Jump to content

Lios

Ón Vicipéid, an chiclipéid shaor.
Lios i gContae Ros Comáin
Grianán Ailigh

Is éard is lios ann ná lonnaíocht chiorclach dhaingnithe a tógadh den chuid is mó le linn na Cré-Umhaoise suas go dtí timpeall na bliana 1000. Faightear iad i dTuaisceart na hEorpa, go háirithe in Éirinn, i nDeisceart na Breataine Bige, agus i gCorn na Breataine.[1] Tá liosanna de mhéideanna difriúla ann, agus rinneadh iad as clocha nó as cré. De ghnáth, thógadh rampar ciorclach (an ráth — is é an lios an spás sa lár) chomh maith le pailís adhmaid, timpeall lios cré. Go ginearálta, bheadh foirgneamh amháin ar a laghad laistigh den lios.

De réir an bhéaloidis in Éirinn, tá ceangal idir liosanna agus na daoine maithe — uaireanta tugtar “sidh-lios” orthu,[2] nó “fairy fort” i mBéarla.

In Éirinn[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tá níos mó ná 40,000 suíomh in Éirinn atá aitheanta mar liosanna, agus creidtear go raibh ar a laghad 50,000 lios ar an oileán.[3] Tá siad an-choitianta ar fud na tíre, le meándlús thart ar lios amháin laistigh de gach limistéar 2 km2. Is dócha go raibh go leor acu scriosta mar gheall ar an bhfeirmeoireacht agus ar an uirbiú. Mar sin féin, tagtar ar liosanna fiú sa lá atá inniu ann a bhuí le léarscáileanna de chuid Shuirbhéireacht Ordanáis na hÉireann, aerghrianghrafadóireacht, agus obair seandálaíochta a bhaineann le tógáil bóithre.

Lios in Inis Meáin

Liosanna suntasacha in Éirinn[cuir in eagar | athraigh foinse]

Uaireanta tugtar lios ar shuíomhanna ríoga na hÉireann freisin, cé nach raibh ach ról searmanais acu, de réir cosúlachta:

Féach freisin[cuir in eagar | athraigh foinse]

Tagairtí[cuir in eagar | athraigh foinse]

  1. Flying Past - The Historic Environment of Cornwall: Enclosed Settlements”. www.historic-cornwall.org.uk. Dáta rochtana: 2 Aibreán 2018.
  2. Féach Foclóir an Duinnínigh.
  3. New History, 550