. Bhain sé líofacht an Bhéarla amach tar éis tamaill, agus ba dhuine dátheangach é go dtí deireadh a shaoil.

Chuaigh Ó Cíosóig isteach sa Scoil Náisiúnta sa Charn sa bhliain 1858. Nuair a bhí a chuid scoláireacht déanta aige, thóg sé post mar mhúinteoir agus chaith sé seal ag obair i Stáit Aontaithe Mheiriceá. Tar éis filleadh abhaile dó, fuair sé post ag múineadh in Iúr Chinn Trá i gContae Ard Mhacha, Coláiste na Carraige Duibhe i gContae Átha Cliath agus i gCoill Chluana Gabhann, Contae Chill Dara. B'é Ó Cíosóig a d'oscail an Civil Service Academy, acadamh a bhí an-rathúil dó ag an am.

Mar gheall ar an suim agus grá a bhí aige sa spórt, thosaigh sé ag scríobh mar iriseoir ar chúrsaí spóirt agus polaitíocht na hÉireann. Tar éis tamaill, thiontaigh sé ón múinteoireacht agus thosaigh sé ag scríobh ar bhonn lán-aimseartha. Sa bhliain 1881, cháin Ó Cíosóig na h-údaráis a bhí i gceannas ar rugbaí agus lúthchleasaíocht sa tír. Dar leis, ba iad léimneach agus caitheamh meáchain na chluichí amháin a bhí fíor-Ghaelach. Ní raibh sa rásaíocht agus rothaíocht ach allmhairí Shasanacha.

San laethanta seo, b'é Coláiste na Tríonóide an t-aon áit amháin a bhí ag rialaigh na gcluichí. Shocraigh siad clubanna áitiúla don bhádóireacht, rugbaí, iomáint agus lúthchleasaíocht. Ansin, chuir siad eagraíochtaí náisiúnta le chéile, mar shampla an Irish Rugby Football Union. Ní raibh Ó Cíosóig sásta le cúrsaí mar a bhí siad - b'é an bhunaíocht Phrotastúnach a bhí i gceannais, agus níor thug siad cead cluichí a imirt ar an Domhnach, an lá saoire go traidisiúnta ag na Caitlicigh in Éirinn. Chomh maith le sin, ní raibh cead ag an gnáth-duine páirt a ghlacadh, mar bhí cead ag na "daoine uaisle" amháin. Ní raibh an suíomh sásúil do na Caitlicigh agus náisiúnaithe in Éirinn, agus bhí athrú mór de dhíth.

Ag deireadh na 19ú haois, bhí dhá shaghas iomána á imirt in Éirinn - saghas amháin a bhí le fáil sa tuaisceart agus san iarthar, a imríodh sa gheimhreadh, agus a bhí cosúil leis an "shinty" atá acu san Albain. Ba chluiche samhraidh é i ndeisceart agus oirthear na tíre, agus b'fhearr an ceann seo le Ó Cíosóig. Mar thoradh, thug sé a chuid tacaíocht d'fhorbairt an chinn seo.

Cumann Lúthchleas Gael[athraigh | edit source]

Shocraigh Ó Cíosóig agus Maurice Davin as Carraig na Siúire, Contae Thiobraid Árann cruinniú in Óstán Uí Aodh i nDurlas ar an 1 Samhain, 1884. Na daoine eile a bhí i láthair ná Charles Stewart Parnell, agus an Ard-Easpag Thomas Croke. Bhunaigh siad Cumann Lúthchleas Gael chun athnuachan agus forbairt a dhéanamh san chluichí Gaelacha. Toghadh Davin ina uachtarán, agus Ó Cíosóig ina rúnaí. B'iad Parnell, Croke agus Davitt na céad patrúin. Bhí an CLG bunaithe ar na bparóistí agus na contaetha, agus thosaigh an tacaíocht ag fás go tapaidh. Cuireadh cosc ar na cluichí Sasanach, riail a mhair go dtí 1971. D'éirigh Ó Cíosóig as an rúnaíocht sa bhliain 1886, ach bhí sé gníomhach fós go dtí a bhás.

An teanga[athraigh | edit source]

Bhí páirt lárnach ag an Ghaeilge sa chumann nua, agus bhí Ó Cíosóig ábalta é a úsáid chun forbairt a dhéanamh ar fud na tíre. Bhí sé ina eagarthóir ar an nuachtán "United Ireland", agus bhunaigh sé "The Celtic Times", nuachtán seachtainiúil le h-eolas faoi na cluichí Gaelacha agus an cultúr go forleathan.

A leagáid[athraigh | edit source]

Ardán Uí Chíosóig i bPáirc an Chrócaigh, ceanncheathrú CLG ainmnithe in ómós dó. Ós rud é gur Cláiríneach a bhí ann, tá Páirc Uí Chíosóig, staid baile na foirne CLG sa chontae, ainmnithe ina onóir freisin. Ba mhór an charachtair é Ó Cíosóig, agus bhí tionchar an-mhór aige ar oidhreacht na hÉireann. Deirtear uaireanta go bhfuil an carachtar "The Citizen" i Ulysses le James Joyce bunaithe air.

Naisc sheachtracha[athraigh | edit source]