Lá Nua
 | |
| Cineál | nuachtán |
|---|---|
| Cárta innéacs | |
| Teanga | an Ghaeilge |
| Am tosaigh | 1984  |
| Seoladh poist | Teach Basil, Lána Bhaile Haine, Béal Feirste |
| Tréith | |
| Formáid nuachtáin | táblóideach |
| Formáid dáilte | I gcló agus ar líne |
Nuacht24 → | |
| Suíomh | nuacht.com |
Ba nuachtán náisiúnta Gaeilge é Lá (agus níos déanaí Lá Nua) a bhí lonnaithe i mBéal Feirste. Bhíodh sé á fhoilsiú go laethúil, cúig lá in aghaidh na seachtaine. Ba é Lá an chéad nuachtán laethúil as Gaeilge[1] agus an chéad nuachtán laethúil i dteanga Cheilteach ar bith.[2] D'fhág an nuachtán a rian ar shaol cumarsáide na hÉireann.[3] Ba nuachtán "stairiúil" a thug an Léachtóir Sinsireach le hiriseoireacht Íte Ní Chionnaith air.[4]
Stair
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bunaíodh Preas an Phobail, nuachtán seachtainiúil, sa bhliain 1981[5] i mBéal Feirste. Foilsíodh an chéad eagrán de Lá Dé Luain, 13 Lúnasa 1984, an lá tar éis do philéar plaisteach de chuid an RUC John Downes a mharú ag léirsiú i mBaile Andarsan.[6] Bhí an díolachán tuairim is 600 cóip in aghaidh an lae ag an tús, timpeall 200 díobh sin ag dul go Baile Átha Cliath, agus bhí súil ag an bhfoireann é a ardú go 1,000 in aghaidh an lae faoi Nollaig na bliana sin.[1]
Sa bhliain 1985, dódh oifigí Lá. Scriosadh "gach rud" sa tine, trealamh san áireamh. Ainneoin sin d'éirigh leis an bhfoireann an díolachán céanna a bhaint amach faoin mbliain 1991 agus a bhíodh acu roimhe.[7]
Tar éis tamaill, d'athraigh Lá ina nuachtán seachtainiúil.[8]
D'iompaigh sé ina nuachtán laethúil arís ar an 28 Aibreán 2003, á fhoilsiú ó Luan go hAoine as sin amach.[8]
Sa bhliain 2006, d'éirigh le Lá i gcomórtas Fhoras na Gaeilge. In Eanáir 2007 athraíodh an t-ainm go Lá Nua.[1]
Lá Nua
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhí fo-oifigí ag Lá Nua i nGaoth Dobhair agus i gCúil Aodha.[3][9] Bhí 50% de faoi úinéireacht Ghrúpa Meán Bhéal Feirste agus an leath eile faoi ghrúpaí agus daoine éagsúla.[9]
I mí Feabhra 2008, d'fhógair lucht Lá Nua go raibh siad ag iarraidh deireadh a chur leis na heagráin chlóite, a bhí ag cailleadh airgid orthu.[9]
I mí Mheán Fómhair na bliana 2008, dheimhnigh Bord Foras na Gaeilge nach mbeadh maoiniú nua ar fáil don nuachtán laethúil.[10] Foilsíodh an t-eagrán deireanach ar an 19 Nollaig 2008.[1]
Shíl an t-iriseoir Máiréad Ní Chinnéide gur "cailleadh an t-eolas agus an taithí a bhí ag an fhoireann" nuair a cuireadh deireadh le Lá Nua.[11]
I measc na n-eagarthóirí, bhí Gearóid Ó Cairealláin, Eoghan Ó Néill, Ciarán Ó Pronntaigh, Concubhar Ó Liatháin agus Dónall Mac Giolla Chóill (Feabhra-Nollaig 2008).
Oidhreacht
[cuir in eagar | athraigh foinse]Bhunaigh Eoghan Ó Néill, duine de bhunaitheoirí Lá, an tseirbhís nuachta ar líne Nuacht24 in Eanáir 2009 mar chomharba ar Lá Nua.[12] I mí na Samhna 2024, ghlac Ó Néill páirt i seoladh nuachtáin chlóite nua eile i nGaeilge, An Páipéar, ag Oireachtas na Gaeilge.[13] Tháinig deireadh le Nuacht24 i mí Nollag 2013.
Féach freisin
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Eoghan Ó Néill agus Gearóid Ó Cairealláin
- Nuacht24
- Seachtain, Foinse (scortha) agus An Páipéar
Naisc sheachtracha
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Suíomh oifigiúil: nuacht.com (sa chartlann)
Foinsí
[cuir in eagar | athraigh foinse]Léitheoireacht bhreise
[cuir in eagar | athraigh foinse]- Cummings, Philip (2004). "Ár nuachtán laethúil: Fiche bliain de Lá". Binn Éadair, Baile Átha Cliath: Coiscéim.
Tagairtí
[cuir in eagar | athraigh foinse]- 1 2 3 4 RTÉ (1984). "Irish language newspaper first published 1984". Dáta rochtana: 12 Lúnasa 2018.
- ↑ "Gearóid Ó Cairealláin" (ga). Portráidí na Scríbhneoirí Gaeilge. Dáta rochtana: 2024-12-22.
- 1 2 Breandán Delap (Deireadh Fómhair 2008). "Margadh deacair na bhfoilseachán Gaeilge". Beo! (90).
- ↑ Íte Ní Chionnaith (Márta 2013). "Deireadh curtha le nuachtán Gaeilge eile". Feasta 66 (3): lgh 11–13.
- ↑ "Preas an phobail." (Irish). catalogue.nli.ie (1981). Dáta rochtana: 2024-12-22.
- ↑ Máirtín Ó Muilleoir. "Lá". Beo!. Dáta rochtana: 13 Lúnasa 2026.
- ↑ Uí Chollatáin (2011), lch 18.
- 1 2 an Phoblacht (2003). "De Brun praises Lá". Dáta rochtana: 12 Lúnasa 2008.
- 1 2 3 Anton McCabe (10 Feabhra 2008). "Irish paper Lá to shut without backer". ThePost.ie. Cartlannaíodh an bunleathanach ar 15 Feabhra 2008. Dáta rochtana: 2025-07-15.
- ↑ "Comórtas Poiblí don chonradh le nuachtán seachtainiúil Gaeilge le fogairt ag Foras na Gaeilge". Gaeilge.ie (19 Meán Fómhair 2008). Cartlannaíodh an bunleathanach ar 18 Iúil 2014.
- ↑ Uí Chollatáin (2011), lgh 112–113.
- ↑ "Eoghan Ó Néill" (en). Portráidí na Scríbhneoirí Gaeilge. Dáta rochtana: 13 Lúnasa 2026.
- ↑ "Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna". Tuairisc.ie (2 Samhain 2024). Dáta rochtana: 13 Lúnasa 2026.