Contae Ard Mhacha

Contae Ard Mhacha
Achar:	1,254 km²
Príomhbhaile:	Ard Mhacha
Daonra:	141,000 (meas)
Cúige:	Ulaidh

I ndeisceart Chúige Uladh in Éirinn atá Ard Mhacha nó Contae Ard Mhacha (Armagh as Béarla). Bhí cónaí ar Ríthe Chúige Uladh in Eamhan Macha, áit a raibh daingean ón 700 RC, agus de réir na nginealach ba í Macha Mongrua, a fuair bás i 667 RC, a thóg dún ann in aice le cathair Ard Mhacha fadó, agus is minic logainmneacha an cheantair luaite sa Rúraíocht. Ba in Ard Mhacha a thóg Naomh Pádraig a chéad eaglais cloiche in AD 444 agus tá ardeaglaisí ag an Eaglais Chaitliceach Rómhánach agus ag Eaglais na hÉireann sa chathair faoi láthair. Tá Brian Bóirmhe (Ború), a bhí ina Ard-Rí ar Éirinn go dtí 1014, curtha in Ard Mhacha

Tá cáil ar Ard Mhacha mar 'úllord na hÉireann', agus fástar a lán torthaí ann i gcónaí. Ba iad na plandóirí a chuir fúthu sa 17ú haois a chuir na húlloird ar dtús. Imrítear leagan de chluiche babhlaí in Ard Mhacha nach bhfaightear aon áit eile ach i gCorcaigh. Tá traidisiún láidir peile Ghaelaí sa cheantar agus bhuaigh foireann Ard Mhacha Craobh na hÉireann i 2002.

Tá Ard Mhacha theas an-Náisiúnaíoch (90%). Caitliceachas an príomh-reiligiún. Fuair a lán saighdiúrí Sasanach bás anseo i rith na Trioblóidí.

Bailte i gContae Ard Mhacha

Contae Ard Mhacha

• Ard Mhacha, Achadh Camán, Achadh na Cranncha, Achadh an Dá Chora
• Baile Mhic An Aba, Bun na Banna, Béal Leice, Baile Mhic Cullach, Bábhún Hamaltún, Baile an Chláir, Baile Úr
• An Céide, Creag Abhann, Crois Mhic Lionnáin, Camloch, Carraig an Easa, Cláidigh Mhór, Cluain Mór, Cor-Fhuinnseoige, An Creagán, Coilleach Eanach, An Céide, Cillín, Coillidh Léith, Cill Mhór, Cnoc an Mhargaidh, Coillidh Chanannáin, Corr Leacht
• Druim na hUinseann, Dearclaigh, Doire Chaol, Doire Mhic Cais, Doire Núis, Doire Trasna, Na Doirse, Druim an Tighe, Droman Uí Chonbhuí
• Eanach Mór, Eanach Aodha, Éadan na bhFiach
• Foirceal
• An tIúr
• An Lorgain, Lios Liath, Lios na Daille, Loch gCál, Loch Gile, Log a' Choire
• An Machaire, na Madain, An Mhaigh, An Mullach Bán, Mullach Breac, An Mullach Glas, Mullach a' Bhile
• Port an Dúnáin, An Port Mór, Pas an Phointe
• An Sruthán, Sráid na nAlbanach
• Tóin re Gaoith, Tuíneán

Bailte fearainn

• Ardriasc, Áth an Daimh
• Baile Uí Dhúgáin
• An Chora Uachtarach, An Chraobh Rua
• Doire Fhada, Droim Crí
• Grainseach Mhór
• Soillsean

Baruntachtaí

• Ard Mhacha
• Na Feá Íochtaracha, Na Feá Uachtaracha
• Uí Nialláin Thoir, Uí Nialláin Thiar,
• Na hOirthir Uachtaracha, Na hOirthir Íochtaracha
• Tuath Threana

Paróistí

• Cill na mBan

Cultúr

• Ard-Deoise Ard Mhacha
• Comhairle an Iúir agus Mhúrn
• Otharlann Chnoc na Nóiníní
• Páirc Lúthchleasaíochta
• Teach Dhoire Mhóir

Tíreolaíocht

• Áirse Éigipteach Macnéill
• Cluain-Dabhail,
• Fáinne Cnoc Shliabh gCuillinn
• Loch nEathach
• Sliabh gCuillinn

Stair

• Cosantóirí
• Eamhain Mhacha
• Naomh Maelmhaedhoc Ó Morgair